نوزاد موجودی بسیار کوچک، لطیف و معصوم است و همین ویژگی‌ها باعث می‌شود والدین عشق خاصی به او داشته باشند. آن‌ها حاضرند با دل‌ و‌ جان زندگی خود را به پای این موجود کوچک بریزند تا سلامت و رفاه او تامین شود.

از آنجا که بدن نوزاد ظریف‌ است شاید برخی پدر و مادر‌ها با کوچک‌ترین تغییر ظاهری او تصور کنند که فرزندشان مریض شده یا نقص عضو پیدا کرده است اما متخصصان می‌گویند در این باره نباید وسواس زیادی به خرج داد.

در ادامه "گیتی لایف" سعی دارد شما را با نشانه‌های حياتی نوزادان آشنا کند تا با ارزیابی آن‌ها از سلامت کودک خود آگاه شوید.

روش‌های آشنایی با نشانه‌های حياتی نوزادان

بررسی علائم حیاتی نوزاد

وضع و علائم حیاتی نوزاد باید به وسیلۀ پزشک متخصص در همان دقیقۀ اول تولد، ارزیابی گردد و نسبت به سلامت حال و آیندۀ او (در صورت امکان) اظهار نظر گردد.

علائم حیاتی نوزاد نیز پس از 5 دقیقه مجدداً به وسیلۀ پزشک ارزیابی می‌گردد. برای بررسی علائم حیاتی نوزاد، معیارهایی وجود دارد که به نام معیارهای آپگار (نام محققی که این معیارها را وضع کرده است) نامیده می‌شود.

شامل علائم مهم است: تعداد ضربان قلب، وضع تنفس، قدرت و قوام عضلانی، واکنش به تحریکات خارجی و بالاخره رنگ پوست نوزاد. اگر نشانۀ مذکور طبیعی باشد، شمارۀ آپگار ده خواهد بود (به هر یک از نشانه‌های شماره‌ای از عدد صفر تا 2 داده می‌شود).

پزشک معمولاً یک دقیقه بعد از تولد کامل نوزاد، نشانه مزبور را بررسی و ارزیابی می‌کند. اگر آپگار کودک عدد ده باشد، وضع کودک بسیار عالی و اگر هفت یا بیشتر باشد، وضع کودک خوب است.

آنچه نوزاد پس از تولد لازم دارد، عبارت است از: شروع تنفس، برقرار کردن درجه حرارت مساعد محیط تا درجه حرارت بدن او به میزان طبیعی برسد، تغذیه و بالاخره جلوگیری از برخورد و ابتلاء به عفونت‌ها.

از این زمان است که وظیفۀ خطیر مادر در پرستاری از کودک شروع می‌شود. وظیفۀ پزشک نیز آن است که با مراقبت و دستورهای پزشکی، مادر را راهنمایی و سلامت کودک او را تامین نماید.

روش‌های آشنایی با نشانه‌های حياتی نوزادان

1. ضربان قلب؛

تعداد طبیعی ضربان قلب نوزاد بیشتر از تعداد طبیعی ضربان قلب بزرگسالان و حدود 110 تا 160 ضربه در دقیقه است هر چند هنگام خواب ممکن است تعداد ضربان قلب تا 85 ضربه در دقیقه کاهش یابد. ضربان قلب هم چنین به طور طبیعی با گریه کردن افزایش می‌یابد.

2. تعداد تنفس؛

تعداد تنفس طبیعی نوزاد کمتر از 60 تنفس در دقیقه است که این تعداد بیشتر از تعداد تنفس بزرگسالان می‌باشد. تنفس طبیعی، بدون ناله است.

نوزادانی که به موقع و وزن طبیعی به دنیا می‌آیند ممکن است هنگام خواب تنفس دوره‌ای داشته باشند که طبیعی است. تنفس دوره‌ای یعنی یک توقف 5 تا 10 ثانیه‌ای تنفس، سپس تنفس تند چند ثانیه‌ای بعد از آن.

