قرص راکوتان برای درمان آکنه استفاده می‌شود. راکوتان متعلق به یک گروه از دارو به نام رتینوئید است که شبیه به ویتامین A می‌باشند. رتینوئیدها با کاهش مقدار ماده چرب (یعنی سبوم) ساخته شده توسط غدد در پوست شما، کاهش باکتری ها و التهاب و منافذ مسدود شده کار می کنند.در این مقاله نکات مهم مصرف قرص راکوتان و عوارض و فواید آن بطور کامل شرح داده‌ایم:

آکوتان یا راکوتان چیست؟

آکوتان یا راکوتان، نام تجاری داروی ایزوترِتینوئین است. این دارو در برخی کشورها مانند آمریکا با این نام تجاری تولید نمی‌شود؛ اما با نام‌های تجاری دیگری مانند ابزوریکا هنوز در دسترس است. ایزوترتینوئین برای درمان نوعی آکنه، موسوم به آکنهٔ گره‌ای تجویز می‌شود. 

این نوع آکنه در پوست، برآمدگیِ قرمز و ملتهبی ایجاد می‌کند و اگر به‌موقع درمان نشود، جای جوش و آکنه برای همیشه روی پوست باقی می‌ماند. پزشکان، فقط زمانی، آکوتان تجویز می‌کنند که درمان‌های دیگر مانند مصرف آنتی‌بیوتیک نتیجهٔ مثبتی در پِی نداشته باشند. 

هرچند که راکوتان به درمان جوش‌ها کمک می‌کند اما عوارض متعددی هم به همراه دارد. برخی از این عوارض، به‌ویژه در دوران بارداری، جدی و خطرناک هستند. در ادامه از عوارض راکوتان بیشتر گفته‌ایم.

مواد تشکیل دهنده راکوتان

هر کپسول راکوتان حاوی حدود ۱۰ تا ۲۰ میلی گرم ایزوترتینوئین است؛ قرص‌های راکوتان خالص نیستند و مواد زیر در آن‌ها به کار رفته است:

روغن سویا، موم زرد، روغن نباتی هیدروژنه، ژلاتین، گلیسرول، آب، سوربیتول، مانیتول، نشاسته ذرت، تیتانیوم دی اکسید و بعضی مواد دیگر در ترکیب راکوتان قند، گلوتن و ترترزین به کار نمی‌رود.

قرص راکوتان چگونه عمل می کند؟

قرص راکوتان متعلق به گروهی از داروهای شناخته شده به عنوان رتینوئید است که مشتقات ویتامین A هستند. ایزوترتینوئین به صورت خوراکی مصرف می شود و به کاهش چربی طبیعی پوست می پردازد.

آکنه به علت تولید بیش از حد سبوم از غدد سباسه بیش از حد فعال در پوست رخ می دهد. سبوم غده چربی را مسدود می کند، که مانع از آزاد شدن جریان چربی و ایجاد انباشت چربی زیر پوست می شود. 

باکتری های مرتبط با آکنه در این شرایط رشد می کنند. آنها از سبوم تغذیه می کنند و مواد زائد و اسیدهای چرب را ایجاد می کنند که غدد سباسه را تحریک می کنند و موجب التهاب و ایجاد نقاطی می شوند.

قرص راکوتان میزان و فعالیت غدد سباسه در پوست را کاهش می دهد و میزان تولید چربی بدن را کاهش می دهد. این ماده غده ها را مسدود می کند و به این معنی است که باکتری ها کمتر رشد می کنند. همچنین التهاب پوست را کاهش می دهد.

نحوه مصرف صحیح قرص راکوتان

  • میزان دقیق مصرف این دارو باید توسط پزشک و با توجه به میزان شدت و ضعف آکنه تعیین شود؛ به طور معمول مقدار ۰/۵ تا ۱ میلی‌گرم از دارو برای هر کیلوگرم وزن بدن تجویز می‌شود.

به عنوان مثال یک فرد ۸۰ کیلوگرمی با شدت آکنه متوسط روزانه باید ۲ کپسول ۲۰ میلی‌گرمی مصرف کند؛ توجه داشته باشید که هر چه دوز راکوتان بالاتر باشد شانس بروز عوارض و شدت عوارض حاصل از آن هم بیشتر است.

  • قرص راکوتان  معمولا یک یا دو بار در روز مصرف می شوند. کپسول ها باید با یک نوشیدنی، یا با غذا یا فقط بعد از غذا (با معده پر) مصرف شوند.

