امروزه مهم‌ترین علت امتناع زنان از زایمان طبیعی و همچنین افزایش سزارین‌ها، ترس از درد زایمان است که در این خصوص رایحه درمانی از روش‌های موثر غیر دارویی در تسکین درد زایمان بوده و در روند زایمان نقش به سزایی ایفا می‌کند.

در ادامه این مقاله "گیتی لایف" سعی دارد شما را با فواید استفاده از رایحه درمانی، تاثیر آن در زایمان و همچنین روغن‌ها و عصاره‌های كه در طول مراحل درد زایمان استفاده می‌شود، آشنا کند.

زایمان بدون درد با رایحه درماني

دکتر "ميترا مولائی‌نژاد" عضو هيات علمی دانشگاه آزاد اسلامی اصفهان واحد خوراسگان و متخصص بهداشت باروری می‌گویید: «عصاره‌های فشرده گياهان معطر و داراى ويژگی‌های درمانی در رايحه درمانی (آروماتراپی) استفاده می‌شوند.

روغن‌های اسانس بسيار فشرده که از گياهان استخراج می‌شوند مشابه داروهای گياهی دارای اجزای شيميايی مختلف و بوهای خوش و معطر مختلفی هستند که می‌توانند بر خلق و خوى افراد اثر بگذارند.

رايحه درمانی به کاهش استرس و اضطراب کمک نموده و در ايجاد آرامش مؤثر است. از آن جا که تعدادى از عوامل مى‌توانند باعث ايجاد درد و ترس و اضطراب شوند، رايحه درمانی می‌تواند در کاهش آثار آن‌ها مؤثر واقع شود.

به طور کلی موارد استفاده از رايحه درمانی شامل اضطراب و افسردگی، بی‌خوابی، درد شديد عضلانی، اختلال قاعدگی، درد قاعدگی، آرتريت، آسم، اختلال گوارشی، سر درد، درد زايمان و ... می‌باشد.

پيشينه رایحه درمانی

اين روش با سابقه‌ی بيش از 6 هزار ساله توسط پزشكان يونان، روم و مصر باستان همگی از مواد معطر برای درمان استفاده می‌شده است.

مصری‌ها 6 هزار سال پيش مطابق دستورهای ايمهوتپ پزشک از روغن‌های معطر برای حمام كردن، ماساژ دادن و موميايی نمودن اجساد استفاده می‌كردند.

"ايمهوتپ" خدای طبابت و درمان در مصر باستان بود. "بقراط" يا "هيپوكرات" نيز از حمام‌های رايحه درمانی، ماساژ و دود كردن مواد معطر برای درمان مردم آتن استفاده می‌كرده است.

پدر رايحه درمانی، "ابن سينا"، اثر بيش از 800 گياه را بر بدن افراد مستند ساخته و روش استخراج روغن‌های اسانسی را بنيان گذاشته است.

رايحه درمانی نوين در سال 1930 ميلادی دوباره شكل گرفت. شيمیدان فرانسوی، "رنه موراسين گاته فوس"، واژه‌ی رايحه درمانی (آروماتراپی) را برای استفاده‌ی درمانی از عطر ها ابداع كرد.

او شيفته‌ی ويژگی‌های سنبل در درمان زخم‌های ناشی از سوختگی دستش بدون برجای گذاشتن اثر شد. وی بر همين اساس شروع به تحقيق درباره خواص درمانی عطر‌ها در درمان بيماری‌های جسمی و روانی كرد.پ

دكتر "جين ولانت" جراح ارتش فرانسه در طول جنگ جهانی دوم از عصاره‌های معطر به عنوان ضدعفونی‌كننده استفاده می‌كرد.

پس از آن مادام "مارگارت ماروی"، رايحه درمانی را به عنوان يک روش درمانی گسترش داد. وی عطرهای مختلف را برای درمان بيماری‌ها تجويز می‌كرد.

"ماروی" هم چنين، به استفاده از عطرها برای ماساژهای درمانی اعتبار بخشيد. رايحه درمانی هنگامی كه عطرها به صورت هم زمان بر جسم و ذهن اثر كنند بيش‌ترين تاثير را دارد.

مطالعات دانشمندان نيز نشان داده است كه عطرها از موادی تشكيل شده‌اند كه می‌توانند آثار خاصی بر جسم و روح افراد داشته باشند. تركيبات شيميايی آن‌ها پيچيده است، ولی بيشتر شامل الكل‌ها، استرها و آلدئيدها هستند.

بیشتر بخوانید

ریفلاکس؛ عارضه شایع در دوران بارداری

عصاره‌های قابل استفاده و فواید آن‌ها

نوعی "سنبل" به نام "اسطوخودوس" يا "لاوندر"؛ 

"کندر" يا "فرانكين سنس"؛ 

"بابونه"، "گل سرخ"، "نارنگی"، "ياسمين"، "مريم گلی"، "بهار نارنج"، "شمعدانی"، "اكليل كوهی"، "دانه انگور"، "كنجد" و "بادام شيرين".

از ميان اين‌ عصاره‌ها، اسطوخودوس و کندر برای آرامش و كاهش درد زايمان بيشتر مورد استفاده قرار می‌گيرند. علاوه بر اين، هنگام زايمان عصاره ياسمن و مريم گلی كبير مفيد بوده و می‌توان تركيبی از چند عصاره را به همراه آن‌ها استفاده نمود.