3. درجه حرارت بدن؛

برای تعیین درجه حرارت بدن نوزاد، می‌بایست دماسنج را 5 دقیقه زیر بغل نوزاد گذاشت. درجه حرارت طبیعی در این روش اندازه‌گیری 36 تا 37 درجه سانتی گراد است.

توجه:

ارائه محدوده طبیعی نشانه‌های حیاتی برای آگاهی والدین و رفع پرسش‌ها و نگرانی آن‌ها هست و نباید به طور مرتب ضربان قلب یا تعداد تنفس نوزاد را اندازه‌گیری نمایند. برای جلوگیری از کاهش حرارت و سرد‌شدن بدن نوزاد می‌بایست:

  • تماس پوست مادر و نوزاد هر چه سریع‌تر و به مدت طولانی‌تر برقرار شود.
  • گرمای اتاق بین 25 تا 27درجه سانتی گراد باشد.
  • از پوشش مناسب فصل برای نوزاد استفاده شود.
  • تغذیه از پستان مادر، به طور مکرر انجام شود.
  • از گذاردن نوزاد روی سطوح سرد و کنار پنجره و یا در معرض جریان هوا، برای تعویض پوشک و یا لباس خیس نوزاد، خودداری شود. پوشک و لباس خیس نوزاد نیز باید هر چه زودتر تعویض گردد.
  • سر نوزاد با کلاه پوشانده شود و در هفته‌های اول زندگی نیز برای گرم نگه داشتن پاها از جوراب استفاده شود.

روش‌های آشنایی با نشانه‌های حياتی نوزادان

4. ظاهر و پوست؛

  • می‌بایست به ظاهر نوزاد کاملا توجه داشت تا در صورت مشاهده مورد مشکوک به پزشک اطلاع داده شود.
  • پوست نوزاد طبیعی صورتی مایل به قرمز است و هر گونه کبودیی پوست صورت یا رنگ پریدگی را باید با پزشک در میان گذاشت.
  • هنگام زردی پوست صورت نوزاد نیز باید برای گرفتن دستورات الزم مراقبتی و یا درمانی با پزشک مشورت شود.
  • گاهی پوست نوزاد با پوشش چرب و سفید رنگی به نام ورنیکس پوشیده می‌شود که این ماده از پوست محافظت می‌نماید و با اولین شستشو پاک می‌شود.
  • پوست بدن برخی نوزادان خصوصا نوزادان نارس نرم است و در بعضی از نوزادان به ویژه آن‌هایی که بعد از هفته 40 بارداری به دنیا می‌آیند چروکیده و همراه با پوسته ریزی است که طبیعی بوده و نیاز به چرب کردن ندارد.
  • پوست بدن نوزادان توسط موهای نرمی پوشیده شده است که بعد از 1 تا 2 هفته از بین می‌رود.
  • در برخی نوزادان، مویرگ‌های بعضی از نقاط پوست نظیر وسط پیشانی، پشت گردن و روی پلک فوقانی ممکن است بر جسته و صورتی رنگ باشد که به آن‌ها اصطلاحا همانژیوم گفته می‌شود. این حالت طبیعی بوده و معمولا به تدریج محو می‌شوند.
  • در 2 تا 3 روز اول تولد، بثورات نوزادی به شکل برجستگی‌های سفید رنگ روی پوست نوزادان شایع بوده و در اکثر نقاط بدن به جز کف دست و پا ظاهر می‌شوند و به تدریج پس از یک هفته خود به خود از بین می‌روند. در صورتی که این بثورات قرمز و یا چرکی شود می‌بایست به پزشک مراجعه نمود.
  • حس لامسه نوزاد از ابتدای تولد وجود دارد و به همین علت نوزاد با تماس پوستی والدین آرام می‌شود و به تحریکات دردناک نیز پاسخ می‌دهد.
  • پوست نوزاد باید همیشه خشک و تمیز نگه داشته شود. نیازی به مصرف روغن یا کرم برای چرب کردن پوست نیست. (مگر در موارد استثنائی، هنگام ماساژ نوزاد یا طبق توصیه پزشک).
  • برای درمان راش یا جوش‌های ریز و قرمزی که بین ران‌های نوزاد ظاهر می‌شود همواره باید این نواحی را تمیز و خشک نگه داشت. برای تسریع در بهبودی بهتر است این نواحی را در معرض هوا و در صورت امکان نور خورشید قرار داد.