 اگر فراموش کردید یک وعده دارو را مصرف کنید بلافاصله پس از یادآوری دوز فراموش شده را مصرف کنید، مگر اینکه زمان دوز بعدی باشد. در این حالت دوز فراموش شده را مصرف نکنید و دوز بعدی را طبق معمول مصرف کنید. برای جبران قرص فراموش شده، دو قرص را به صورت همزمان مصرف نکنید.

نکات مفید قبل از استفاده از راکوتان

قرص راکوتان در صورت مصرف در طول حاملگی باعث بروز نقص مادرزادی جدی (ناهنجاریهای جدی جنین در حال رشد) می شود. پزشک شما این دارو را برای خانم هایی که می توانند باردار شوند، تجویز نمی کنند، مگر اینکه شرایط برنامه پیشگیری از بارداری را داشته باشید:

  1. زنان باید حداقل از یک، اما ترجیحا دو (به عنوان مثال قرص و کاندوم)، روش موثر پیشگیری از بارداری برای جلوگیری از بارداری استفاده کنند.
  2. باید حداقل 4 هفته قبل از شروع درمان، روش پیشگیری از بارداری  را استفاده کنید. این روش ها باید حداقل تا چهار هفته پس از اتمام قرص قرص راکوتان ادامه یابد.
  3. تا زمانی که حداقل یک ماه از روش های پیشگیری از بارداری استفاده نکرده باشید و جواب تست بارداری منفی باشد، پزشک شما نمیتواند قرص راکوتان را تجویز کند.
  4. پزشک تنها مجاز است تا 30 روز قرص راکوتان تجویز کند و نسخه تنها برای هفت روز معتبر است.
  5. باید ماهی یک بار به پزشک مراجعه کنید، آزمایش حاملگی انجام دهید و سپس نسخه جدید تجویز شود.
  6. پنج هفته پس از متوقف کردن درمان باید آزمایش حاملگی نهایی را انجام دهید تا مطمئن شوید که حامله نشده اید. اگر فکر می کنید احتمال دارد که حامله باشید باید بلافاصله با دکتر خود مشورت کنید.
  7. شواهدی وجود ندارد که نشان دهد کودکانی که پدر آن ها ایزوترتینوئین مصرف می کنند تحت تاثیر این دارو قرار می گیرند، اما مردان باید به یاد داشته باشند که این دارو را با هیچکس، مخصوصا خانم ها، به اشتراک نگذارند.
  8. هرگز نباید قرص راکوتان را به فرد دیگری بدهید.
  9. افرادی که قرص راکوتان مصرف می کنند نباید در طول درمان و برای حداقل چهار هفته پس از قطع درمان خون اهدا کنند. این به علت خطر بالقوه دارو برای جنین نابالغ در صورت انتقال خون به یک زن باردار است.
  10. در هنگام مصرف قرص راکوتان، پوست خود را در معرض نور شدید خورشید یا اشعه ماوراء بنفش قرار ندهید. از یک کرم ضد آفتاب حداقل SPF 15 استفاده کنید.
  11. قرص راکوتان به احتمال زیاد پوست و لب ها را بسیار خشک می کند، بنابراین توصیه می شود از آغاز رژیم از مرطوب کننده لب و صورت استفاده کنید.
  12. در هنگام مصرف قرص راکوتان و حداقل شش ماه پس از متوقف کردن درمان، از هر گونه وکس بدن اجتناب کنید، زیرا می تواند لایه ی بالایی پوست را از بین ببرد. در طی درمان و برای 5 تا 6 ماه پس از قطع ایزوترتینوئین، باید از داروهای شیمیایی و درمان لیزر پوستی اجتناب شود، زیرا ممکن است باعث بروز زخم شود.
  13. قرص راکوتان می تواند چشم شما را خشک کند. این مشکل می تواند با قطره اشک مصنوعی رفع شود. اگر از لنزهای تماسی استفاده می کنید، ممکن است متوجه شوید که در طول درمان ناراحت هستید و باید عینک بزنید.
  14. کاهش دید در شب نیز ممکن است در طول درمان و پس از قطع قرص راکوتان رخ دهد. به همین دلیل توصیه می شود هنگام رانندگی یا هر وسیله نقلیه در شب احتیاط کنید. اگر دچار مشكلات بصری شده اید، به پزشك خود اطلاع دهید. گاهی اوقات ممکن است لازم باشد که درمان را متوقف کنید.
  15. معمولا در هنگام مصرف قرص راکوتان، مصرف الکل خوب است اما قبل از مصرف با پزشک خود مشورت کنید.
  16. قرص راکوتان به ندرت باعث افسردگی، اضطراب، عصبانیت و تغییرات خلقی و نشانه های روان پریشی (به عنوان مثال دلسردی یا توهمات) و افکار خودکشی یا اقدام به خودکشی می شود. اگر تا به حال مشکل افسردگی داشته اید با پزشک خود در میان بگذارید. اگر احساس افسردگی می کنید یا تغییرات دیگری در حالت یا رفتار خود در طول درمان مشاهده می کنید، با پزشک خود به سرعت صحبت کنید.

