منظور از قاعدگی، خون‌ریزی ماهانه در زنان است که به آن پریود هم گفته می‌شود. در هنگام قاعدگی بدن شما پوشش درونی رحم را که در طول ماه رشد کرده است دفع می‌کند. خون قاعدگی و بافت‌های درونی رحم از دریچه کوچکی که در لگن شما وجود دارد عبور کرده و از طریق واژن از بدن شما دفع می‌شود.

در طول سیکل ماهانه قاعدگی، پوشش درونی رحم جهت آماده شدن آن برای بارداری رشد می‌کند. اگر شما باردار نشوید، سطح هورمون‌های استروژن و پروژسترون افت می‌کند. پایین بودن سطح هورمون‌های استروژن و پروژسترون نشانه‌ای برای بدن شما است تا قاعدگی آغاز شود.

سیکل قاعدگی چیست؟

منظور از سیکل قاعدگی (menstrual cycle) چرخه هورمونی ماهانه‌ای است که در بدن زنان جهت آمادگی برای بارداری ایجاد می‌شود.
تعداد روزهای سیکل قاعدگی شما از اولین روزی که پریود شما شروع می‌شود تا نخستین روز پریود بعدی شمرده می‌شود. اگر پریودهای شما هر ۲۴ روز تا ۳۸ روز اتفاق می‌افتد، قاعدگی شما منظم به حساب می‌آید. این یعنی فاصله بین نخستین روز پریود شما تا اولین روز پریود بعدی حداقل ۲۴ روز و حداکثر ۳۸ روز است.

در برخی زنان قاعدگی آن قدر منظم است که می‌توانند روز و زمان شروع قاعدگی خود را پیش‌بینی کنند. در بعضی دیگر از زنان قاعدگی نامنظم است و پیش‌بینی زمان قاعدگی با خطای چند روزه ممکن انجام گیرد. اما طی سیکل قاعدگی بدن متحمل چه تغییراتی می‌شود؟!

روز اول پریود

روز اول با شروع خونریزی شما آغاز می‌شود. پوشش درونی رحم تخریب شده و همراه با خون از واژن شما خارج می‌شود. این اتفاق پریود نام دارد.
در بیشتر زنان خونریزی ۴ تا ۸ روز ادامه پیدا می‌کند و سطح هورمون‌ها در این دوره پایین است. پایین بودن هورمون استروژن در بدن باعث می‌شود شما افسرده و زودرنج شوید.

روز اول تا پنجم

در روز اول تا پنجم کیسه‌های پر از مایعی به نام فولیکول در تخمدان‌ها ایجاد می‌شوند‌. هر فولیکول یک تخمک دارد. 

روز پنجم تا هشتم

در روزهای پنجم تا هفتم تنها یک فولیکول به رشد خود ادامه می‌دهد در حالیکه رشد فولیکول‌های دیگر متوقف شده و آن‌ها مجددا جذب تخمدان می‌شوند. 

سطح هورمون استروژن ترشح شده از تخمدان‌ها افزایش می‌یابد. تا روز هشتم فولیکول مقدار استروژن را افزایش داده و رشد می‌کند. معمولا تا روز هشتم، خونریزی قاعدگی متوقف شده است.
استروژن بالا باعث می‌شود دیواره رحم رشد کرده و ضخیم شود. دیواره رحم پر از خون و مواد مغذی است که در صورت بارداری جنین را تغذیه می‌کند. 

استروژن به افزایش اندورفین (Endorphins)‌ کمک می‌کند. اندورفین‌ها ترشحاتی شیمیایی در مغز هستند که احساس خوبی ایجاد می‌کنند و در هنگام انجام فعالیت فیزیکی نیز ترشح می‌شوند. شما در این دوره انرژی بیشتری دارید و احساس راحتی و آرامش می‌کنید.

روز چهاردهم سیکل قاعدگی

چند روز مانده به روز چهاردهم، میزان استروژن به اوج خود می‌رسد و باعث افزایش شدید هورمون لوتئینی (LH) می‌شود. هورمون لوتئینی موجب می‌شود تا در روز چهاردهم، فولیکول بالغ شده بترکد و تخمکی را از تخمدان آزاد کند. این اتفاق تخمک‌گذاری نام دارد که جلوتر درباره آن توضیح می‌دهیم.