بیشتر بخوانید

رفلاکس نوزادان؛ پیشگیری تا درمان

5. سر و صورت؛

سر نوزاد، در زمان تولد در صورت زایمان به روش سزارین یا برخی زایمان‌های طبیعی، گرد است اما گاهی به دنبال زایمان طبیعی ممکن است سر حالت کشیده داشته باشد.

این حالت در اثر جمع‌شدن کمی مایع زیر پوست سر هنگام زایمان رخ می‌دهد و امری طبیعی است که طی روزهای بعد از تولد با جذب مایع از بین می‌رود.

روش‌های آشنایی با نشانه‌های حياتی نوزادان

6. چشم؛

نوزاد تازه متولد‌شده قدرت بینائی دارد و بیش از هر چیز به چشمان مادر خیره می‌شود. نوزاد هنگام تولد قادر به دیدن است، ولی نمی‌توان گفت چه می‌بیند.

اگر نور شدید به چشم نوزاد انداخته شود چشمک می‌زند. اگر شیئی را جلو چشم او حرکت دهیم چشم‌هایش آن شیء را اندکی تعقیب می‌کند.

توجه:

  • از دست‌زدن به چشم نوزاد باید خودداری نمود و در صورت مشاهده ترشح چرکی و یا اشک ریزش به پزشک مراجعه شود تورم پلک نوزاد در هنگام تولد شایع است و ممکن است همراه با ترشحات مخاطی باشد.

اگر این حالت در اولین روز زندگی دیده شد، جای نگرانی نیست معمولا خود به خود بهبود می‌یابد. در صورت تورم و قرمزی پلک‌ها همراه با ترشحات چرکی باید به پزشک مراجعه شود.

  • کشیدن سورمه به چشم نوزاد به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.
  • از ریختن هر گونه قطره و یا مایعات نظیر چای، درون چشم نوزاد خودداری شود. رگه‌های خونی ملتحمه چشم نوزاد طبیعی بوده و در عرض یک تا 2 هفته اول بعد از تولد به خودی خود بهبود می‌یابند.
  • گاه ممکن است هنگام تمرکز، یک چشم انحراف پیدا کند ولی این حالت موقتی است و بعد از 5 تا 6 ماهگی از بین می‌رود.

اگر انحراف چشم (لوچی) هنگام متمرکز کردن هر 2 چشم بر یک شی بعد از6 ماهگی ادامه یابد چشمان کودک باید توسط چشم پزشک معاینه شود.

7. بينی؛

حس بویایی نوزاد هنگام تولد فعال است و قدرت بویایی‌ش نیز بیشتر از بزرگسالان است. به همین علت بوی مادر، پدر و شیر مادر را به خوبی احساس می‌کند.

گرفتگی بینی نوزاد با چکاندن قطره بینی (با تجویز پزشک) رفع شود. باز بودن مسیر بینی نوزاد برای امکان تغذیه الزامی است زیرا از طریق بینی تنفس می‌کند.

