در هنگام خواندن اکثر مباحث علمی بویژه آن دسته از مطالبی که نکاتی را در مورد بیماری‌ها بیان می‌کنند، به کرات به این نکته برخورده‌ایم که پیشگیری همیشه بهتر از درمان است.
چکاپ‌های منظم باعث می‌شوند که خیلی از بیماری‌ها همانند سرطان، دیابت، پوکی استخوان و... خیلی زود و در مراحل اولیه خود تشخیص داده شوند و در نتیجه درمان راحت‌تری هم داشته باشند. 

تست‌های غربالگری حتی قبل از اینکه فرد علایم خاصی داشته باشد، می‌توانند بیماری را کشف کنند. البته انجام این تست‌ها به سن، سابقه بیماری فامیلی و فردی و دیگر فاکتورهای ریسک‌پذیر بستگی دارند. در ادامه درباره مهمترین آزمایشات و تست‌های غربالگری زنان می‌خوانیم.

بیماری‌های قابل تشخیص در تست‌های غربالگری

سرطان سینه (Breast Cancer)

سرطان سینه هرچه زودتر تشخیص داده شود، مسلما راحت‌تر هم درمان می‌شود. اگر سرطان سینه در مراحل ابتدایی خودش باشد، خوشبختانه احتمال متاستاز (گسترش و مهاجرت سلولهای سرطانی از یک بافت به بافت‌های دیگر) و پخش شدن آن به سمت غده‌های لنفاوی و ارگان‌های حیاتی دیگر همچون ریه و مغز، خیلی کم می‌شود. 

پیشنهاد مطالعه

سرطان سینه زنان؛ بیماری خاموش اما خطرناک

برخی از متخصصین بر این باورند که اگر شما در دهه 20 و 30 سالگی زندگی خود هستید، لازم است چکاپ و معاینات مربوط به سینه به عنوان بخشی از چکاپ‌های منظم شما، هر سال یا هر سه سال یکبار انجام شود، اما اگر فاکتورهای رسیک‌پذیری داشته باشید این معاینات و آزمایش‌ها باید به طور مکرر انجام شوند.

انجام تست غربالگری به وسیله ماموگرافی (Mammography)

ماموگرافی به واسطه دوز پایینی از اشعه ایکس قادر است که حضور توده را قبل از اینکه فرد آن را احساس کند، تشخیص دهد، اما در نظر داشته باشید که اگر جواب ماموگرافی از نظر بدخیم بودن توده منفی باشد، این جواب قطعی نیست و به طور حتم نمی‌تواند سرطانی بودن توده را رد کند. 

برخی از متخصصان توصیه می‌کنند که اگر شما در دهه 40 سالگی زندگی خود هستید، بهتر است هر ساله ماموگرافی را انجام دهید.
بعد از 50 سالگی تا 70 سالگی این تست لازم است هر یک سال در میان انجام شود، اما اگر شما جز افرادی هستید که در معرض خطر بیشتری قرار دارند به طبع باید این تست‌ها را طبق نظر پزشک خود به طور مرتب انجام دهید. 

سرطان دهانه رحم (Cervical Cancer)

از بروز سرطان دهانه رحم به راحتی می‌توان پیشگیری کرد. دهانه رحم یک مسیر باریک بین رحم (جایی که نوزاد رشد می کند) و واژن (راه ارتباطی رحم به بیرون و به عبارتی کانال زایمان) است و به تعریف دیگر دهانه رحم، بخش باریک و پایینی رحم است که به انتهای بالایی واژن متصل می‌باشد. 

بیشتر بدانید

سرطان دهانهٔ رحم؛ چهارمین عامل مرگ‌ و میر در زنان

متخصصان معمولا انجام تست غربالگری پاپ اسمیر (نوعی بررسی سلولی برای شناسایی تغییرات احتمالی سلولهای دهانه رحم) و آزمایش HPV تشخیص وجود ویروس پاپیلوما یا زگیل تناسلی در این بافت) را توصیه می‌کنند. 

تست پاپ اسمیر برای تشخیص زودهنگام تغییر و تحول‌های غیرطبیعی سلول‌های دهانه رحم پیش از اینکه به سلول‌های سرطانی تبدیل شوند، بسیار موثر است.
دلیل اصلی سرطان دهانه رحم می‌تواند پاپیلوم ویروس‌های انسانی مانند HPV باشد. زگیل تناسلی جز بیماری‌های مقاربتی (STD) عفونی  است که از طریق تماس جنسی از یک فرد به فرد دیگر منتقل می شود که البته تزریق واکسن پاپیلوم انسانی (HPV) برای زنان بالای ۲۶ سال، نیز می‌تواند موثر باشد.

