امروزه سرمایه‌گذاری بر روی سلامت نوجوانان و جوانان در محیط‌های آموزشی و خارج از آن به عنوان یکی از مهم‌ترین مداخلات نظام‌های سلامت مطرح است به‌طوری که توسط سازمان جهانی بهداشت نیز بر این مهم تاکید شده است، در همین راستا در کشور ما نیز 21 تا 28 مرداد؛ هفته ملی ارتقاء سلامت جوان نامگذاری شده است.

ضرورت و فوریت درک سلامت نوجوانان و جوانان

جوانی، یکی از چالش انگیزترین، تنش‌زاترین، جذاب‌ترین و در عین حال مشکل‌سازترین دوران زندگی هم برای جوانان و هم برای والدین، معلمان و متخصصان سلامت جامعه است. 

در عین حال که نوجوانی، دوره‌ای با بهترین خوشی‌ها، تفریحات، تهییج‌ها، آرمان‌گرایی‌ها و خوش‌بینی‌هایی است که طی آن نوجوان و جوان لذت استقلال، صمیمیت و برنامه‌ریزی برای آینده را می‌چشد و به اوج تحول جسمانی، عاطفی و ذهنی دست می‌یابد. موضوع سلامت نوجوانان و جوانان را می‌توان به صورت حوزه‌های خطرناک تحولی مدنظر قرار داد. 

در مطالعه‌ای که سازمان ملل متحد تحت عنوان «وضعیت جهانی جوانان در دهه‌ 1990» انجام داده است این تعریف از جوانان ارائه شده است: «جوانی مرحله‌ای انتقالی از علایق و آسیب‌پذیری‌های کودکی به حقوق و وظایف بزرگسالی است». در جمهوری اسلامی ایران نیز گروه سنی 14 تا 29 سال، به عنوان جوانان شناخته می‌شوند. 

نوجوانان و جوانان امروز برخلاف کودکان دیروز، باید با مجموعه‌ای از خطرهای سلامتی جدید دست و پنجه نرم می‌کنند. این خطرات شامل موارد زیر می‌شود: 

خطراتی از این نوع، ضرورت و فوریت درک سلامت نوجوانان و جوانان را خاطرنشان می‌سازد، همچنین بینش‌ها و نگرش‌های جدیدی نیز نسبت به ابعاد و جنبه‌های مثبت رفتار سالم و توأم با سلامت که نسل نوجوان و جوانان را از نسل کودکان و بزرگسالان متمایز می‌سازد، ایجاد می‌کند.

نیازهای اساسی جوانان

از آنجاکه جوانی یکی از مراحل مهم رشدی است و اکنون طبق تعریف به گروه سنی 18 تا 30 سال، "جوان" اطلاق می‌گردد. روانشناسان و متخصصان فراهم نمودن امکانات لازم جهت برطرف کردن نیاز جوانان را تاکید می‌نمایند که به شرح زیر می باشد:

1. نیازهای روانی

فرد با ورود به دوران جوانی نیاز به حس صمیمیت، احساس دوستی و تمایل به داشتن رابطه عاطفی دارد. حس استقلال طلبی نیز در این دوران از نوجوانی و کودکی کامل‌تر است. بنابراین سعی دارد نیاز مستقل شدن را برآورده نماید. 

گرچه ممکن است نیاز استقلال طلبی در نوجوانی نیز احساس شود، اما تفاوت نیاز استقلال طلبی در این دو مرحله از رشد در تکامل ویژگی‌های فردی به ویژه قدرت تفکر و منطق واقع‌گرایانه دوره جوانی است. مگر اینکه جوان با  آسیب‌هایی مواجه گردد که این نیاز به انحراف کشیده شود یا به شکل غلطی نمایان گردد.

2. نیازهای جسمی

رشد جسمی در دوره جوانی کندتر و با کیفیت کم‌تر از دوره نوجوانی و کودکی می‌باشد ولی باز هم جوان چون نسل قبل و بعد خود از جنبه تغذیه‌ای، بهداشتی و هرچیزی که در سلامت او موثر است نیازمندتر است. تامین نیازهای جسمی او، متضمن ارتباط صحیح بین او و تشکیل و حفظ  خانواده و دیگران است. روان سالم در پی جسم سالم نیز می باشد.

3. نیازهای اجتماعی

نیازهای اجتماعی در ایجاد صمیمیت در مدرسه و محل کار، امر ازدواج، کسب هویت و اراده کردن برای انجام کاری، خود را پدیدار می‌سازد.
بطور مثال جوان با احساس نیاز به ازدواج، با نیازهای دیگر نیز مواجه می‌شود، مانند احساس نیاز مالی و به دنبال آن نیاز به کار، موقعیت شغلی و اجتماعی مناسب و حتی نیاز به هویت و جایگاه اجتماعی و مدیریت کسب و کار را نیز احساس می‌کند.  

مسئول تامین نیاز جوانان

مبحث رفع نیازهای جوانان در حوزه علوم مختلفی از جمله: روانشناسی، اجتماعی، پزشکی، سیاسی، و... بارها مورد بررسی قرار گرفته است.
خود جوان به تنهایی مسئول تامین نیازهای فردی و اجتماعی خود نمی‌باشد بلکه در سطوح مختلف افرادی مسئولیت آن را باید برعهده بگیرند. گرچه هر جوان با سعی و تلاش و قدرت فکری و جسمی خود نقش بسزایی در تامین نیازهای خود دارد، اما خانواده با ایجاد بستر مناسب و در گام بعدی اجتماع با برنامه‌ریزی‌های مناسب اجتماعی،  نقش اساسی در این راستا خواهند داشت.

فرمایش مقام معظم رهبری

مسئله جوانان در کشور ما باید به یک مسئله ملی تبدیل شود، همه باید در قبال این مسئله احساس مسئولیت کنند، هم دولت، هم روحانیت، هم بسیج، هم سازمان‌های ورزشی، هم صدا و سیما، همه دستگاه‌هایی که در زمینه مربوط به جوانان می‌توانند نقشی ایفا کنند، باید در خصوص مسئله جوانان در این کشور احساس مسئولیت کنند.

دستگاه‌های اجرائی و مؤسسات عمومی غیردولتی

طبق ماده41 بند الف؛ دستگاه‌های اجرائی و مؤسسات عمومی غیردولتی ذیربط که از بودجه عمومی دولت استفاده می‌کنند، موظفند بر اساس منشور تربیتی نسل جوان و سند ملی توسعه و ساماندهی امور جوانان مصوب دولت ضمن ایجاد «برنامه ساماندهی امور جوانان» ذیل بودجه سنواتی خود از طریق ستاد ملی و استانی ساماندهی امور جوانان اقدامات لازم را جهت اجرائی شدن این اسناد در طول سالهای برنامه به عمل آورند.

واحد سلامت جوانان، نوجوانان و مدارس

واحد سلامت جوانان، نوجوانان و مدارس یکی از واحدهای تابعه مراکز بهداشت است که هدف تامین، حفظ و ارتقاء سطح سلامت جسمی، روانی و اجتماعی جوانان، نوجوانان و دانش‌آموزان در مقاطع مختلف تحصیلی و تقویت مدیریت نظام ارائه خدمات سلامت به گروه سنی جوانان و نوجوانان را بر عهده دارد. فعالیت‌های این واحد شامل دو گروه سنی نوجوان (۱۸-۵ سال دانش‌آموز و غیردانش‌آموز) و جوان (۳۰-۱۸ سال دانشجو و غیردانشجو) است.