امروزه دائما نام "سرطان" را می‌شنویم که افراد بسیاری به دلیل این بیماری جان خود را از دست داده‌اند. برای شناخت و درک بیشتر این بیماری سخت با ما همراه باشید.

درک و شناخت مبانی سرطان

سرطان؛ رشد غیرطبیعی سلول‌ها

سرطان زمانی ايجاد می‌شود كه سلول‌های قسمتی از بدن شروع به رشد غيرقابل كنترل كنند. اگرچه سرطان‌ها انواع مختلفی دارند، اما همه آنها زمانی ايجاد می‌شوند كه سلول‌های غيرطبيعی خارج از كنترل شروع به رشد می‌كنند و در بقیه قسمت‌های بدن پخش می‌شوند.

رشد غیرطبیعی این سلول‌ها در نهایت منجر به تشکیل توده‌های بزرگی به نام تومور می‌گردند. این تومورها به دو دسته تقسیم می‌شوند.

  • تومورهای بدخیم
  • تومورهای خوش‌خیم

تومور خوش‌خیم در خارج از محل اولیهٔ خود تکثیر نمی‌یابد و وارد اندام‌های دیگر نمی‌شود اما تومور بدخیم که از سلول‌های سرطانی تشکیل می‌شود، ابتدا در همان محل تکثیر می‌شود و اگر در این مرحله درمان شروع نشود آنها می‌توانند به سایر اندام‌ها مهاجرت کنند، تکثیر شوند و در نهایت تبدیل به سرطان تهاجمی شوند.

احتمال بروز سرطان در همه سنین وجود دارد ولی با افزایش سن این ریسک بیشتر می‌شود، اما باید گفت بیش از 40% از سرطان‌ها قابل پیشگیری هستند. 

منشأ سرطان

همه سرطان‌ها در سلول‌های واحد پایه‌ای بدن آغاز می‌شوند. بدن از انواع بسیاری از سلول‌ها ساخته شده است، این سلول‌ها به شیوه‌ای کنترل شده رشد می‌کنند و تقسیم می‌شوند تا سلول‌های بیشتری تولید کنند که برای سالم نگه داشتن بدن لازم است.

هنگامی که این سلول‌ها پیر یا آسیب دیده می‌شوند، می‌میرند و با سلول‌های جدید جایگزین می‌شوند؛ اما گاهی این فرآیند منظم به هم می‌خورد.

ماده ژنتیکی یا "DNA" سلول ممکن است آسیب ببیند یا تغییر کند و در آن جهش‌های رخ دهد که بر رشد و تقسیم طبیعی سلول اثر بگذارد.

هنگامی که این واقعه رخ می‎نهد، این سلول‌ها هنگامی که بایست بمیرند، نمی‌میرند و سلول‌های جدیدی تشکیل می‌شوند که بدن به آن‌ها نیازی ندارد.

این سلول‌های اضافی ممکن است توده‌ای بافت را تشکیل دهند که تومور نامیده می‌شود. همه تومورها سرطانی نیستند؛ تومورها ممکن است خوش‌خیم یا بدخیم باشند.

تومورها خوش‌خیم سرطانی نیستند. آن‌ها را در اغلب موارد می‌توان برداشت، بدون اینکه عود کنند، سلول‌ها در تومورهای خوش‌خیم به سایر نقاط بدن منتشر نمی‌شوند.

تومورهای بدخیم سرطانی هستند. سلول‌های این تومورها می‌توانند به بافت‌های مجاور تهاجم کنند و به سایر بخش‌های بدن گسترش یابند.

این گسترش سرطان از یک بخش بدن به بخش دیگر «متاستاز» نامیده می‌شود. اغلب سرطان‌ها برحسب اندام یا نوع سلولی که از آن منشأ می‌گیرند نام گذار می‌شوند. برای مثال سرطانی که از معده آغاز می‌شود، سرطان معده نامیده می‌شود.

پیشنهاد مطالعه

سرطان دهانهٔ رحم؛ چهارمین عامل مرگ‌ و میر در زنان

انواع سرطان

تاکنون بیش از دویست نوع سرطان شناخته شده است که به طور کلی در چهار گروه قرار می‌گیرند:

درک و شناخت مبانی سرطان

1. کارسینوم؛

حدود 85 تا 90% سرطان‌ها را شامل می‌شود که شامل تومورهای سفتی است که از لایه خارجی یک بافت منشا می‌گیرند. مثال‌هایی از کارسینوم شامل کارسینوم پستان، ریه، حالب، روده، مریف معده و کلیه می‌باشد.