تست غربالگری سرطان دهانه رحم

برای انجام تست پاپ اسمیر لازم است که دکتر تکه‌ای از سلول‌های دهانه رحم را از آن خارج نموده و آنها را برای آنالیز شدن به آزمایشگاه بفرستد.
البته بنا به تشخیص دکتر تست پاپ اسمیر به تنهایی و یا به همراه آزمایش HPV انجام می‌شود و همچنین دکتر با توجه به جواب آزمایش‌ها زمان مراجعه بعدی را به شما می‌گوید و اینکه هر چند وقت یکبار لازم است این تست‌ها را انجام دهید. 

اگر شما ازدواج کرده‌اید مسلما به علت نزدیکی‌های مکرر، در معرض خطر بیشتری قرار دارید، به همین دلیل بهتر است هر ساله تست‌های مربوط به واژن را به جهت بررسی وجود بیماری‌های تناسلی مانند کلامیدیا (Chlamyedia: بیماری تناسلی شبیه سوزاک) و Gonorrhea (گونوریا) یا همان سوزاک انجام دهید. 

واکسیناسیون جهت پیشگیری از سرطان دهانه رحم

واکسن HPV می‌تواند زنان زیر 26 سال را در برابر ابتلا به چندین نوع زگیل تناسلی محافظت کند. البته این واکسن نمی‌تواند کاملا شما را در برابر انواع HPV که موجب سرطان می‌شوند، مصون بدارد، بنابراین همچنان انجام تست‌های روتین غربالگری مهم است و توصیه می‌شود.

شکستگی و پوکی استخوان (fractured and Bones Osteoporosis)

پوکی استخوان به حالتی که در آن استخوان‌ها ضعیف و شکننده می‌شوند، تلقی می‌گرد . بعد از یائسگی تقلیلی در توده استخوانی زنان مشاهده می‌شود، اما بدانید که مردان هم در معرض پوکی استخوان قرار دارند.
اولین علامت آن یک شکستگی دردناک بعد از یک زمین خوردن، ضربه، رگ به رگ شدن و یا پیچ خوردن کوچک و ناگهانی است. 

در آمریکا تقریبا نیمی از زنان و یک چهارم مردان در رده سنی 50 سال یا بالاتر به این بیماری مبتلا هستند. خوشبختانه راه‌های بسیاری برای پیشگیری و درمان پوکی استخوان وجود دارد.

تست‌های غربالگری پوکی استخوان

با روش خاصی به واسطه اشعه ایکس به نام اسکن تراکم استخوان (DXA: میزان جذب اشعه ایکس با انرژی مضاعف) می توانند قدرت استخوان و میزان ابتلا به پوکی استخوان را قبل از بروز شکستگی تخمین بزنند. این روش همچنین می‌تواند احتمال خطر شکستگی‌های آتی را پیش‌بینی کند. این تست غربالگری به همه زنان که در رده سنی 65 سال یا بالاتر قرار دارند، توصیه می گردد. البته اگر خانمی در معرض فاکتورهای خطرزا قرار دارد لازم است خیلی زودتر این تست‌ها را انجام دهد.

سرطان پوست (Skin Cancer)

چندین نوع سرطان پوست وجود دارد و در این زمینه هم تشخیص زودهنگام و درمان اولیه می‌تواند بسیار موثر واقع شود. بدترین نوع آن همانطور که در عکس هم نشان داده شده است، ملانوما می‌باشد (Melanoma: منشا این تومور سلول‌های ملانین‌دار است و بدخیم می‌باشد که به سرعت می‌تواند در بدن گسترش یاید).

برخی از افرادی که دارای سابقه فامیلی ابتلا به سرطان پوست هستند، احتمال دچار شدن آنها به این بیماری با  قرارگیری در معرض نور شدید آفتاب افزایش می‌یابد. ابتلا به سرطان سلول‌های پایه‌ای و سلول‌های سنگفرشی پوست کمتر از سرطان سلول‌های ملانوما، رواج دارند.

شروع سرطان پوست از فولیکول مو.!