آیا می توانم داروهای دیگر را با قرص راکوتان مصرف کنم؟

مهم است که قبل از شروع درمان با ایزوترتینوئین، داروهائی را که قبلا مصرف کرده اید، از قبیل داروهای بدون نسخه و داروهای گیاهی را به پزشک نشان دهید. به طور مشابه، قبل از مصرف هر داروی جدید با ایزوترتینوئین، با پزشک یا داروساز خود چک کنید تا مطمئن شوید که این ترکیب ایمن است.

- آنتی بیوتیکهای تتراسیکلین مانند مینوسیکلین، داکسی سایکلین، تتراسایکلین نباید با قرص راکوتان مصرف شوند.

- در صورت مصرف قرص راکوتان، مکمل های ویتامین A (از جمله مولتی ویتامین های حاوی ویتامین A) را مصرف نکنید، زیرا ممکن است منجر به یک وضعیت مشابه با مصرف بیش از حد ویتامین A شود که ممکن است باعث تغییر در ساختار استخوان شود.

- دیگر درمان های معمول برای آکنه، از جمله آنتی بیوتیک ها، exfoliants، داروهایی که پوست مرده را روی سطح پوست (کراتولیتیک) یا پرتودرمانی با نور ماوراء بنفش (PUVA) از بین می برند، باید در هنگام مصرف قرص راکوتان اجتناب شود.

چه کسی نباید قرص راکوتان مصرف کند؟

  •  زنان باردار یا شیرده
  •  زنانی که می توانند باردار شوند.
  •  کودکان زیر 12 سال و کودکان مبتلا به آکنه قبل از بلوغ.
  •  افراد مبتلا به مشکلات کبدی.
  •  افراد با سطوح بالای چربی (چربی) مانند کلسترول و تری گلیسیرید در خون (هیپرلیپیدمی).
  •  افراد مبتلا به یک بیماری ناشی از مصرف بیش از حد ویتامین A (هیپرتونیتامین A).
  •  افرادی که از آنتی بیوتیکهای تتراسایکلین استفاده می کنند.
  •  افرادی که به مواد تشکیل دهنده دارو آلرژی دارند.

عوارض جانبی شدید راکوتان چیست؟

عوارض راکوتان به‌شکل دائمی و در بلندمدت هم ظاهر می‌شود. البته به‌جز مشکلاتی که راکوتان در ناحیهٔ ماهیچه و مفاصل ایجاد می‌کند و افزایش میزان کلسترول، عوارض شدید دیگری نیز دارد که بسیار نادر هستند.

افزایش کلسترول

ایزوترتینوئین، کلسترول و چربی خون را افزایش می‌دهد. بنابراین، در دورهٔ درمان، پزشک با تجویز آزمایش خون، می‌کوشد تا سطح کلسترول و چربی خون بیمار را کنترل کند. در صورت ابتلا به موارد زیر، امکان افزایش کلسترول و چربی در هنگام مصرف راکوتان، بیشتر می‌شود:

  • ابتلا به انواع دیابت؛
  • ابتلا به چاقی مفرط؛
  • ابتلابه اختلال سندروم متابولیک؛
  • مصرف الکل.

این عوارض جانبی، معمولا در پایان دورهٔ درمان از بین می‌روند.

بروز مشکل در ماهیچه‌ها و مفاصل

اگر در طول دورهٔ درمان، فعالیت‌های جسمانی شدیدی دارید، باید این موضوع را با پزشک در میان بگذارید. مصرف ایزوترتینوئین باعث بروز مشکل و درد در ناحیهٔ مفاصل، ماهیچه‌ها، استخوان‌ها و رباط‌ها می‌شود. 

از عوارض راکوتان می‌توان به جلوگیری از رشد طولی استخوان‌ها در نوجوانان هم اشاره کرد. احتمال دارد که چنین عارضه‌ای به‌طور دائمی روی بدن فرد اثر بگذارد. اگر با مصرف راکوتان، دچار یکی از عوارض زیر شدید، سریعا به پزشک مراجعه کنید:

  • بروز کمردردی که پیش‌تر آن را تجربه نکرده‌اید؛
  • بروز دردی در مفصل که پیش‌تر تجربهٔ آن را نداشته‌اید؛
  • شکستگی استخوان‌ها.

