روانشناسی علم مطالعه رفتار و ذهن انسان است. مباحثی مانند زبان بدن، مهارت‌های ارتباطی، اعتماد به نفس، مهارت‌های ابراز وجود و بسیاری از این موارد جزو چارچوب اساسی مورد بحث در علم روانشناسی هستند. 

همه ما به دنبال زندگی بهتر با ایده‌آل‌های خود هستیم. عواملی مانند شادی، خوشبختی و رضایت از زندگی، موفقیت، سلامت روحی و روانی، ثروت مالی، جایگاه اجتماعی مناسب و مانند اینها از جمله مواردی هستند که بسیاری از افراد به دنبال آن هستند و علم روانشناسی با زندگی ما و تمام این موارد، پیوند تنگاتنگی دارد.

روانشناسی چیست؟ انواع و کاربردهای آن

اما روانشناسی از کجا با تاریخ بشر همراه شد؟ و چگونه باید از این علم استفاده کرد؟ مبحثی است که در این مقاله، به بررسی آن می‌پردازیم.

تاریخچه روانشناسی

تاریخچه روانشناسی، به عنوان علم مطالعه رفتار، به یونان باستان بازمی‌گردد و شواهدی از مطالعه آن، در مصر باستان نیز وجود دارد. 

علم روانشناسی با علومی همانند: فلسفه، جامعه شناسی، فیزیولوژی و دانش‌های شاخه علوم انسانی هم مرز است و در سال 1879 به عنوان دانشی مستقل توسط آلمان و آمریکا مورد مطالعه قرار گرفت. 

می‌توان گفت اکتشافات و تحقیقات قابل توجه در روان‌شناسی، تنها از حدود ۱۵۰ سال پیش شروع شده‌ است. این علم تحت عنوان علم النفس یا اخلاق، به عنوان یکی از شاخه‌های اصلی علم فلسفه در ایران تدریس شده است.

شاخه‌های علم روانشناسی

این علم دارای شاخه‌های مختلفی می‌باشد، که از جمله آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. روانشناسی بالینی

روانشناسی بالینی، یکی از گسترده‌ترین شاخه‌های روانشناسی است. شاخه‌ای از روانشناسی که به تشخیص و درمان بیماری‌های روانی، بدون دارو و با روش‌های مخصوص به خود می‌پردازد. 

در این شاخه تشخیص بیماری از طریق تست‌های روانشناسی و مصاحبه صورت می‌گیرد.

2. مشاوره

روان‌شناسان در روان‌شناسی مشاوره بسیاری از کارهای روان‌شناسان بالینی را انجام می‌دهند، اما اغلب مشکلاتی را تحت درمان قرار می‌دهند که روان‌شناس‌های بالینی کمتر به آن‌ها می‌پردازند. 

روان‌شناس‌های مشاوره‌ای اغلب با دانش آموزان و دانشجویان کار می‌کنند. 

روشهای مختلفی جهت مشاوره و پژوهش در این شاخه وجود دارد. از جمله مشاهده، مصاحبه، پرسش‌نامه و ... که عمدتا بر اساس مکتب فکری روان‌شناس، نوع اطلاعات مورد نیاز و اهداف پژوهش یا امر مشاوره مورد استفاده قرار می‌گیرند. گاه از آزمونهای مختلف هوش، شخصیت و ... استفاده می‌شود.

روانشناسی چیست؟ انواع و کاربردهای آن

3. روانشناسی خانواده

یکی از مهم ترین نهادهای اجتماعی خانواده است. براساس روانشناسی خانواده، نهادی که ابعاد و جنبه‌های مختلف را در بر می‌گیرد، خانواده بوده و دارای پیچیدگی‌هایی است که باید مورد مطالعه قرار گیرند. 

زیرا افراد یک خانواده بر رفتار یکدیگر تاثیرگذار هستند و اگر به این موضوع توجه نگردد باعث می‌شود که اختلالات فراوانی به وجود آید.

4. روانشناسی تحصیلی

در این نوع از روانشناسی، روانشناس به دانش‌آموز یا دانشجویان در زمینه یاد گیری کمک می‌کند. همچنین با گرفتن تست هوش و استعدادیابی و مصاحبه با اولیا و معلمان در زمینه رفع مشکلات یادگیری و رشد تحصیلی آنها را راهنمایی می‌کنند.

5. روانشناسی رشد

یکی دیگر از انواع شاخه‌های روانشناسی، روانشناسی رشد می‌باشد که تغییرات جسمی، عاطفی و اجتماعی افراد را مورد بررسی قرار می‌دهد. 

این نوع روانشناسی سعی دارد تاثیر محیط و طبیعت بر رشد را نشان دهد. برخی از مسائلی که روانشناسان در روانشناسی رشد به افراد کمک می‌کنند شامل:

  • مهارت‌های رشد
  • کسب مهارت زبانی
  • رشد عاطفی
  • خودآگاهی و خودشناسی
  • رشد شناختی در دوران کودکی و ادامه‌ی زندگی
  • تاثیرات اجتماع و فرهنگ بر روی رشد کودک
  • رشد شخصیت
  • استدلال اخلاقی
  • چالش‌های رشد و یادگیری

پیشنهاد مطالعه

موفقیت در زندگی چیست؟

6. روانشناسی شخصیت

در رشته روانشناسی شخصیت، ابعاد مختلف شخصیت، جنبه‌های ادراكی، هیجانی، ارادی و بدنی افراد و چگونگی سازگاری فرد با محیط، مورد مطالعه قرار می‌گیرد. 