بیشترین احتمال بارداری یک زن در شرایطی خواهد بود که او در همان روز تخمک‌گذاری  یا در فاصله سه روز پیش از تخمک‌گذاری، رابطه جنسی داشته باشد.

زیرا اسپرم همیشه سر جای خود قرار دارد و به محض آزاد شدن آماده بارور کردن تخمک است. اسپرم می‌تواند سه تا پنج روز در اندام‌های تناسلی زنان زنده بماند (تخمک زن ۱۲ تا ۲۴ ساعت زنده می‌ماند).
چند روز مانده به تخمک‌گذاری مقدار هورمون استروژن در بدن شما به حداکثر مقدار خود رسیده است. شما در این مدت از نظر فیزیکی و احساسی در بهترین شرایط قرار دارید. 

روز پانزدهم تا بیست و چهارم

در طول هفته بعد (روز پانزدهم تا بیست و چهارم) لوله‌های فالوپ به تخمک تازه رها شده کمک خواهند کرد تا از تخمدان به سمت رحم حرکت کند. 

10 توصیه برای بارداری سریعتر

فولیکولِ پاره شده در تخمدان مقدار بیشتری پروژسترون تولید می‌کند که باعث ضخیم شدن بیشتر دیواره رحم می‌شود. اگر اسپرم در لوله‌های فالوپ به تخمک برسد (این به معنای بارور شدن است)، تخمکِ بارور شده حرکت رو به پایین خود در لوله‌های فالوپ را ادامه می‌دهد و به جداره رحم متصل می‌شود. به محض آنکه تخمک بارور شده به دیواره رحم بچسبد بارداری آغاز می‌شود. 

روز بیست و چهارم تا بیست و هشتم

اگر تخمک بارور نشده باشد تخریب می‌شود. اگر باردار نشده باشید میزان هورمون‌های استروژن و پروژسترون در بدن شما حدود روز بیست و چهارم به‌طور ناگهانی کاهش می‌یابد. این افت سریع هورمون استروژن و پروژسترون باعث می‌شود خلق و خوی شما تغییر کند.
برخی از زنان بیشتر از دیگران نسبت به این تغییرات هورمونی حساس هستند. بعضی از آن‌ها در هفته پیش از قاعدگی احساس آزردگی‌‌، اضطراب و افسردگی می‌کنند ولی برخی دیگر چنین تجربیاتی ندارند. 

در گام نهایی سیکل قاعدگی، تخمک بارور نشده همراه با دیواره رحم دفع می‌شود و روز نخست سیکل قاعدگی و خونریزی ماهانه آغاز می‌شود. 

تخمک‌گذاری چیست؟

تخمک‌گذاری زمانی رخ می‌دهد که تخمدان در بدن شما تخمکی را آزاد می‌کند تا توسط اسپرم بارور شده و جنین تشکیل شود.
بیشترین احتمال بارداری برای یک زن هنگامی است که او در فاصله سه روز قبل از تخمک‌گذاری رابطه جنسی محافظت نشده داشته باشد. چراکه اسپرم‌ها همیشه آماده هستند تا بلافاصله پس از آزاد شدن تخمک را بارور کنند.
اسپرمی که از بدن مردان خارج می‌شود می‌تواند ۳ تا ۵ روز در اندام‌های تناسلی زنان زنده بماند، اما تخمک تنها ۱۲ تا ۲۴ ساعت پس از تخمک‌گذاری در بدن زنان زنده می‌ماند.