روش‌های آشنایی با نشانه‌های حياتی نوزادان

8. دهان؛

  • اگر هنگام گریه یک طرف دهان نوزاد بیشتر از طرف دیگر حرکت کند به احتمال اعصاب صورت صدمه دیده است و باید به پزشک مراجعه شود.
  • در برخی نوزادان ممکن است کام یا لب شکافته و به درستی تشکیل نشده باشد. در این صورت به گذاشتن کام مصنوعی توسط دندانپزشک نیاز است تا امکان تغذیه با شیر مادر فراهم آید.
  • برفک، یکی از شایع‌ترین بیماری‌های دهان نوزاد است. این عارضه به صورت ترشحات سفید و پنیری روی زبان، سقف دهان و سطح داخلی گونه‌ها دیده می‌شود. چنان چه برفک دهان مشاهده شد باید به پزشک مراجعه کرد.

9. گوش؛

  • هنگام تولد به دلیل آن که لاله گوش به طور کامل غضروفی نشده است به راحتی خم می‌شود و به حالت اول بر می‌گردد.
  • نوزاد از دوران جنینی قادر به شنیدن است و بایستی محیطی آرام با کم‌ترین سر و صدا فراهم شود.
  • بهتر است نوزاد قبل از یک ماهگی، از نظر شنوایی غربال‌گری شود. بسیاری از بیمارستان‌ها و زایشگاه‌ها برنامه غربال‌گری شنوایی انجام می‌شود. این بررسی در روز نخست تولد در بالین نوزاد قابل انجام است.
  • سوراخ‌کردن گوش نوزاد دختر باید با وسایل استریل و تمیز در شرایط کاملا بهداشتی صورت گیرد. اگر چه در دوران نوزادی توصیه نمی‌شود و بهتر است به بعد از 6 ماهگی موکول شود.

پیشنهاد مطالعه

ارتباط سبک زندگی مادران باردار با سلامت نوزادان

10. سينه و شكم؛

  • سینه برخی نوزادان دختر یا پسر ممکن است مقداری برجسته بوده یا ترشح داشته باشد. این امر طبیعی و به علت قطع هورمون‌های مادری است.

باید گفت به خودی خود بعد از چند روز برطرف می‌شود، بنا بر این از فشردن، مالیدن دارو یا ماده ضدعفونی روی آن خودداری شود.

  • هنگام تولد به علت وجود چین‌های حاوی ذخایر چربی در گردن، ران‌ها و بازوها، نوزادان چاق و گوشتالو به نظر می‌رسند که نگرانی ندارد.

علاوه بر آن شکم بزرگ و نفاخ نوزاد که علت آن نرم و شل بودن عضلات شکم و انحنای کم ستون فقرات به جلو هست نیز کاملا طبیعی است.

روش‌های آشنایی با نشانه‌های حياتی نوزادان

11. بندناف؛

  • جنین در دوران بارداری از طریق بندناف با مادر در ارتباط است و اکسیژن و مواد غذایی را از این طریق دریافت می‌نماید.
  • پس از زایمان پزشک یا ماما بندناف را قطع کرده و به انتهای آن یک گیره که به اصطلاح کلامپ گفته می‌شود وصل می‌کند. بندناف، بتدریج خشک و چروکیده شده و از روز دوم تا سوم شروع به تیره‌شدن می‌کند و پس از 2 هفته نخست جدا می‌شود.
  • لازم است از به کار بردن هرگونه ماده ضدعفونی کننده مانند الکل، بتادین یا مواد سنتی روی بندناف خودداری شود زیرا سبب تازه شدن بندناف شده و جدا شدن آن را به تاخیر می‌اندازد.
  • بندناف همیشه باید خشک، تمیز و باز نگه داشته شود. بنابراین نباید از ناف‌بند استفاده کرد. پوشک را باید طوری بست که بندناف داخل آن قرار نگیرد تا از آغشته شدن به ادرار جلوگیری شود.
  • برخی مادران تصور می‌کنند تا بندناف جدا نشده نباید نوزاد را استحمام کرد. این باور درست نیست و استحمام نوزاد به ویژه تمیز کردن اطراف ناف در جدا شدن زودتر بندناف مؤثر است.
  • در صورت مشاهده قرمزی در اطراف بندناف، بوی بد یا ترشح از بندناف باید فوری به پزشک مراجعه شود.
  • توصیه می‌شود بندناف از نظر خون‌ریزی احتمالی حداقل روزی یک بار بازبینی شود.
  • فتق نافی (بیرون زدگی ناف) به نسبت شایع است. اگر قطر آن کمتر از 2 سانتی متر باشد نیازی به درمان ندارد و اغلب در سال‌های اول زندگی بهبود می‌یابد مگر آن که اندازه‌ایی بزرگ‌تر از حد معمول داشته باشد.

