قانون همه جا از حقوق افراد دفاع می‌کند اما وقتی پشت در خانه می‌رسد دیگر همه چیز متفاوت است. خشونت خانگی علیه زنان این روزها رنگ دیگری دارد و زنان همچنان سکوت می‌کنند.

خشونت برای بعضی از زنان به یک اصل جدایی ناپذیر در زندگی زناشویی تبدیل شده که سکوت آنان نیز این رفتار نامناسب را تقویت کرده است.

خانه برای بسیاری از ما جایی است که خستگی خود را رفع می‌کنیم و در آن آرامش به دست می‌آوریم اما همین محیط آرام برای برخی از زنان معنی دیگری دارد و مترادف بادرد و تحقیر است.‌

خشونت علیه زنان نه تنها فقط خشونت فیزیکی نیست بلکه انواع مختلفی نیز دارد. در این مقاله "گیتی لایف" به بحثی بسیار مفید درباره این مقوله مهم پرداخته است، با ما همراه باشید.

سکوت زنان در مقابل خشونت خانگی چه دلیلی دارد؟

خشونت خانگی؛

در تمامی جوامع جدا از سطح توسعه یافتگی، رنگ پوست، دین و نژاد خشونت در مکان‌های عمومی دیده می‌شود.

اما نوعی دیگر از خشونت وجود دارد که در خانواده اتفاق می‌افتد و با کمترین میزان گزارش به پلیس، بیشترین رواج را دارد و در اصطلاح «خشونت خانگی» نامیده می‌شود.

طبق گفته سازمان ملل خشونت در خانواده بیش از ابتلا به سرطان و تصادفات جادهای عامل مرگ یا معلولیت جسمانی زنان اروپایی در گروه سنی 16 تا 44 سال است.

همچنین بر اساس آمار بهداشت جهانی در هر 18 ثانیه یک زن مورد حمله یا بدرفتاری قرار می‌گیرد. آمارها نشان می‌دهد خشونت پدیدهای جهانی محسوب می‌شود و تنها مختص جوامع در حال توسعه نیست.

به عبارتی پیشرفت جوامع بشری، غنی‌شدن فرهنگ‌ها و افزایش سطح توسعه یافتگی جوامع نه تنها خشونت را از میان نمی‌برد بلکه اشکال جدیدی نیز به آن می‌دهد.

سازمان ملل متحد روز ۲۵ نوامبر را روز جهانی رفع خشونت علیه زنان اعلام کرده است.

در حقیقت خشونت جزو جدایی ناپذیر جامعه انسانی شده و بیشتر از همه متوجه افرادی است که قدرت کمتری دارند، که از این بین می‌توان به زنان اشاره کرد.

انواع خشونت؛

خشونت علیه زنان نه تنها فقط خشونت فیزیکی نیست بلکه توهین و تهدید کلامی و روانی نیز می‌باشد. که در ادامه به آن‌ها پرداخته‌ایم.

  • خشونت روانی

رفتار خشنی که سلامت روانی قربانی را تهدید کند؛ مانند فریاد‌زدنی که ترس و اضطراب به قربانی وارد کند، شک کردن، تهدید کردن، بی‌وفایی و خیانت، تحقیر و توهین و اهانت کلامی هم نوعی خشونت روانی می‌باشد.

  • خشونت کلامی

با اسامی و القاب بد و آزاردهنده قربانی را مورد خطاب قرار دادن.

  • خشونت تکنولوژیکی

مانند خرابکاری‌های اینترنتی، دست کاری‌های سیستم GPS و ...

  • خشونت جنسی

وادار کردن همسر به رابطه‌ی جنسی با وجود عدم تمایل و احتمالا آسیب زدن به او.

  • خشونت جسمی

هرگونه بدرفتاری فیزیکی مانند کتک زدن، ضربه زدن، گاز گرفتن، بستن به جایی و ...

سکوت زنان در مقابل خشونت خانگی چه دلیلی دارد؟

خشونت خانگی در ایران؛

در ایران طی چند سال اخیر به علت گرایش به تأمین بهداشت، بهبود سلامت و نیز اجرای سیاست‌ها و برنامه‌های توسعه به مسئله خشونت علیه زنان که در حقیقت مانعی بزرگ بر سر راه پیشرفت اقتصادی و اجتماعی آنان در عرصه زندگی است، توجه بسیار شده است.

پدیده خشونت در متون مذهبی از جمله دین اسلام مذموم شمرده شده است و دین اسلام بر پرورش کرامت شخصیت انسان تاکید داشته، خشونت را تعرض به حقوق و شخصیت دیگران می‌داند.