دلایل عدم تخمگ‌گذاری در زنان

ممکن است طول سیکل قاعدگی برای هرکس متفاوت باشد و فاصله بین تخمک‌گذاری و شروع خون‌ریزی قاعدگی بعدی می‌تواند از یک هفته (۷ روز) تا بیش از ۲ هفته (۱۹ روز) متغیر باشد. در بعضی شرایط ممکن است تخمک‌گذاری در بدن زنان انجام نشود، برای مثال:

  • در بدن زنانی که باردار هستند، تخمک‌گذاری انجام نمی‌شود؛
  • در بدن زنانی که به نوزاد شیر می‌دهند، تخمک‌گذاری ممکن است انجام شود یا نشود.
    زنانی که شیردهی دارند در صورتیکه تمایلی به بارداری ندارند باید درباره روش‌های پیشگیری از بارداری با پزشک خود مشورت کنند.
  • در طول یائسگی و گذار از شرایط باروری به یائسگی ممکن است تخمک‌گذاری هر ماه انجام نشود.
  • پس از یائسگی، تخمک‌گذاری دیگر انجام نخواهد شد.

چگونه متوجه شویم تخمک‌گذاری در بدن ما انجام می‌شود یا خیر؟

چند روز پیش از تخمک‌گذاری، مخاط یا ترشحات واژن شما تغییر می‌کند و حالتی لیز مانند و شفاف پیدا می‌کند. این نوع از مخاط به اسپرم کمک می‌کند تا به رحم شما برسد و وارد لوله‌های فالوپ شود و در آن‌جا تخمک‌ها را بارور کند. 

برخی از زنان در هنگام تخمک‌گذاری در اطراف ناحیه لگن خود انقباضاتی را احساس می‌کنند و بعضی دیگر از زنان در هنگام تخمک‌گذاری علائم دیگری دارند.

هورمون لوتئینی (LH) هورمونی است که توسط مغز شما ترشح می‌شود و زمان آزاد شدن تخمک (تخمک‌گذاری) را برای تخمدان مشخص می‌کند.
از ۳۶ ساعت پیش از آغاز تخمک‌گذاری مقدار هورمون لوتئینی به شدت افزایش می‌یابد، به همین دلیل برخی از زنان برای سنجش میزان این هورمون در بدنشان آزمایش می‌دهند و برخی پزشکان این آزمایش را توصیه می‌کنند. حدود ۱۲ ساعت پیش از تخمک‌گذاری مقدار این هورمون در بدن به بیشترین مقدار خود می‌رسد. 

زنانی که روند تخمک‌گذاری خود را به دقت دنبال می‌کنند تا باردار شوند در این مدت متوجه افزایش اندکی در دمای پایه بدن _دمای بدن بلافاصله پس از خواب و پیش از آن‌که از خارج شدن از رخت‌خواب_ خود می‌شوند.

تغییرات سیکل قاعدگی با افزایش سن

ممکن است سیکل‌های قاعدگی شما با افزایش سن تا حدودی تغییر کند. معمولا در سنین پایین‌تر (در دوران نوجوانی) پریود سنگین‌تر و شدیدتر است و در دهه بیست سالگی و سی سالگی از شدت آن‌ کاسته می‌شود.

  • در چند سال نخست شروع خونریزی قاعدگی، سیکل‌های طولانی‌تر از ۳۸ روز طبیعی و متداول است.
    معمولا دختران در سه سال نخست قاعدگی خود سیکل‌های منظم‌تری دارند. اگر در این دوره سیکل‌های قاعدگی طولانی‌ و یا نامنظم دارید با پزشک خود مشورت کنید تا از نظر ابتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) بررسی شوید.

سینه فیبروکیستیک؛ از تشخیص تا درمان

  • در سنین ۲۰ تا ۳۰ سالگی و ۳۰ تا ۴۰ سالگی سیکل‌های قاعدگی معمولا منظم هستند و می‌توانند از ۲۴ روز تا ۳۸ روز متغیر باشند.
  • در ۴۰ سالگی با آماده شدن تدریجی بدن شما برای گذار به یائسگی، ممکن است قاعدگی‌های نامنظمی را تجربه کنید.
    در این شرایط احتمال دارد خونریزی ماهانه به مدت یک یا چند ماه متوقف شده و مجددا آغاز شود. هم‌چنین ممکن است این خونریزی‌ها نسبت به قبل مدت کمتر یا بیشتری طول بکشند و یا شدیدتر یا سبک‌تر از سال‌های قبل باشند.

