ممکن است در رسانه‌ها یا از دوست و آشنا چیزهایی در مورد ۸ مارس دیده یا شنیده باشید. بیش از یک قرن است که مردم سراسر جهان ۸ مارس را روز زن تعیین کرده‌اند. اما مناسبت آن چیست؟ چه روزی است؟ بزرگداشت و جشن است یا جنبش و اعتراض؟ آیا روز جهانی مرد هم داریم؟

در سراسر جهان زنان در موقعیت‌های سیاسی، از جمله در پارلمان کشورها نسبت به ۲۵ سال پیش جایگاه برتری یافته‌اند. به باور دبیرکل سازمان ملل این کافی نیست و برابری جنسیتی باید در رأس وظایف اولیه قرن ما قرار گیرد.

۲۵ سال پیش سازمان ملل متحد کنفرانسی بین‌المللی با شرکت نمایندگان زن برگزار کرد که در آن زنانی از پارلمان‌های ۱۹۱ کشور شرکت داشتند.

در آن زمان تنها ۳ / ۱۱ درصد از کرسی پارلمان‌ها در اختیار زنان بودند، اکنون این رقم به ۹ / ۲۴ درصد افزایش یافته است. بنابرین امروزه یک چهارم کرسی‌های پارلمان‌ها به زنان اختصاص دارند.

تاریخچه روز جهانی زن

در هشتم مارس ۱۸۵۷، زنان کارگر کارگاه‌های پارچه‌بافی و لباس‌دوزی در نیویورک آمریکا به خیابان‌ها آمدند و خواهان افزایش دستمزد، کاهش ساعات کار و بهبود شرایط بسیار نامناسب کار شدند. این تظاهرات با حمله پلیس و کتک‌زدن زنان برهم خورد.

سال ۱۹۰۷ 

در دوره‌ای که مبارزات زنان برای تأمین حقوق سیاسی و اجتماعی اوج گرفته بود، بمناسبت پنجاهمین سالگرد تظاهرات نیویورک در هشتم مارس، زنان دست به تظاهرات زدند.
ایده انتخاب روزی از سال به‌عنوان «روز زن» نخستین بار در جریان مبارزه زنان نیویورک با شعار “حق رای برای زنان” مطرح شد. دو هزار زن تظاهر کننده در ۲۳ فوریه ۱۹۰۹ پیشنهاد کردند که هر سال در روز یکشنبه آخر فوریه، یک تظاهرات سراسری در آمریکا بمناسبت «روز زن» برگزار شود.

سال ۱۹۱۰

“دومین کنفرانس زنان سوسیالیست” که کلارا زتکین از رهبران آن بود، به مسئله تعیین “روز بین المللی زن” پرداخت. زنان سوسیالیست اتریشی قبلا روز “اول ماه مه” را پیشنهاد کرده بودند. اما اول ماه مه، جایگاه و مفهومی داشت که می‌‌توانست اهمیت و جایگاه مبارزه مشخص بر سر مسئله زن را تحت الشعاع قرار دهد. زنان سوسیالیست آلمان، روز ۱۹ مارس را پیشنهاد کردند. مناسبت این روز، مبارزات انقلابی در سال ۱۸۴۸ علیه رژیم پادشاهی پروس بود که به عقب نشینی لفظی حکومت در نوزدهم مارس همان سال، منجمله در مورد مطالبات زنان، انجامید. “دومین کنفرانس زنان سوسیالیست” تاریخ برگزاری نخستین مراسم «روز زن» را ۱۹ مارس ۱۹۱۱ تعیین کرد. تصمیم گیری قطعی برای تعیین «روز جهانی زن» به بعد موکول شد.
بعد از انتشار قطعنامه کنفرانس در مورد تعیین «روز جهانی زن»، انترناسیونال دوم از این تصمیم حمایت کرد، و نخستین تشکیلاتی بود که این روز را برسمیت شناخت.


۱۹ مارس ۱۹۱۱ 

خیابانهای آلمان، اتریش، سوئیس و دانمارک با مارش زنان به لرزه در آمد. شمار زنان تظاهر کننده در اتریش به ۳۰ هزار نفر می‌‌رسید. نیروهای پلیس به تظاهرات حمله بردند و به زدن زنان پرداختند و گروهی را دستگیر کردند.