در صورت بروز شکستگی در استخوان‌ها حتما به پزشک معالج خود دربارهٔ مصرف راکوتان، اطلاع بدهید. اگر ماهیچه‌های‌تان هم با مصرف این دارو، همراه با درد یا بدون درد، ضعیف شد، به‌سرعت به پزشک مراجعه کنید. ضعف ماهیچه‌ای می‌تواند نشانه‌ای از تخریب جدی این بخش از بدن باشد و تا آخر عمر شما را آزار دهد.

ایجاد فشار بر مغز

یکی از عوارض راکوتان، واردشدن فشار به مغز است که البته به‌ندرت رخ می‌دهد. چنین عارضه‌ای، ممکن است به ازدست‌رفتنِ قوهٔ بینایی یا حتی در مواردی نادر به مرگ منجر شود. در صورت بروز هر یک از علائم زیر هم باید به‌سرعت با پزشک تماس بگیرید:

  • سردرد شدید؛
  • تاری دید؛
  • سرگیجه؛
  • حالت تهوع و استفراغ.

اگر به هر یک از موارد زیر دچار شدید، سریعا با مرکز فوریت‌های پزشکی تماس بگیرید:

  • تشنج؛
  • سکتهٔ مغزی.

آزردگی و ناراحتی پوستی

معمولا آزردگی و ناراحتی پوستیِ ناشی از مصرف راکوتان خفیف است؛ اما در صورت بروز هر یک از موارد زیر، مصرف ایزوترتینوئین را سریعا قطع کرده و با پزشک تماس بگیرید:

  • التهاب ملتحمه؛
  • ناراحتی پوستی همراه با تَب؛
  • ایجاد تاول روی پاها، بازوها و صورت؛
  • پوست‌انداختن؛
  • ایجاد زخم در دهان، بینی، گلو و چشم‌ها (روی پلک یا درون چشم).

تخریب برخی اندام‌های بدن

مصرف ایزوترتینوئین ممکن است به تخریب اندام‌های داخلی مانند روده‌ها، مِری، لوزالمعده یا کبد بینجامد. حتی با توقف مصرف این دارو، باز هم تخریبِ حاصل‌شده، بهبود نخواهد یافت. 

بروز چنین عوارضی هم بسیار نادر است؛ اما در صورت بروز، مصرف دارو را قطع کرده و چنانچه شاهد یکی از نشانه‌های زیر در بدن خود هستید، فورا به پزشک مراجعه کنید:

  • درد شدید در ناحیهٔ شکم، پایین شکم یا سینه؛
  • درد در هنگام یا حین بلع؛
  • بروز یا تشدید سوزش معده؛
  • اسهال؛
  • خون‌ریزی راست‌روده (ٰرِکتوم)؛
  • زرد یا سفیدشدن چشم‌ها؛
  • تیرگی ادرار.

مشکلات شنوایی

ایزوترتینوئین ممکن است در مواردی بسیار اندک باعث بروز مشکلات شنوایی شود. اگر با مصرف این دارو دچار مشکل در شنوایی شدید یا مشکلاتی نظیر پیچیدن صدای زنگ در گوش‌ها احساس کردید، مصرف ایزوترتینوئین را قطع کنید و نزد پزشک بروید. امکان ضعف یا ازدست‌دادن شنوایی به‌شکل دائمی هم وجود دارد.

مشکلات چشم و بینایی

مصرف ایزوترتینوئین می‌تواند موجب مشکلات بینایی مانند تاری چشم، دوبینی و دید تونلی شود؛ ضمن اینکه دید در تاریکی و شب را هم دشوار می‌کند. احتمال دارد که مشکلات بینایی با قطع مصرف این دارو از بین بروند ولی امکان دائمی‌شدن آنها هم در برخی موارد وجود دارد. 

یکی از عوارض راکوتان افزایش میزان اشک چشم، بیشتر از حد طبیعی است. در طول مصرف راکوتان هم استفاده از لنز کمی دشوار می‌شود. مانند دیگر مشکلات بینایی، با قطع مصرف دارو، این موضوع یا از بین می‌رود یا به‌شکلی دائمی با شما همراه خواهد بود.

بروز عوارض راکوتان بر چشم و بینایی بسیار نادر است. در هر حال، اگر با مصرف این دارو، دچار مشکلات بینایی شدید، میزان اشک چشم‌ها به‌شکلی غیرعادی افزایش یافت یا در ناحیهٔ چشم دچار درد و خشکی دائمی شدید، دارو را فورا قطع و به پزشک مراجعه کنید.