غربالگری سرطان پوست

در صورت مشاهده هرگونه اختلال و علامت غیرعادی در پوست همانند خال سیاه، خال گوشتی و لکه‌های قهوه‌ای یا قرمز رنگ و تغییر شکل، رنگ و سایز آنها حتما به پزشک مراجعه کنید. برخی از پزشکان متخصص پوست بر این باورند که بهتر است چکاپ‌های پوستی هم به عنوان بخشی از معاینات پزشکی روتین در نظر گرفته شود.

فشار خون بالا (High Blood Pressure)

احتمال ابتلا به فشار خون با بالا رفتن سن بویژه در افرادی که دچار اضافه وزن و باقی فاکتورهای رسیک‌پذیر هستند، افزایش می‌یابد.
فشار خون بالا می‌تواند بدون علامت باعث حملات و سکته‌های قلبی کشنده شود. اگر تحت نظر پزشک متخصص بتوانید فشار خون خود را کنترل کنید، مسلما با سلامت بیشتری زندگی خواهید کرد. فشار خون متعادل می‌تواند مانع پیشرفت بیماری‌های قلبی و عروقی و کلیوی گردد.

فشار خون بالا؛ قاتل خاموش

غربالگری فشار خون

فشار خون با دو عدد قابل نمایش و خوانده شدن است. که عبارتند از:

1. فشار سیستولیک
اولین عدد نمایشگر فشار سیستولیک یا حداکثر عدد فشار خون در حالت انقباض است، یعنی زمانیکه قلب در حال تپش می‌باشد. 

2. فشار دیاستولیک
دومین عدد نمایشگر فشار دیاستولیک یا حداقل عدد فشار خون در حالت انبساط و استراحت قلب یعنی بین دو ضربان است. 

فشار خون طبیعی افراد بزرگسال کمتر از 12روی 8 است. اگر عدد فشار خون مساوی با 13 روی 8 یا بالاتر از آن باشد، یعنی فرد دچار فشار خون بالا یا بیماری فشار خون است.
افزایش اعداد به نوعی بیانگر هشدارهای اولیه می باشند بنابراین بهتر است به آنها توجه شود و تحت نظر پزشک هر چند وقت یکبار فشار خون خود را اندازه گیری کنید.

میزان کلسترول خون (Cholesterol Levels)

کلسترول بالا می‌تواند در ایجاد پلاک آترواسکلروز (ابتدا با تجمع چربی فراوان در رگ‌ها ایجاد می‌شود، اما به مرور برخی سلول‌های خونی و پلاکت‌ها به صورت رسوب،‌ گیر می‌کنند و موجب تصلب شراین می‌شوند.) دخیل باشد و در نهایت موجب مسدود شدن رگ‎ها شود (نقاط نارنجی رنگ در عکس). 

پلاک آترواسکلروز در طی چندین سال به مرور و بدون علامت تشکیل می‌شود و سرانجام ممکن است با یک حمله یا سکته قلبی خودش را نشان دهد. عواملی مانند فشار خون بالا، دیابت و کشیدن سیگار هم می‌توانند در تشکیل پلاک آترواسکلروز موثر باشند. به بیماری منشا گرفته از این پلاک، تصلب شرایین یا آترواسکلروزیس می‌گویند. تغییر سبک زندگی و خوردن داروهای مرتبط می‌توانند در کاهش خطر این بیماری تاثیرگذار باشند.

چک کردن سطح کلسترول خون

برای چک کردن سطح کلسترول خون و به عبارت دیگر برای انجام این آزمایش لازم است در حدود 9 تا 12 ساعت ناشتا باشید، سپس از شما در آزمایشگاه نمونه خونی گرفته می‌شود و در آن میزان کل کلسترول یعنی کلسترول خوب (HDL) و کلسترول بد (LDL) به همراه تری گلیسرید (چربی خون) را اندازه‌گیری می‌کنند.
پزشک متخصص با دیدن جواب آزمایش قادر خواهد بود تجویزهای لازم را انجام دهد و زمان چکاپ بعدی را هم تعیین کند.

دیابت نوع دو (Type 2 Diabetes)

یک سوم افرادی که در آمریکا به دیابت مبتلا هستند، از بیماری خود بی خبر هستند. دیابت می‌تواند سبب بیماری‌های قلبی، کلیوی، سکته‌های قلبی، نابینایی (در نتیجه آسیب ناشی از قند خون بالا به رگ‌های خونی شبکیه چشم) و دیگر مشکلات جدی شود. 