در این گزارش با 50 زن متاهل از ساکنان جنوب (منطقه 19) و شمال (منطقه 1) تهران در رابطه با میزان وضعیت اقتصادی اجتماعی همسران آنان و تجربه خشونت از سوی همسر گفت‌وگو کردیم.‌ نتایج نشان می‌دهد از بین 50 زن مورد بررسی، 39 درصد آنان تحت خشونت روانی مانند:

استفاده از کلمات رکیک، فریاد و بداخلاقی، قهر و خودداری از ادامه بحث، تحقیر و بی‌احترامی، منت نهادن، محکم کوبیدن در و شکستن اشیا و برهم زدن سفره و میز ناهارخوری، از بین بردن وسایل مانند عکس، نامه و مدارک، تصاحب و مخفی کردن یا از بین بردن مدارک شخصی و مورد نیاز زن مانند شناسنامه یا اوراق و دفترچه پس‌انداز.

20 درصد مورد خشونت فیزیکی قرار گرفته‌اند، البته تمامی افرادی که تجربه خشونت فیزیکی را داشته‌اند خشونت روانی را نیز تجربه کرده‌اند.

پشنهاد مطالعه

ویژگی‌های روابط سالم و اهمیت آن

نظر زنان درباره خشونت خانگی

در بین 50 زنی که در گفت‌وگو شرکت کردند 80 درصد آن‌ها رفتارهایی را که به عنوان خشونت روانی از آن‌ها یاد می‌شود خشونت تلقی نمی‌کردند.

همچنین حدود 92 درصد آنان معتقد بودند که رفتارهای خودشان است که مردان را وادار به استفاده از خشونت علیه آنان می‌کند.

نتایج گفت‌وگو با این 50 زن نشان می‌دهد زنانی که همسرانشان از نظر تحصیلات و درآمد در سطح بالاتری قرار دارند و از لحاظ شغلی از موقعیت بهتری برخوردارند، کمتر از زنان دیگر دچار خشونت روانی می‌شوند.

  • مریم 38 ساله

مریم در پارک کنار همسرش نشسته، وقتی از او درباره خشونت سوال می‌کنم، می‌گوید: «از بین مواردی که به عنوان خشونت معرفی کردید جز چند مورد که از نظر من خشونت به حساب نمی‌آید، تجربه خشونت نداشته‌ام.

به نظر من مردانی زنانشان را تحت خشونت قرار می‌دهند که از نظر مالی و تحصیلی در سطح پایینی قرار دارند. از نظر من خشونت در هر حالتی زشت است و خدا نکند که در خانه و خانوادهای مشاهده شود.»

زنان باید در این مواقع با تماس با اورژانس اجتماعی یا همان مرکز 123 که زیر نظر بهزیستی است یا مراجعه به نهادهای مددکاری و مشاوره قضایی که در کنار دادگاه‌های خانواده هستند، این خشونت را بازگو کنند.

  • سمیرا 22 ساله

او در مطب دندانپزشکی درحالی که در اتاق انتظار نشسته و منتظر است تا منشی اسمش را صدا بزند، هر چند دقیقه نگاهی به ساعتش می‌کند و مدام می‌گوید: «خیلی عجله دارم، بعید می‌دانم بتوانم به تمام سوالاتت پاسخ دهم.

به نظر من خشونت فقط کتک‌زدن نیست، وقتی من اجازه ندارم چند ماهی یک‌بار به مادرم سر بزنم یعنی تحت خشونت هستم. شوهرم شکاک است و به من اجازه نمی‌دهد که تنهایی بیرون بروم.

همین الان راننده شوهرم پایین منتظرم است تا بعد از مطب مرا به دفترش ببرد. به نظرم این بی‌اعتمادی خودش خشونت محسوب می‌شود.»

  • دنیا 32 ساله

در باشگاه ورزشی دنیا به همراه دوستانش در حال ورزش کردن است. وقتی از او سوال می‌کنم لحظه‌ای به فکر فرو می‌رود و با بیمیلی جواب می‌دهد:

«من چند باری از سوی همسرم کتک خورده‌ام یا فحش شنیده‌ام اما قبول دارم که رفتار شوهرم برای دفاع از خودش بوده است. وقتی من به مادرش بی‌احترامی می‌کنم او هم در جواب عصبانی می‌شود.»

  • لیلا 31 ساله

لیلا در آرایشگاه کار می‌کند و درحالی که مشغول تمیز کردن زمین است می‌گوید: «من بارها از شوهرم ناسزا شنیده‌ام.