اگر سیکل‌های قاعدگی شما طولانی‌تر از ۳۸ روز و یا کوتاه‌تر از ۲۴ روز هستند، یا در صورتی که هرگونه نگرانی دیگری در مورد قاعدگی‌ خود دارید با پزشک خود مشورت کنید.

چرا باید سیکل قاعدگی خود را بررسی کنیم؟

اگر قاعدگی شما منظم است، دنبال کردن و ثبت اطلاعات مربوط به آن می‌تواند در تعیین زمان تخمک‌گذاری، محتمل‌ترین زمان برای باردار شدن و زمان پریود بعدی شما کمک کننده باشد. اما اگر قاعدگی نامنظمی دارید، دنبال کردن روند آن به شما این امکان را می‌دهد که هر گونه مشکل یا شرایط غیرعادی را با پزشک خود در میان بگذارید.

اگر در حین خونریزی قاعدگی درد شدید دارید و یا خونریزی شما به نحوی است که باعث می‌شود نتوانید به مدرسه یا سر کار بروید، دنبال کردن نشانه‌های پریود به شما و پزشکتان در پیدا کردن درمان موثر کمک خواهد کرد. 

درد یا خونریزی شدید در دوره پریود که سبب شود فعالیت‌های روزانه خود را کنار بگذارید، طبیعی نیست و باید آن را درمان کنید.

چگونه تغییرات قاعدگی خود را بررسی کنیم؟

شما می‌توانید با ثبت روز شروع خونریزی در تقویم سیکل قاعدگی خود را دنبال کنید. پس از چند ماه متوجه خواهید شد که آیا سیکل قاعدگی شما منظم است یا هر ماه تغییر می‌کند. ممکن است تمایل داشته باشید موضوعات زیر را نیز دنبال کنید:

بررسی علائم سندرم پیش از قاعدگی (PMS)

 آیا پیش از شروع قاعدگی دچار انقباض‌های رحمی، سردرد، تغییرات خلق و خو یا فراموشی می‌شوید؟ آیا احساس نفخ دارید یا سینه‌های شما حساس و دردناک می‌شوند؟

بررسی آغاز قاعدگی

بررسی زمانی که خونریزی قاعدگی شما آغاز می‌شود: این‌بار خون‌ریزی زودتر یا دیرتر از دفعه پیش آغاز شد؟

بررسی شدت قاعدگی

در شدیدترین روزهای خون‌ریزی، شدت خونریزی قاعدگی شما چقدر بود؟ چه تعداد پد یا تامپون استفاده کردید؟

بررسی علائم قاعدگی

نشانه های پریود: آیا در طول قاعدگی درد یا خونریزی شدیدی را تجربه کردید که شما را از رفتن به مدرسه یا محل کار باز دارد؟ خونریزی قاعدگی شما چند روز طول کشید؟ خونریزی شما در این ماه کوتاه‌تر یا بلندتر از ماه قبل بود؟

علاوه بر این، شما می‌توانید برای ردیابی پریود خود از اپلیکیشن‌های رایگان موجود در بازار نیز استفاده کنید. برخی از این اپلیکیشن‌ها ویژگی‌های خاصی دارند که به کمک آن‌ها می‌توانید نشانه‌های سندرم پیش از قاعدگی، میزان انرژی و سطح فعالیت روزانه خود را نیز بسنجید. 

همه چیز درباره قاعدگی نامنظم در زنان و راه‌های درمان آن

تجربه اولین قاعدگی در دختران

متوسط سن دخترانی که نخستین خونریزی قاعدگی خود را تجربه می‌کنند ۱۲ سال است. منظور از این جمله آن نیست که همه دختران در سن یکسانی اولین بار خونریزی قاعدگی را تجربه می‌کنند. قاعدگی در دختران می‌تواند از سن ۸ تا ۱۵ آغاز شود. 