12. دست ها و پاها؛

  • چروکیده بودن دست‌های نوزادان و رنگ متمایل به آبی آن‌ها ممکن است سبب نگرانی والدین شود. این امر کاملا طبیعی است.

اغلب نوزادان دست‌های‌شان را به صورت مشت و خمیده نگه می‌دارند و به دلیل وضعیتی است که درون رحم مادر داشته‌اند. این مساله هم به مرور زمان برطرف خواهد شد.

  • چرخش خفیف انگشتان پا به سمت داخل (پا چنبری) وضعیتی بسیار شایع و ناشی از وضعیت نامناسب جنین در رحم مادر است که در طی چند روز نخست بهبود می‌یابد.

اما اگر علت آن مشکل استخوان پا باشد باید بررسی‌های لازم توسط پزشک صورت گیرد. معمولا این مشکل با ورزش‌دادن یا گچ گرفتن پاها برطرف می‌شود.

  • در رفتگی مفصل ران (شاید اصطلاح نارس بودن مفصل ران درست‌تر باشد) در برخی نوزادان به ویژه دخترها شایع است که با تشخیص زود هنگام و اقدامات درمانی مناسب و به موقع قابل درمان و اصلاح می‌باشد.

13. اندام تناسلی؛

  • بیضه‌ها در برخی نوزادان پسر ممکن است در بدو تولد وارد کیسه بیضه نشده باشند اما بعد از مدتی وارد کیسه بیضه خواهند شد.

نوزاد بعد از ترخیص از بیمارستان باید به تعداد لازم توسط پزشک معالج معاینه شود تا دستورهای لازم را تجویز نماید. نازل نشدن بیضه تا یک سالگی چه در یک طرف باشد و چه 2 طرف جراحی نیاز است چون در غیر این صورت بیضه‌ها توان خود را از دست می‌دهند.

  • ممکن است از دستگاه تناسلی برخی نوزادان دختر ترشحاتی همراه با رگه‌های خونی خارج شود که طبیعی است.

این امر به علت قطع هورمون‌های زنانگی مادر است که در بارداری نوزاد در معرض آن بوده و نیازی به پاک کردن ترشحات نیست زیرا بعد از چند روز قطع خواهد شد.

  • نوزادانی که قبل از هفته 37 جنینی بدنیا می‌آیند به اصطلاح نارس یا زودرس گفته می‌شوند. که معمولا به علت حاملگی‌های سنین نوجوانی، فاصله کم میان بارداری‌ها، خانواده‌هایی که سابقه زایمان بیش از 4 فرزند دارند، می‌باشد.

در پایان...

نگهداری از نوزاد اگرچه به ظاهر امری ساده است اما پر از پیچیدگی‌ها و ظرافت‌های خاصی است که ممکن است مادران را دچار استرس و نگرانی کند.

مسئولیت نگهداری از کودکان به خصوص در برابر بیماری‌های عفونی بیشتر از هر فردی متوجه مادر است. بنابراین بهتر است مادران با روش‌های نگهداری از زمان تولد نوزاد تا حد ممکن آشنایی داشته باشند.

اگر مطالب این مقاله برای شما مفید بوده، آن را با عزیزان خود که به تازگی فرزنددار شده‌اند، به اشتراک بگذارید.