به طوركلی عصاره‌هايی كه برای كاهش يا بر طرف كردن اضطراب مادر سودمند هستند عبارتند از: اترج، بابونه، اسطوخودوس، بهار نارنج، نارنگی، چوب صندل و رز.

استفاده از عصاره‌هايی بايد مدنظر قرار گيرد كه اثر سويی بر مادر و جنين نداشته باشد و حداكثر 5 عصاره با هم مخلوط شود، زيرا استفاده بيش از 5 نوع عصاره، حس بويایی مادر را ضعيف نموده و بنا بر اين اثر رايحه درمانی كاهش می‌يابد.

علاوه بر اين، عصاره‌ها بايد در محل خنک و تاريک نگهداری شوند. استفاده از رايحه درمانی در مراحل زايمان و بعد از آن باعث افزايش فعاليت رحمی، آمادگی برای زايمان و كاهش كمر درد می‌شود.

دیگر فواید رایحه درمانی عبارتند از:

  • القای زايمان در موارد زايمان ديررس يا پست ترم (پس از 41 هفته)
  • كاهش اضطراب
  • جلوگيری از افزايش فشار خون
  • كاهش اِدم و تورم
  • بهبود اِپی‌زياتومی (برش ناحيه پرينه).
  • افزايش شير
  • كاهش افسردگی پس از زايمان

از آثار مفيد ديگر آروماتراپی و رايحه‌های ذكر شده، می‌باشد، همچنین موارد منع مصرف آن نيز شامل موارد منع ماساژ يا بروز مسموميت و آلرژي می‌باشد.

زایمان بدون درد با رایحه درماني

تاثیرات ماساژ بر زایمان

ماساژ، بدن را تحريک می‌كند تا مواد ضددرد طبيعی اندورفين در داخل بدن ترشح شود. مسكن‌های طبيعی، حوصله و وضع روحی خوب را مادر باز می‌گردانند.

مطالعه‌ها نشان می‌دهند زنانی كه هنگام زايمان ماساژ دريافت می‌كرده‌اند در مقايسه با زنان گروه كنترل كه ماساژ داده نشده بودند، اضطراب كمتری داشتند، درد كمتری احساس كرده بودند، طول مدت زايمان آن‌ها كوتاه‌تر بود و افسردگی پس از زايمان نيز در آن‌ها كمتر مشاهده شد.

پیشنهاد مطالعه

دیابت بارداری؛ یکی از مشکلات شایع زنان در دوران بارداری

روغن‌ها موثر در کاهش درد زایمان

روغن‌های اسانسی كه در طول مراحل درد زایمان استفاده می‌شود:

  • سيج کالری

در طول ليبر (مراحل درد زایمان) باعث كاهش تنش‌شده و عضلات را شل می‌كند.

  • گل شمعدانی

اثر تسكين دهنده و آرام كننده دارد تا انقباض ماهيچه‌ها و تمركز بر تكنيک‌های زايمان مؤثرتر باشد.

  • گل یاس

كاهش درد، كمک به شل كردن عضالت گردن و ايجاد انقباضات قوی.

  • سنبل

كمک به كاهش درد و تقويت انقباضات رحم.

  • مخلوط بابونه و روغن بادام

پوست را انعطاف پذير می‌كند و احتمال كشش پوست را كاهش می‌دهد.

  • گل رز

كمک به آرام‌شدن و باعث شل‌شدن عضلات و حفظ تمركز و هوشياری مادر شده و در تسكين درد نيز نقش دارد.

  • نيرول (روغن پرتقال)

روغن پرتقال در كمک به كاهش درد ناشی از انقباضات رحم نقش دارد.

  • روغن اسطوخودوس

به صورت ضماد موضعی در كاهش دردهای پس از زايمان در 3 تا 5 روز پس از زايمان موثر است.

نتيجه‌گیری

به كارگيری اين تكنيک و استفاده از اسانس‌های يادشده باعث كاهش اضطراب و استرس، كاهش درد زايمان، كاهش نشانه‌ها پس از زايمان و ... می‌شود.

البته توجه به مقدار، دوز و زمان معين بسيار مهم است تا هر ماده بتواند بيش‌ترين اثر خود را اعمال نمايد. مادرانی كه از اين روش استفاده نموده‌اند درد كمتری نيز احساس كرده‌اند.

همچنیت زايمان را يک فرآيند ترس آور و اضطراب آور نيافته‌‌اند زيرا با قدرت ذهن و واكنش ناشی از اسانس‌ها خود را مهيای زايمان نموده و با مشاركت فعال در اين فرآيند آن را لذت بخش توصيف كرده‌اند.

رايحه درمانی (آروماتراپی) روشی ارزان است، به كارگيری آن توسط مادر و ماماها نيز آسان و راحت است و براساس يافته‌های پژوهشگران در مراقبت از مادران باردار نيز محبوبيت و كاربرد ويژه‌ای پيدا كرده است.

آیا وقت آن نرسیده تا زایشگاه‌ها با استفاده از روش‌های گوناگون مثل رایحه‌ درمانی، درد زایمان را کاهش داده و زنان را به انجام زایمان طبیعی، تشویق کنند؟

نظر شما در مورد آروماتراپی چیست؟

منبع: مجله سلامت زنان و خانواده