شوهرم کارگر است، روزهایی که کار ندارد و تا عصر گوشه خیابان منتظر است تا کسی برای کارگری به سراغش بی‌آید، خیلی پرخاشگر می‌شود و بعضی وقت‌ها مرا هم کتک می‌زند. شاید اگر کار خوبی داشت، مهربان بود.»

  • محبوبه 49 ساله

او در فروشگاه در کنار دخترش در حال خرید کردن است. محبوبه می‌گوید: «زنان را همین بس بود یک هنر/ نشینند و زایند شیران نر.

به نظر من زنی که از همسرش سرپیچی کند لیاقتش کتک خوردن است و این زنان هستند که باعث می‌شوند، شوهران‌شان آن‌ها را کتک بزنند یا فحاشی کنند.»

  • سیمین 36 ساله

او در کتاب فروشی در حالی که در کنار قفسه‌ها ایستاده و به دنبال کتاب مورد نظرش می‌گردد، می‌گوید: 

«گاهی اوقات مردان در شرایط بد کاری و اقتصادی کنترل اعصاب از دست‌شان خارج می‌شود و ناخواسته این عصبانیت را بر سر همسر و فرزندان‌شان خالی می‌کنند.

از نظر من بدترین نوع خشونت زمانی است که در خانه رخ می‌دهد. زنان در خشونتی که علیه آنان رخ می‌دهد بی‌تقصیر نیستند و گاهی رفتارشان در شکل‌گیری این پدیده موثر است.»

سکوت زنان در مقابل خشونت خانگی چه دلیلی دارد؟

کاهش خشونت با کمک سازمان‌ها

خشونت علیه زنان مسئله پیچیده و فراگیری است که مبارزه با آن نیازمند همکاری گسترده و همه‌جانبه با موسسات و نهاد‌هایی مانند:

موسسات درمانی، پلیس، نهادهای دولتی و مردمی است، چرا که این پدیده هزینه‌های بسیار بالایی را برای افراد جامعه به همراه دارد و موجب آسیب پذیری و ناتوانی بخش بزرگی از نیروی انسانی جامعه می‌شود.

اما با وجود تلاش‌هایی که برای کاهش خشونت علیه زنان صورت گرفته است، این پدیده در تمامی جوامع اتفاق می‌افتد و ایران نیز از این شرایط مستثنی نیست. 

به عبارتی زنان در ایران تحت مجموعه‌ای از خشونت‌ها قرار می‌گیرند که اغلب این خشونت‌ها به کمک آداب و رسوم و سن توجیه می‌شود.

بنابراین برای شناسایی عوامل موثر بر خشونت در جامعه و مبارزه علیه آن، باید در شرایط جامعه کنونی ایران این عوامل را شناخت و به این موارد نیز توجه کرد.

که در جامعه ایران فرهنگ شفاهی (از جمله ضرب المثل‌ها...)، اعتقادات سنتی و نیز ارزش قائل شدن برای زنانی که با هر شرایطی زندگی در خانه شوهر را تحمل می‌کنند، سبب شده خشونت علیه زنان از سوی آنان کتمان و تا حدودی پذیرفته شود.

زنان اغلب خشونت از سوی مردان را حقی برای شوهران‌شان در نظر می‌گیرند و آن را پنهان می‌کنند. اما زنان باید در این مواقع با تماس با اورژانس اجتماعی یا همان مرکز 123 که زیر نظر بهزیستی است یا مراجعه به نهادهای مددکاری و مشاوره قضایی که در کنار دادگاه‌های خانواده هستند، این خشونت را بازگو کنند.

چرا که این پدیده به علت پنهان کردن توسط زنان و نداشتن آمار دقیق از شیوع آن و نیز باور زنان نسبت به پذیرش خشونت، در حال افزایش است.

راه‌کارهای کاهش خشونت

این پدیده پیشگیری از وقوع آن است. بنابراین باید سعی کنیم با توجه به شرایط جامعه علل به وجود آورنده خشونت را شناسایی کنیم و سعی در برطرف کردن این علل داشته باشیم.

1. سوادآموزی زنان؛

حمایت از سوادآموزی زنان و دستیابی به آموزش حرفه‌ای می‌تواند کاهش خشونت را به همراه داشته باشد، به عبارتی آموزش حرفه‌ای به زنان، سبب افزایش پایگاه اجتماعی آنان می‌شود.

این امر زنان را در برابر ساختار نابرابر قدرت توانمند می‌سازد. در نتیجه موجب تعادل در رفتار بین زوجین می‌شود، به طوری که کاهش خشونت علیه زنان را در پی دارد.