2. لنفوم‌ها؛

شامل سرطان‎هایی است که علت تولید سلول غیر عادی در آنها، عملکرد غیر طبیعی غدد لنفاوی یا طحال می‌باشد. لنفوم می‌تواند سبب ایجاد تومورهایی سفت در نقاط مختلف بدن گردد.

3. لوسمی؛

تومورهایی هستند که مغز استخوان را که در سیستم گردش خون نقش مهمی دارد درگیر می‌کنند و سبب ایجاد سلول‌های غیر طبیعی در خون مثل گلبول‌های سفید غیر طبیعی می‌گردند.

4. سارکوم‌ها؛

تومورهایی سفتی هستند که از بافت همبندی (بافت‌هایی که باعث پیوند اعضای بدن به هم می‌شوند) عضلات، استخوان‌ها، اعصاب و سایر اعضا منشا می‌گیرد.

در ادامه برای شما نشانه‌ها و علائم تقریبی سرطان را شرح داده‌ایم, در صورت بروز هر یک از علائم به پزشک متخصص مراجعه کنید. با تشخیص زودرس سرطان، درمان اغلب بسیار موثر می‌باشد.

نشانه‎ها و علایم سرطان

سرطان موجب بروز علایم و نشانه‎های متفاوتی می‎گردد. علایم احتمالی سرطان شامل موارد زیر می‌باشد:

  • توده يا برآمدگی در پستان یا هر نقطه ديگر از بدن
  • خال جدید یا هرگونه تغییر واضح در خال‌ها و یا زگیل‌های موجود در بدن
  • زخم‌های پوستی که بهبود نیابد
  • تغییرات در عادات دفع ادرار و مدفوع
  • سوء هاضمه مزمن یا اشكال در بلع غذا
  • کاهش وزن بدون علت مشخص
  • خونریزی یا ترشحات غیر عادی از مجاری طبيعی بدن

وجود این علایم و سایر نشانه‌ها همیشه دلیل بر وجود سرطان نیست. این علایم می‌توانند بدلیل عفونت‌ها؛ تومورهای خوش‌خیم و یا سایر مشکلات نیز ایجاد شوند.

مهم است که پزشک این علایم یا دیگر تغییرات بدنی را مشاهده كند. تنها پزشک می‌تواند بیماری را تشخیص دهد. فردی که دارای این علایم است نباید منتظر درد باشد؛ چون سرطان در مرحله اولیه درد ندارد.

درک و شناخت مبانی سرطان

علت ایجاد سرطان

در 90 تا 95 درصد موارد، جهش‌های ژنتیکی و فاکتورهای محیطی سبب ایجاد سرطان می‌شوند؛

در 5 تا 10 درصد باقی‌مانده، وراثت دخالت دارد.

منظور محققان از فاکتورهای محیطی، عواملی هستند که ازنظر ژنتیکی قابل به ارث رسیدن نیستند؛ از فاکتورهای محیطی رایجی که می‌توانند به مرگ به سبب سرطان منجر شوند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: 

دخانیات (30-20%)، رژیم نامناسب و چاقی (35-30%)، عفونت‌ها (20-15%)، اشعه‌ها (اعم از اشعه‌های یونیزه کننده و غیریونیزه کننده، بیش از 10%)، استرس، عدم فعالیت بدنی و آلودگی.

  • عوامل شیمیایی 

قرار گرفتن درمعرض برخی مواد شیمیایی با احتمال ابتلا به برخی سرطان‌ها ارتباط دارد، به این مواد، کارسینوژن "carcinogens" گفته می‌شود.

به عنوان مثال، دود سیگار احتمال ابتلا به سرطان ریه را تا 90 درصد افزایش می‌دهد، این ماده هم‌چنین سبب ایجاد سرطان‌هایی هم‌چون نای، سر، گردن، معده، مثانه، کلیه، مری و پانکراس نیز خواهد شد.

در ترکیب دود سیگار، بیش از 50 کارسینوژن شناخته شده است. الکل نیز یک ماده کارسینوژن است که به طور خاص احتمال ابتلا به سرطان کبد و لوله گوارش را افزایش می‌دهد.