معمولا نخستین پریود در دختران حدودا دو سال پس از آغاز رشد سینه‌ها و موهای ناحیه شرمگاهی رخ می‌دهد. سن مادر دختر در نخستین خونریزی قاعدگی او می‌تواند به پیش‌بینی زمان آغاز قاعدگی در دختر کمک کند. دختران در صورت تجربه یکی از شرایط زیر باید به پزشک مراجعه کنند:

  1. قاعدگی پیش از هشت سالگی آغاز شود.
  2. پس از اتمام پانزده سالگی فرد هنوز دچار خونریزی قاعدگی نشده باشد.
  3. خونریزی قاعدگی با گذشت سه سال از رشد سینه‌ها هنوز شروع نشده باشد. 

عمر قاعدگی در زنان

به طور متوسط زنان در حدود چهل سال از عمر خود دچار خونریزی قاعدگی می‌شوند. بیشتر زنان تا قبل از دوره پیش‌یائسگی به طور منظم خونریزی قاعدگی را تجربه می‌کنند. 

دوره پیش‌یائسگی

دوره پیش‌یائسگی زمانی است که بدن شما دچار تغییراتی شده و برای دوران یائسگی آماده می‌شود. دوره پیش‌یائسگی یا دوره گذار به یائسگی ممکن است چندین سال طول بکشد. در طول این دوره ممکن است پریود شما منظم نباشد. 

یائسگی زمانی آغاز می‌شود که شما به مدت دوازده ماه متوالی دچار خونریزی قاعدگی نشده باشید. در اکثر زنان این دوره معمولا بین سنین ۴۴ سالگی تا ۵۵ سالگی رخ می‌دهد. سن متوسط یائسگی زنان در ایالات متحده ۵۲ سال است.
علاوه بر این، خونریزی قاعدگی در زمان بارداری نیز متوقف می‌شود و اگر به فرزندتان شیر بدهید بلافاصله پس از اتمام بارداری از سر گرفته نمی‌شود. 

در صورتی که به مدت ۱۲۰ روز (سه ماه متوالی) خونریزی نداشته‌اید و باردار یا در حال شیردادن هم نیستید بهتر است با پزشک مشورت کنید. پزشک شما در این شرایط احتمال بارداری یا هرگونه بیماری دیگری را که باعث شده است پریود شما متوقف و یا نامنظم شود بررسی خواهد کرد. 

میزان خونریزی در قاعدگی طبیعی

در شرایط عادی زنان در طول خونریزی ماهانه به طور متوسط دو تا سه قاشق غذاخوری خون از دست می‌دهند. ممکن است خونریزی شما شدت کمتر یا بیشتری نسبتا به مقدار نرمال داشته باشد. بعلاوه ممکن است وضعیتی که برای شما عادی و نرمال است برای یک فرد دیگر عادی نباشد. شدت خونریزی ممکن است از ماهی به ماهی دیگر نیز تغییر کند.

با افزایش سن ممکن است عادت ماهانه شما دچار تغییراتی شود. برخی از زنان در دوره پیش‌یائسگی -دوره گذار به یائسگی- خونریزی بسیار شدیدی را تجربه می‌کنند. نشانه‌های خونریزی شدید می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  •  اشباع شدن یک یا چند نوار بهداشتی یا یک تامپون در طول دو ساعت 
  • دفع لخته‌های خون بزرگ‌تر از اندازه یک سکه 
  • خونریزی که بیش از ۸ روز طول بکشد

راهنمایی‌های بهداشتی در طول قاعدگی

بهتر است از راهنمایی‌هایی که روی بسته محصولات بهداشتی درج شده است کمک بگیرید. سعی کنید پیش از آنکه محصول بهداشتی مورد استفاده کاملا خیس یا اشباع شود آن را تعویض کنید.

بسیاری از زنان نوار بهداشتی خود را هر چند ساعت یکبار عوض می‌کنند. تامپون را نباید برای مدتی طولانی‌تر از ۸ ساعت مورد استفاده قرار داد، چراکه در این صورت احتمال بروز سندروم شوک سمی (TSS) وجود دارد. در ادامه درباره این سندرم نیز صحبت خواهیم کرد.

برای اسفنج‌ها و فنجان‌های قاعدگی لازم است این لوازم یک یا دوبار در روز آب‌کشی شوند. شورت قاعدگی (لباس زیر مخصوص قاعدگی که پدهای قابل شستشو به آن دوخته شده است) معمولا یک روز کامل دوام می‌آورد و البته کارکرد آن به نوع محصول و شدت خونریزی شما بستگی دارد.