بیشتر بخوانید

عادات و نگرش زنان موفق در زندگی

2. فرصت‌های شغلی؛

از دیگر راه‌کارهای اساسی جهت کاهش خشونت می‌توان به ایجاد فرصت‌های شغلی برای زنان اشاره کرد. چرا که وابستگی اقتصادی زنان به شوهرانشان سبب افزایش خشونت می‌شود و این امر به همراه تحمل خشونت از طرف بیشتر زنان، سبب تشدید خشونت خواهد شد.

بنابراین ایجاد مشاغل مرتبط با توانایی زنان و اعطای وام برای کمک به کسب وکار آنان، همچنین لحاظ کردن تبعیض مثبت در جهت اشتغال زنان می‌تواند در این امر مهم باشد.

اما به این نکته نیز باید توجه داشت که ایجاد فرصت‌های شغلی برای زنان زمانی می‌تواند مفید باشد که قادر باشیم راه‌کار اول یعنی افزایش آموزش و مهارت حرفه‌ای زنان را تقویت کنیم و آنان را توانمندتر سازیم.

توانمندسازی زنان به این معنی است که افراد برای غلبه بر موانع پیشرفت خود فعالیت‌هایی را انجام دهند که بتوانند بر سرنوشت خود مسلط شوند و نیز توانایی انجام کارهای جمعی را کسب کنند.

توانمندی‌هایی که در نتیجه آن بتوانند تبعیض‌های جنسی را حذف کنند. این توانمندسازی در گرو افزایش رفاه، آگاهی، مشارکت و دسترسی به منابع است.

3. تاسیس خانه‌های امن؛

یکی دیگر از راهکارهای عملی که برای پیشگیری و کاهش این پدیده در جامعه‌ای همانند ایران پیشنهاد می‌شود عبارت است از ایجاد خانه‌های امن برای زنان آسیب دیده می‌باشد.

چرا که بیشتر قربانیان خشونت به علت ترس از نپذیرفتن مجدد آنان در خانه پدری و وابستگی اقتصادی به همسرانشان سعی در پذیرش شرایط موجود در خانه همسر دارند.

اما متاسفانه در ایران با وجود اینکه هیچ منع قانونی برای تاسیس این خانه‌ها وجود ندارد، از ایجاد آن‌ها در بیشتر شهرها جلوگیری شده است.

چراکه این تصور رایج بین مردم وجود دارد که این امکانات سبب فروپاشی نظام خانواده و افزایش آمار طلاق می‌شود. 

از این رو لازم است تشکل‌های رسمی و غیررسمی برای حفظ امنیت زنان، سعی در متقاعد کردن دولت برای تشکیل چنین خانه‌هایی در تمامی شهرها داشته باشند.

از طرفی برای حفظ پایداری خانواده و جلوگیری از طالق باید در کنار این خانه‌های امن، مراکز مشاوره‌ای نیز جهت تحکیم بنیان خانواده‌ها ایجاد شود.

تمامی این موارد به همراه افزایش برنامه‌های آموزشی رسانه‌ها برای رفع مشکلات زناشویی و نیز تغییر ساختار ذهنی مردان در رابطه با خوی سلطه طلبی نسبت به زنان و تغییر تفکر و اعتقاد زنان درباره سلطه پذیری نسبت به مردان سبب می‌شود این پدیده کنترل شود. چه بسا تنها سطحی نگری و طرح مکرر نمونه‌های خشونت در رسانه‌ها افزایش خشونت را به بار آورد.

سکوت زنان در مقابل خشونت خانگی چه دلیلی دارد؟

در پایان...

مردهای بدرفتار هم می‌توانند تغییر کنند، آنها می‌توانند دست از رفتارهای خشونت آمیز بردارند و با همسر خود آن‌گونه که باید رفتار کنند. اما بهتر است این رفتارها را اعلام کرد، زیرا هیچ بهانه‌ای برای تحمل خشونت وجود ندارد.

ما نمی‌توانیم در اجتماع خود، زنانی را داشته باشیم که با ترس و دلهره به زندگی زناشویی خود ادامه می‌دهند، به همین دلیل سازمان‌ها و کشورهای جهان می‌کوشند با برنامه‌های گوناگون با خشونت علیه زنان مبارزه کنند.

آیا زنان خود مقصر خشونت خانگی هستند؟

به نظر شما راه رهایی از خشونت علیه زنان چیست؟

منتظر شنیدن نظرات شما هستیم.

منبع: دو ماهنامه زنان و زندگی، شماره ۴ (آذر و دی ۱۳۹۵)