7. روانشناسی صنعتی و سازمانی

روانشناسی صنعتی شاخه‌ای از علم روانشناسی است که نظریه‌ها و اصول روانشناسی را در سازمان‌ها پیاده می‌کند و بر شرایط مناسب ذهنی و فیزیکی کارمندان تمرکز دارد. 

این شاخه از روانشناسی برای استخدام افراد در سازمان‌های مختلف نیز استفاده می‌شود.

8. روانشناسی مصرف

در روانشناسی مصرف، رفتار خریداران و نوع نیاز آنها بررسی می‌شود و فروشندگان و فروشگاه‌ها را در جهت افزایش فروش و جلب مشتری بیشتر راهنمایی می‌کند. علاوه بر این، شیوه چیدمان درست اجناس در ویترین را به فروشندگان آموزش می‌دهد.

3 روانشناس بزرگ در جهان

علاوه بر انواعی که نام برده‌شد روانشناسی در زمینه‌های دیگری نیز فعالیت دارد که برخی از آن‌ها به حوزه‌های اصلی و برخی دیگر به حوزه‌های فرعی روان‌شناسی مربوط می‌شوند. 

از گذشته تا کنون افراد زیادی در زمینه‌های مختلف روانشناسی فعالیت داشته‌اند که از موفق‌ترین آنها می‌توان به این افراد اشاره کرد.

بر اساس مطالعه‌ای که در ماه جولای ۲۰۰۲ در مجله معتبر Review of General Psychology به عمل آمد، ۹۹ روان‌شناسی که بیشترین تاثیر را بر این رشته بر جا گذاشته‌اند، شناسایی و رده‌بندی شدند. 

این رده‌بندی براساس سه عامل صورت گرفت: بسامد ارجاع در مجلات علمی، ارجاع در کتاب‌های درسی و نظرخواهی از ۱۷۲۵ عضو انجمن روان‌شناسی آمریکا. سه نفر از برترین‌های این لیست از این قرار است:

بی.اف.اسکینر (B.F.Skinner)  

"برهاس فردریک اسکینر"، روان‌شناس، نویسنده، مخترع، پشتیبان اصلاحات اجتماعی و چامه‌سرای آمریکایی بود. تا دهه ۱۹۷۰ در آمریکا هیچ روانشناسی معروف‌تر از اسکینر نبود. 

او نویسنده‌ای پرکار بود که ۲۱ کتاب و ۱۸۰ مقاله نگاشت. فردریک می‌گوید: "لازم نیست ما کتاب‌های بزرگ و محشر را آموزش دهیم، کافی است که شوق خواندن را به کودکان بیاموزیم."

زیگموند فروید (Sigmund Freud)

"زیگموند شلومو فروید" یا زیگموند فروید، عصب‌شناس اتریشی است که پدر علم روانکاوی، شناخته می‌شود. فروید در سال ۱۸۸۱ از دانشگاه وین، پذیرش گرفت و سپس، در زمینه‌های اختلالات مغزی و گفتاردرمانی و کالبدشناسی اعصاب میکروسکوپی، در بیمارستان عمومی وین، به تحقیق پرداخت. 

او به عنوان استاد دانشگاه در رشته نوروپاتولوژی، در سال ۱۸۸۵ منصوب شده و در سال ۱۹۰۲ به عنوان پروفسور، شناخته شد.

آلبرت بندورا (Albert Bandura)

"آلبرت بندورا"، یک روان‌شناس، پژوهشگر و استاد بازنشسته دانشگاه استنفورد اهل کانادا و ایالات متحده آمریکا است که نظریه یادگیری مشاهده‌ای یا مدلینگ را مطرح کرده‌است.

او تأثیر به‌سزایی در زمینه علوم «آموزش و پرورش» و چندین شاخه از روان‌شناسی از جمله روان‌شناسی شخصیت، روان‌شناسی درمانی و روان‌شناسی شناختی اجتماعی و همچنین گذار از رفتارگرایی به روان‌شناسی شناختی داشت. 

او را آغازگر نظریه «یادگیری اجتماعی» می‌دانند که بعدها به نظریه «شناختی اجتماعی» تغییر نام داد.

سخن پایانی

در این مقاله با علم روانشناسی و شاخه‌های این علم و کاربرد هریک از آنها آشنا شدیم، و اینک می‌دانیم برای حل هر مسئله‌ باید نزد کدامیک از روانشناسان رفته و مشکلات خود را مرتفع سازیم.

اگر این مقاله برای شما مفید بوده، سئوالات و نظرات خود را درباره علم روانشناسی و شاخه‌های آن، با ما در میان بگذارید. مشتاقانه منتظر شنیدن تجارب شما هستیم.