انضباط اســاس و شالوده‌ى تعليم و تربيت است كه بايد در حد تعــادل بوده تا در اين صــورت بتوانيم كودكانى انعطافپذير تربيت كنيم. بر اين اســاس كنترل شــديد و تحت فشــار قراردادن كودكان، عادلانــه نبوده و باروح تعليم و تربيت ســازگار نيســت و اين يك اصل اســت. 

بى نظمى در خانه و مدرســه زمانى متوقف می‌شــود كه بتوانيم رفتارهاى يكسان و توام با احترام متقابل در روابط اجتماعى ايجاد كرده و خودكنترلى را در كودكان پرورش دهيم. 

خودكنترلى کودکان چیست؟

خودكنترلى به مفهوم كنترل رفتار كودكان توسط خودشان اســت، بدون اينكــه تحت كنتــرل محيط و امــر و نهى بزرگسالان باشند.

در هر فرهنگ، توسعه‌ى خودكنترلى بسيار مهم و حياتى اســت. اين توانايى كه مربوط به قشــر جلويى مغز است پايه و اساس انعطاف پذيرى ذهنى، مهارت‌هاى اجتماعى ونظم و انضباط اســت.
در واقع تاثير خودكنترلى دوران كودكى دوبرابر بيشــتر از هوش در پيشــرفت تحصيلى اســت. در مقابل، ضعف خودكنترلــى در كودكان، خطر ارتكاب جرم، وابســتگى به مواد مخدر، تك والدينى و مشكلات اقتصادى والدين را به دنبال دارد.

كــودكان می‌توانند خودكنترلى را بدون اعمال فشــار از محيــط بياموزند. رفتــار، نه تنها توســط والدين و معلم بلكه توســط خود كودكان شكل گرفته و مانند بسيارى از فعاليت‌هاى مغزى از طريق تمرين به وجود می‌آيد.
بر اســاس مطالعات و تحقيقات انجام شــده، مدارس و مهدكودك‌هايى كه آموزش خودكنترلــى را در برنامه‌ى روزانــه‌ى خــود گنجانده‌اند، به موفقيت‌هاى چشــمگير تحصيلى و آكادميك دست يافته‌اند.

راهكارهاى آموزش خودكنترلى در كودكان

راهكارهاى موثرى براى آموزش خودكنترلى در كودكان وجود دارد كه به ذكر چند مورد آن مى‌پردازيم: 1- بــراى كودكان به عنوان موجودات اجتماعى و داراى درك و شعور؛ ارزش قائل شده و به شخصيت آنها احترام بگذاريم. 

2- در كلام خود به جاى خشونت از كلمات محبت آميز اســتفاده كنيم. در اينصورت، احساس احترام به خود و ديگران در كودك برانگيخته شده و اين منجر به خودكنترلى مى‌شود. 

3- فرصت تصميم‌گيرى را به كودكان داده و اجازه دهيم ديدگاه‌هاى خود را آزادانه بيان كنند. 

4- بازى‌هاى خودجوش (يعنى بازى‌هايى كه توسط خود كــودك و بدون دخالت بزرگترها شــكل گرفته و نوع و مــدت آنها را كودك تعيين مى‌كند.)، به كودكان اين اجازه را مى‌دهد كه بهتر به تمرين مهارت‌هاى مفيد براى دوره‌ى بزرگســالى پرداخته و خود كنترلــى را در آنها افزايش مى‌دهد. 

5- آموزش زبــان دوم، انعطاف‌پذيرى و جنبه‌هاى خودكنترلى را تقويت مى‌كند، زيــرا زبانها در يكديگر تاثير گذاشته و با يكديگر در تعارض هستند. كودكان دوزبانه در يادگيرى قوانين انتزاعى ومطالب آموخته شده‌ي قبلى بهتر عمل مى‌كنند. افرادى كه به دوزبان صحبت مى‌كنند، همواره از مزايايى در طول عمر برخوردارند. 

6- تمرينات ايروبيك و هوازى (يعنى تمريناتى كه باعث مى‌شود سوخت و ساز بهترى در بدن انجام شده و اكسيژن بيشترى به سلولها برسد) فعاليت‌هاى كورتكس جلوى مغز را افزايش داده، راه ديگرى براى ايجاد انعطاف‌پذيرى شناختى اســت.

هنرهاى رزمى و مديتيشن نيز به همين نحو عمل مى‌كنند. اگرچه والدين، اغلب نگران هستند كه آموزش تربيت بدنى وقت كلاس را مى‌گيرد، تجزيه و تحليل چندين مطالعات نشــان مى‌دهد كه فعاليت‌هاى بدنى، باعث بهبود عملكرد تحصيلى مى‌شود. 

7- با دادن مسئوليت به كودكان، احساس مسئوليت آنها را تقويت كنيم. 

8- موثرتريــن روش براى ايجاد خودكنترلى اين اســت كه به جاى تحقير، ســرزنش و سركوب كودكان، انگيزه و تلاش آنها را با تشويق و جملات مثبت، پرورش دهيم.
به عنوان مثال با گفتن اين جمله؛ «تو خيلى باهوشــى» انگيزه، اعتماد به نفس و قوه‌ى خلاقيت كودكان، افزايش مى‌يابد.

بطور كلى تشويق، اشاره به موفقيت‌ها، كمك و راهنمايى به كودكان، تاثير مثبتى داشــته، اعتماد به نفس، خلاقيت، مســئوليت‌پذيرى و در نهايــت خودكنترلى كــودكان را افزايش مى‌دهد.
بنابراین به فرزندان خود كمك كنيم به جاى تكيه بر دســتورات محيطى و امر و نهى ديگران، بياموزند، يادبگيرند و خودشان را مديريــت كنند. 

با پذيرفتن سخت كوشــى افرادى چون توماس اديســون كه مى‌گويد: «سخت كوشى و مفيد واقع شدن، بزرگترين لذت جهان است.» همه‌ى كــودكان مى‌توانند از فوايــد خودكنترلى بهره‌مند شوند. اگر چه بسيارى از كودكان، توانايى‌هایشان را در خانه گسترش مى‌دهند، اما كودكان داراى والدين مضطرب و سختگير، فرصت‌هاى كمترى براى انجام خلاقيت‌هاى مفيد از دوره‌ى پيش دبستانى تا متوسطه به منظور آمادگى براى تحصيلات عاليه دارند. 

سخن آخر

يادمان باشــد رشد اجتماعى و عاطفى كودكان بايد سير طبيعى خــود را طى كند و بر اين اســاس بايد از كنترل شــديد كودكان بپرهيزيم، زيرا باعث مى‌شــويم احساس حقارت كرده و صدمات جبران ناپذيرى را به زندگى آنها وارد كنيم.

نويسنده: نفيسه كيانى
دانشجوى كارشناسى ارشد مديريت آموزشی