بروز حساسیت

در مواردی بسیار اندک، مصرف ایزوترتینوئین باعث بروز آلرژی و حساسیت در بدن می‌شود. اگر دچار حساسیت و قرمزیِ بخش‌بخش روی پوست شدید یا روی پاهای‌ خود کبودی دیدید و به تب گرفتار شدید، مصرف این دارو را قطع و درمان را نزد پزشک پیگیری کنید. 

در صورت بروز هر یک از موارد زیر هم سریعا با مرکز فوریت‌های پزشکی تماس بگیرید:

  • کهیر؛
  • تورم در صورت یا دهان؛
  • مشکلات تنفسی.

دیابت و مشکلات دیگر مرتبط با قند خون

ایزوترتینوئین باعث بروز مشکلاتی مانند دیابت و تغییراتی در قند خون هم می‌شود. در صورت تجربهٔ هر یک از موارد زیر حتما به پزشک مراجعه کنید:

  • تشنگی شدید؛
  • ادرارکردن بیش از حد طبیعی؛
  • تاری دید؛
  • احساس خستگی غیرعادی.

این عوارض راکوتان می‌تواند علائم بروز دیابت باشد. البته ناگفته نماند که این عوارض هم به‌ندرت در افراد گوناگون بروز می‌کند.

کاهش سطح گلبول‌های قرمز خون

یکی دیگر از عوارض شدید و جدی راکوتان، کاهش سطح گلبول‌های قرمز خون است. این موضوع می‌تواند موجب کم خونی شود. در صورت مشاهدهٔ علائم زیر هم باید به پزشک مراجعه کنید:

  • خستگی شدید؛
  • احساس ضعف؛
  • سرگیجه؛
  • سردی دست‌ها و پاها؛
  • رنگ‌پریدگی.

کاهش سطح گلبول‌های سفید خون

کاهش گلبول‌های سفید خون باعث کاهش مقاومت بدن در برابر عفونت می‌شود. در صورت بروز نشانه‌های زیر نیز باید فورا به پزشک مراجعه کنید:

  • تب؛
  • عفونت‌های پی‌درپی.

البته گفتنی است که این عوارض راکوتان هم نادر هستند.

مشکلات و عوارض روانی

در برخی از موارد بسیار نادر، مصرف ایزوترتینوئین باعث بروز برخی مشکلات و اختلالات روانی هم می‌شود. برای نمونه، افسردگی، روان پریشی (ازدست‌دادن ارتباط با واقعیت) و فکر کردن و اقدام به خودکشی از جمله عوارض راکوتان بر روان است. 

با مشاهدهٔ هر یک از علائم زیر، مصرف دارو را قطع کنید و با پزشک تماس بگیرید:

  • افزایش احساس غم؛
  • گریه‌کردن بی‌دلیل؛
  • ازدست‌دادن علاقه به کارهایی که در گذشته برای‌تان جالب بوده‌اند؛
  • افزایش یا کاهش خواب؛
  • زودرنجی، عصبانیت یا پیداکردن حالتی تهاجمی و پرخاشگر که نسبت به گذشته، غیرعادی است؛
  • بروز تغییراتی در وزن و اشتها؛
  • ازدست‌دادن انرژی؛
  • انزوا و دوری از دوستان و خانواده؛
  • مشکل در تمرکزکردن؛
  • احساس گناه یا بی‌ارزش‌‌ بودن؛
  • فکر آسیب‌رساندن به خود یا خودکشی؛
  • توهم (دیدن یا شنیدن چیزهایی که واقعیت ندارد).

عوارض راکوتان در بارداری

اگر باردار هستید یا قرار است که باردار شوید، باید از مصرف راکوتان بپرهیزید. مصرف این دارو در دوران بارداری با عوارض شدید و جدی برای نوزاد همراه است. مصرف راکوتان در این دوران حتی به‌مقدار اندک و برای دوره‌ای کوتاه‌مدت هم موجب بروز نواقص مختلف در نوزاد خواهد شد. 

اگر در حین مصرف راکوتان، باردار شدید، ادامهٔ درمان را فورا قطع کنید. پس از قطع مصرف، متخصصان زنان می‌توانند به شما در زمینهٔ درمان کمک کنند. 

از جمله نواقصی که با مصرف این دارو برای نوزاد ایجاد می‌شود باید به موارد زیر اشاره کرد:

  • بروز ناهنجاری در صورت، چشم، گوش و جمجمه؛
  • بروز مشکلاتی در سیستم عصبی، سیستم قلبی-عروقی و غدد تیموس و پاراتیروئید؛
  • کاهش ضریب هوشی.
  • سقط جنین و زایمان زودرس یا نارس هم از جمله عوارض مصرف راکوتان در دوران بارداری است.