سال ۱۹۱۳ 

“دبیرخانه بین المللی زنان” (یکی از نهادهای انترناسیونال سوسیالیستی دوم)، هشتم مارس را با خاطره مبارزه زنان کارگر در آمریکا، به‌عنوان «روز جهانی زن» انتخاب کرد. در همان سال، زنان زحمتکش و زنان روشنفکر انقلابی در روسیه تزاری و در سراسر اروپا، مراسم «۸ مارس» را بشکل تظاهرات و میتینگ برگزار کردند.

سال ۱۹۱۴ 

جنگ جهانی اول درگرفت. در اروپا که مرکز جنگ بود، زنان انقلابی تلاش کردند تظاهرات ۸ مارس ۱۹۱۵ و ۱۹۱۶ را تحت شعار مرکزی “علیه جنگ امپریالیستی” برگزار کنند. در کشورهای درگیر جنگ، طبقات مختلف به موافقان و مخالفان جنگ تقسیم شده بودند و انشعاب در صفوف جنبش زنان، مانع از برگزاری سراسری و گسترده «روز جهانی زن» شد.

سال ۱۹۱۷ 

تظاهرات زنان کارگر در پتروگراد علیه گرسنگی و جنگ و تزاریسم، بانگ آغازین انقلاب روسیه بود. کارگران شهر در پشتیبانی از این تظاهرات، اعلام اعتصاب عمومی کردند. ۸ مارس ۱۹۱۷ به یک روز فراموش نشدنی در تاریخ انقلاب روسیه تبدیل شد.

سال ۱۹۲۱

“کنفرانس زنان انترناسیونال سوم کمونیستی” در مسکو برگزار شد. در آن کنفرانس، روز ۸ مارس به‌عنوان «روز جهانی زن» بتصویب رسید. کنفرانس، زنان سراسر دنیا را به گسترش مبارزه علیه نظم موجود و برای تحقق خواسته هایشان فرا خواند.

اواسط دهه ۱۹۳۰

دنیا یک بار دیگر بسوی جنگ جهانی جدید روان شد. برگزاری تظاهرات «روز جهانی زن» در کشورهایی که تحت سلطه فاشیسم بودند، غیر قانونی اعلام شد. علیرغم این ممنوعیت، در هشتم مارس ۱۹۳۶، زنان در برلین تظاهرات کردند. در همان روز، اسپانیای فاشیست شاهد تظاهرات هشتم مارس در مادرید بود. ۳۰ هزار زن کمونیست و جمهوریخواه، شعار “آزادی و صلح” سر دادند.
در پی جنگ جهانی دوم، انقلابات و جنبشهای رهایی‌بخش در کشورهای چندی درگرفت. چین با شمار عظیم زنان و مردانش در زمانی کوتاه گامهای بزرگی در جهت رهایی زنان به پیش برداشت. در آن سال‌ها، عمدتاً دولت‌ها و تشکیلات مترقی و انقلابی در بر پایی «روز جهانی زن» می‌کوشیدند.

دهه ۱۹۶۰

در کشورهای آسیا و افریقا و آمریکای لاتین جنبشهای رهایی‌بخش بپا خاسته بود. در کشورهای سرمایه‌داری پیشرفته نیز جنبشها و مبارزات انقلابی و ترقیخواهانه بالا گرفته بود و جنبش رهایی زن نیز اوج و گسترشی چشمگیر یافت.
در آمریکا و اروپا، زنان علیه سنن و قیود و قوانین مردسالارانه و احکام اسارت بار کلیسایی بپا خواستند. در جنبش زنان موضوعاتی نظیر حق طلاق، حق سقط جنین، تامین شغلی، منع آزار جنسی، ضدیت با هرزه‌نگاری، کاهش ساعات کار روزانه و غیره مطرح شد. این جنبش موفق شد در برخی از این زمینه‌ها پیشروی کند. در تظاهرات هشتم مارس ۱۹۶۹ زنان دردانشگاه برکلی در آمریکا گرد آمدند و علیه جنگ در ویتنام تظاهرات کردند.