شما می‌توانید دیابت خود را با پرهیزهای غذایی، ورزش، کاهش وزن و خوردن داروهای مرتبط کنترل کنید بخصوص زمانیکه بیماری در مراحل اولیه خود باشد راحت‌تر قابل درمان است.
دیابت نوع 2 (دیابت شیرین غیروابسته به انسولین نامیده می شود، نوعی اختلال در سوخت و ساز بدن است که با بالا بودن گلوکز خون، مقاومت به انسولین و کمبود نسبی انسولین شناسایی می‌شود) جز بیماری‌های شایع در بین مردم است.
دیابت نوع 1 (در دیابت شیرین نوع یک به دلیل تخریب سلولهای جزیره‌ای در لوزالمعده، بدن با کمبود مطلق انسولین مواجه می‌شود) معمولا در کودکان و بزرگسالان جوان تشخیص داده می‌شود.

تست غربالگری دیابت

برای انجام آزمایش تعیین میزان قند خون لازم است به مدت 8 ساعت ناشتا باشید. اگر میزان قند خون شما بین اعداد 100 تا 125 باشد احتمال این است که پیش دیابت باشید، اما عدد 126 و بالاتر به معنی ابتلا شما به دیابت است. 

آزمایش‌های تکمیلی دیگری همچون تست هموگلوبین A1C (این آزمایش مشخص می کند که میزان قند خون شما در طی دو تا سه ماه گذشته چقدر بوده است) و تست تحمل گلوکز (این آزمایش پس از آزمایش اولیه اما به مدت 2 ساعت بعد از خوردن یک نوشیدنی شیرین دوباره گرفته می‌شود تا بعد از خوردن گلوکز میزان قند خون را مجدد بسنجند) را هم به جهت اطمینان بیشتر انجام می‌دهند. 

پزشک متخصص با دیدن جواب آزمایش قادر خواهد بود تجویزهای لازم را انجام دهد و زمان چکاپ بعدی را هم تعیین کند، اما اگر شما دارای سابقه فامیلی ابتلا به دیابت هستید، حتما لازم است این مورد را به پزشک خود اطلاع دهید.

ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV)

ویروس HIV باعث ایجاد بیماری ایدز می‌شود. این ویروس از طریق تماس با خون یا فرآورده‌های خونی و همچنین مایعات ناشی از ارتباط جنسی غیرمحافظت شده و سرنگ‌های آلوده از شخص مبتلا به شخص سالم قابل انتقال است. 

مادران مبتلا می‌توانند این بیماری را به نوزاد خود نیز انتقال دهند. تا به حال واکسنی برای پیشگیری از ابتلا به این ویروس کشف نشده است، اما اخیرا متخصصان داروهایی به نام ضد ویروس HIV را تجویز می‌کنند که این درمان به سیستم ایمنی بدن برای دفاع و مقابله علیه این ویروس کمک می‌کند. 

بیشتر بخوانید

خطرناکترین عوارض HIV چیست؟

تست غربالگری HIV

ممکن است شخصی سال‌ها به بیماری ایدز مبتلا باشد، اما هیچ علامتی نداشته باشد. تنها راه تشخیص آن از طریق انجام آزمایش خون می‌باشد. تست ELISA یا EIA به عنوان یک آزمایش استاندارد برای کشف ویروس در خون است و استاندارد جهانی در تشخیص ایدز می‌باشد.
در این تست خود ویروس جستجو نمی‌شود بلکه میزان پادتن (آنتی بادی) تولید شده در بدن شخص آلوده به ویروس اندازه گرفته می‌شود. 

اگر جواب آزمایش شما مثبت باشد، برای تایید آن لازم است یک آزمایش دیگری را هم انجام دهید. افرادی که رابطه‌ جنسی دارند، بهتر است این آزمایش را انجام دهند. کار گروه خدمات پیش‌گیرانه در ایالت متحده (USPSTF) توصیه می‌کند که تمامی افراد بین سن های 15 تا 65 سال تست‌های غربالگری ایدز را انجام دهند. افرادی که در رده‌های سنی زیر 15 سال یا بالای 65 سال قرار دارند، اما در معرض خطر هستند، بهتر است این آزمایش را انجام دهند.

پیشگیری از شیوع ویروس HIV

بیشتر افرادی که در معرض خطر ویروس HIV قرار می‌گیرند معمولا تست ابتلای آنها بعد از دو ماه مثبت خواهد شد، اما به ندرت ممکن است این دوره نهفتگی تا شش ماه طول بکشد و بعد شش ماه بدن شروع به تولید آنتی بادی علیه این ویروس کند. 