  • رژیم غذایی 

رژیم غذایی، فعالیت فیزیکی و چاقی با بیش از 35-30 % از سرطان‌های مرگبار مرتبط هستند. عدم فعالیت فیزیکی نه تنها ازطریق ایجاد اضافه وزن، ریسک ابتلا به این بیماری را افزایش می‌دهد بلکه دارای اثرات منفی بر سیستم ایمنی و سیستم هورمونی نیز می‌باشد.

  • ژنتیک 

وجود سابقه سرطان بین اعضای نزدیک خانواده احتمال دچار شدن به سرطان را افزایش می‌دهد. وجود جهش در برخی ژن‌ها که به آنها آنکوژن و ژن‌های سرکوبگر تومور می‌گویند، باعث بروز سرطان می‌شود.

  • بیماری‌های عفونی 

تقریباً 18درصد از سرطان‌های مرگباری که در دنیا رخ می‌دهند با بیماری‌های عفونی مرتبط هستند. معمول‌ترین عامل ایجادکننده عفونتی که منجر به سرطان می‌شود، ویروس‌ها هستند اما باکتری‌ها و انگل‌ها نیز ایفای نقش می‌کنند.

  • سن 

افزایش سن، احتمال دچار شدن به برخی سرطان‌ها را به شدت افزایش می‌دهد. اغلب سرطان‌ها در سنین حدود ۵۵ سال یا بیشتر از آن رخ می‌دهند.

سرطان علت اصلی مرگ در میان زنان ۴۰ تا ۷۹ سال و مردان ۶۰ تا ۷۶ سال است. سرطان کودکان کمتر از ۱۵ سال را نیز دچار می‌کند.

سرطان علت بیش از ۱۰ درصد موارد مرگ و میر در این گروه سنی در آمریکا می‌باشد. لوسمی حاد (نوعی سرطان خون) و سرطان‌های دستگاه عصبی مرکزی حدود ۶۰ درصد مرگ و میرها را در این سن باعث می‌شوند.

بیشتر بخوانید

اجازه ندهید تغییر ظاهرتان بخاطر سرطان، در خانه حبستان کند

راه‌های درمان سرطان

روش‌های درمانی بسیاری برای سرطان پیشنهاد می‌شود، انتخاب هرکدام از این روش‌ها به نوع، محل و میزان سرطان و هم‌چنین سلامت و ترجیح بیمار بستگی دارد؛ باید گفت این روش‌ها ممکن است به درمان ختم شوند.

  • جراحی؛

شیمی درمانی و پرتو درمانی از جمله راه‌های درمان سرطان هستند. در جراحی، قسمتی و یا تمام بافت درگیر، برداشته می‌شود.

به عنوان مثال، در سرطان سینه، کل بافت سینه برداشته می‌شود. در سرطان پروستات، غدد پروستات هستند که برداشته می‌شوند.

درک و شناخت مبانی سرطان

  • شیمی درمانی؛

نیز با استفاده از دارو، سلول‌های سرطانی را نابود می‌کند و یا سرعت رشد سلول‌ها را کم می‌کند. از آن جایی که این شیوه درمانی بر سلول‌های مجاور نیز تاثیر می‌گذارد، از گسترش سرطان نیز پیشگیری می‌کند.

  • پرتو درمانی؛

نیز دقیقا مشابه با شیمی درمانی عمل می‌کند و می‌تواند تنها و یا به همراه جراحی و شیمی درمانی مورد استفاده قرار بگیرد.

انتخاب شیوه درمانی بر این اساس صورت می‌گیرد که شما در کدام مرحله از بیماری قرار دارید. دانستن نوع سرطان و مرحله بیماری در این حالت، بسیار مهم است. 

کلام آخر

در انتها باید اشاره کرد که علیرغم وجود روش‌های درمانی مختلف برای درمان بیماری سرطان، هنوز انواعی از این سرطان وجود دارند که به‌سختی درمان می‌شوند و یا در موارد نادری غیرقابل درمان هستند. به‌خصوص زمانی که سرطان تا حد زیادی پیشرفت کرده باشد.

لذا توصیه می‌شود با رعایت نکاتی پیرامون سبک زندگی خود مانند تغذیه سالم، داشتن تحرک کافی و هم‌چنین بررسی‌های مناسب پزشکی درصورت وجود سابقه خانوادگی، از ابتلا به این بیماری جلوگیری شود.

برای کسب اطلاعات بیشتر درباره بیماری سرطان، به سایت "گیتی‌مد" مراجعه نمایید.

منبع: webmd