سال ۱۹۷۵

سازمان ملل هشتم مارس را به‌عنوان «روز جهانی زن» برسمیت شناخت.
بعد از خاتمه جنگ جهانی دوم و بالاخص از اواخر دهه ۱۹۷۰، با توسعه سرمایه‌داری به کشورهای عقب مانده، بخش‌های بزرگ‌تری از زنان درگیر کار و تحصیل گشتند. در عین حال، زنان همچنان در جامعه موقعیتی درجه دوم داشته و اسیر نظام مردسالار بودند. این تناقض، مسئله زن را حادتر و انفجاری تر کرد.

روز زن در سراسر جهان چگونه برگزار می‌شود؟

در بسیاری از کشور‌ها این روز تعطیل رسمی است از جمله در روسیه که سه چهار روز قبل و بعد از ۸ مارس بازار گلفروشی‌ها داغ است.

در چین، به توصیهٔ شورای دولتی خیلی از زنان می‌توانند این روز را نیمه‌وقت کار کنند البته خیلی از کارفرمایان هم نصف روز مرخصی به کارکنان زن خود نمی‌دهند.

در ایتالیا، روز جهانی زن، یا "لا فِستا دِلا دونا" با هدیه دادن شاخه‌ای گل میموزا گرامی داشته می‌شود. منشاء این رسم روشن نیست اما باور این است که از رم و پس از جنگ جهانی دوم شروع شده است.

در آمریکا، ماه مارس ماه تاریخ‌ساز زنان است. هر سال به افتخار دستاور‌د‌های زنان آمریکایی، رئیس‌جمهوری بیانیه‌ای صادر می‌کند.

فراموشی پیام روز جهانی زن از انکار اهمیت آن آغاز می‌شود. انکاری که در پهنای تاریخ به اشکال مختلف دنبال شده است. از آن جمله بوده است فروکاستن روز هشت مارس، روز جهانی زن، به روز مادر و حتی به روز ولنتاین، روز عشاق.

دادن شاخه‌ای گل، یا بیان سخنی عاشقانه و مهرآمیز در روز هشت مارس اگر برخاسته از دل نباشد، فرآورده مکر و حیله‌ای است برای جستن از روی سایه پیام این روز.

موضوع این نیست که فرزندی یا همسری در چنین روز شاخه گلی به مادر و همسر خود ندهد یا مردان از تبریک و تهنیت گفتن چنین روزی چشم بپوشند، موضوع اما بر سر فروکاستن چنین روزی به امری شخصی است.

شعار سال روز جهانی زن

کارزار روز جهانی زن، امسال هشتگ #EachForEqual را انتخاب کرده است که به معنای تلاش هر فرد برای برابری است و برگرفته از ایده‌ٔ وظیفهٔ اجتماعی هر فرد است.

این کارزار اعلام می‌کند "ما هر کدام جزئی از کل هستیم. کار‌های فردی ما، گفتگو‌های ما، رفتار‌ها و ساختار‌های ذهنی ما بر جامعهٔ بزرگ‌تر اطرافمان اثر می‌گذارد".

"همه با هم، می‌توانیم تغییری به وجود آوریم. همه با هم، می‌توانیم به ایجاد جهانی مبتنی بر برابری جنسیتی یاری رسانیم".

در چند سال گذشته جنبش‌های زنان به رشد بی‌سابقه‌ای رسیده‌اند. در ماه اکتبر ۲۰۱۷، میلیون‌ها زن در جهان با هشتگ #MeToo در شبکه‌های اجتماعی آشکارا از تجربه‌های آزار و اذیت‌های جنسی گفتند و رواج گستردهٔ آن را در جهان افشا و محکوم کردند.

در سال ۲۰۱۸، هشتگ #MeToo در سراسر جهان گسترش پیدا کرد و کشورهایی مثل هند، فرانسه، چین و کرهٔ جنوبی با درخواست تغییر رویه در جهان، به این کارزار پیوستند. در ایالات متحده، تعداد زنان انتخاب‌شده در انتخابات میان‌دوره‌ای بی‌سابقه بوده است.

سال گذشته پس از یک همه‌پرسی در ایرلند شمالی، سقط جنین قانونی شد و هم‌چنین قانون چگونگی پوشش و رفتار زنان در مجامع عمومی سودان لغو شد.