استفاده از کاندوم در رابطه‌های جنسی برای جلوگیری از انتقال این بیماری موثر است. اگر زن مبتلا به ایدز باردار شده است، حتما باید با پزشک خود در مورد اعمال روش‌هایی که منجر به کاهش خطر این بیماری برای جنین می‌شود، مشورت کند.

سرطان کولورکتال یا سرطان روده بزرگ (Colorectal Cancer)

سرطان روده بزرگ، دومین سرطان کشنده بعد از سرطان ریه می‌باشد. معمولا علت اصلی ایجاد این بیماری، پیدایش پولیپ (Polyp: بافت‌های غیرطبیعی) در لایه درونی روده بزرگ می‌باشد.
البته این احتمال که پولیپ‌ها بدخیم نباشند هم وجود دارد، اما اگر بدخیم باشند متاسفانه ممکن است متاستاز بدهند و به دیگر بافت‌های بدن سرایت کنند. برداشتن پولیپ در مراحل اولیه و قبل از اینکه بدخیم شوند، می‌تواند مانع بروز سرطان گردد. 

تفاوت سرطان روده بزرگ و سرطان مقعد چیست؟

تست‌های غربالگری سرطان روده بزرگ

کولونوسکوپی (Colonoscopy)
روش معمول تست غربالگری سرطان روده بزرگ است. در حالیکه فرد بی‌هوش است، پزشک یک لوله انعطاف‌پذیر که سر آن مجهز به دوربین فیلمبرداری کوچکی است را وارد کولن می‌کند. اگر پزشک داخل روده پولیپی را پیدا کند معمولا آن را جدا می‌کند. 

سیگموئیدوسکوپی (Sigmoidoscopy)

تست دیگری هم وجود دارد به نام سیگموئیدوسکوپی (Sigmoidoscopy) که به منظور بررسی کولون سیگموئید و همچنین تمامی قسمت‌های روده بزرگ، انجام می‌شود. اگر شما جز افرادی هستید که در معرض فاکتورهای خطرزا قرار ندارند، بهتر است این تست را در سن 50 سالگی انجام دهید. البته ممکن است پزشک متخصص از روش‌های بررسی مدفوع هم جهت غربالگری استفاده کند.

گلوکوم یا آب سیاه (Glaucoma)

علت بروز آب سیاه، افزایش فشار ماده درون چشم یا همان زلالیه است و اگر به موقع درمان نشود، متاسفانه منجر به آسیب‌های جدی به عصب بینایی و در نهایت کوری می‌گردد. معمولا این بیماری علامتی ندارد و زمانی خودش را نشان می‌دهد که بینایی دچار مشکلی شده باشد.

 غربالگری بیماری آب سیاه چشم

زمان و تعداد دفعات مراجعه به مطب دکتر برای انجام معاینات روتین چشم با توجه به سن و فاکتورهای خطرزا از فردی به فرد دیگر متفاوت است. همچنین عوامل تاثیرگذار بر بروز این بیماری می‌تواند شامل آسیب‌های چشمی، نژاد و ژنتیک، سابقه فامیلی، سن بالای 60 سال و استفاده از استروئید باشد.
استروئیدهای ضد التهابی، چشم و بینایی شما را به طرق مختلف، می‌توانند تحت تاثیر قرار دهند و هر چه دوز مصرفی بیشتر باشد مسلما عوارض جانبی آن هم بیشتر خواهد بود. پزشک متخصص پس از انجام معاینه قادر خواهد بود علاوه بر تجویز داروهای لازم، زمان چکاپ بعدی را هم تعیین کند. 

در پایان باید گفت...

با پزشک خود درباره انجام تست‌های مختلف غربالگری مشورت کنید. اینکه در مورد انجام تست‌های مختلف غربالگری با پزشک خود مشورت کنید، مسلما به نفع سلامتی شما خواهد بود. شما می‌توانید آزمایش‌های مختلفی همچون پاپ اسمیر و معاینات سینه را به عنوان بخشی از مراقبت‌های روتین که لازم است هر چند وقت یکبار انجام شوند، در نظر بگیرید. انجام باقی تست های غربالگری هم با توجه به نیاز شما و حضور فاکتورهای خطرزا، الزامی می‌شوند. 

انجام تست‌های غربالگری به معنی پیشگیری از بیماری نیستند، اما این امکان را برای شما فراهم می‌آورند تا بتوانید متوجه بیماری خود در مراحل ابتدایی بروز آن شوید و شانس بیشتری برای درمان و بهبود آن داشته باشید.

منبع: webmd