برای خونریزی قاعدگی خود از محصولی با اندازه و قدرت جذب مناسب استفاده کنید. شدت خونریزی قاعدگی معمولا در طول پریود تغییر می‌کند. برخی از خانم‌ها در روزهای مختلف قاعدگی با توجه به شدت خونریزی از محصولات مختلفی استفاده می‌کنند.

سندروم شوک سمی (TSS) چیست؟

سندروم شوک سمی، وضعیتی نادر اما مهلک است که توسط باکتری‌های تولیدکننده مواد سمی ایجاد می‌شود. در سال ۱۹۸۰ شش زن جان خود را به دلیل ابتلا به سندروم شوک سمی از دست دادند.
در آن زمان گفته می‌شد که نوع خاصی از تامپون‌ها که قدرت جذب‌کنندگی بالایی داشتند عامل این مرگ‌ها بودند. این نوع تامپون‌ها از بازار جمع‌آوری شدند.

امروزه بیشتر موارد سندرم شوک سمی به دلیل استفاده از تامپون ایجاد نمی‌شود. اما اگر شما از تامپون‌هایی استفاده می‌کنید که قدرت جذب‌کنندگی آن‌ها بیش از مقدار مورد نیاز شما است، و یا اگر تامپون خود را به دفعات کافی (حداقل هر ۴ تا ۸ ساعت یکبار) تعویض نمی‌کنید ممکن است در معرض ابتلا به سندرم شوک سمی باشید.

فنجان‌های قاعدگی، کلاهک رحم، اسفنج‌ قاعدگی و دیافراگم‌ ضدبارداری ( هر چیزی که وارد واژن شما می‌شود) اگر برای مدت طولانی در واژن بمانند (معمولا در حدود ۲۴ ساعت) ممکن است خطر ایجاد سندرم شوک سمی را افزایش دهند. اسفنج‌ قاعدگی را پیش از ۳۰ ساعت و کلاهک رحم را پیش از ۴۸ ساعت از واژن خود خارج کنید.

اگر هر کدام از نشانه‌های سندرم شوک سمی را تجربه کردید تامپون، فنجان قاعدگی، اسفنج‌ یا دیافراگم را از واژن خود خارج کرده و فورا با اورژانس تماس بگیرید یا بلافاصله به بیمارستان مراجعه کنید.

علائم TSS

نشانه‌های سندرم شوک سمی عبارتند از:

  • تب شدید ناگهانی
  • درد عضلانی
  • استفراغ
  • تهوع
  • اسهال
  • عارضه پوستی
  • نارسایی کلیه یا اندام‌های دیگر

تاثیر سیکل قاعدگی بر ایجاد بیماری‌ها

تغییرات هورمونی که در طول سیکل قاعدگی رخ می‌دهد ممکن است بر مشکلات و بیماری‌های دیگر نیز اثر بگذارد:

افسردگی و اختلال اضطراب؛

افسردگی و اختلالات اضطراب معمولا هم‌زمان با سندروم پیش از قاعدگی (PMS) بروز می‌کنند. نشانه‌های افسردگی و اضطراب مشابه سندرم پیش از قاعدگی هستند و ممکن است پیش از خونریزی قاعدگی یا در طول آن تشدید شوند. 

اختلال اضطراب چیست؟ علائم و راه‌های درمان آن

آسم؛

اگر به آسم مبتلا هستید ممکن است علائم این بیماری در برخی از روزهای قاعدگی تشدید شوند.

سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS)؛

سندرم روده تحریک‌پذیر یا IBS موجب انقباضات روده، نفخ و افزایش گاز در دستگاه گوارش شما می‌شود. ممکن است نشانه‌های این بیماری پیش از شروع خونریزی قاعدگی تشدید شوند.

سندرم مثانه دردناک؛

زنانی که به سندرم مثانه دردناک مبتلا هستند پیش از شروع خونریزی قاعدگی بیشتر دچار انقباض‌های دردناک می‌شوند.

منبع: www.womenshealth.gov