بزرگترها احساسات خود را از طریق کلمات بیان می‌کنند، ولی کودکان قادر به این‌کار نیستند و بیشتر احساسات خود را از طریق بازی، بروز می‌دهند. 

کودک عصبانی، کودک افسرده، نیازمند محبت و... را می‌توان با ترتیب دادن یک بازی تشخیص داد. در ادامه با ما همراه باشید تا شما هم بتوانید نوع احساسات کودکان خود را در بازی، تشخیص دهید و در صورت لزوم هرچه سریع‌تر، اقدامات درمانی پیشگیرانه را بکار گیرید.

بازی؛ راهی برای تشخیص احساس کودکان

به بازی کودکان خود دقت کنید

یکی از راه‌هایی که به ما کمک می‌کند تا بهتر احساسات کودک را بشناسیم، بازی است. به کمک بازی می‌توانیم ترس، استرس، شادی، غم، اعتماد به نفس یا عدم اعتماد به نفس و... را در کودکمان شناسایی کنیم و آنها را درمان کنیم.

  • اگر کودکی در بازی اسباب بازی‌هایش را می‌زند و آنها را دعوا می‌کند، نشان از خشم درون یا احساسات سرکوب شده در اوست.
  • اگر کودکی که اسباب بازی‌هایش را پنهان می‌کند یا زیر خاک مدفون می‌کند، استرس و اضطراب دارد.

در برخی افراد، بازی را به عنوان کاری غیرجدی در جهت سرگرم کردن کودک می‌دانند، در صورتی که از نظر روانشناسان، بازی کودک، جایگاه بسیار مهم و ویژه‌ای دارد و بر سلامت روان کودک، بسیار تاثیرگذار است. 

کودک همانند خمیربازی، نرم و انعطاف‌پذیر است و این ما هستیم که به کمک بازی و قصه‌گویی، به راحتی می‌توانیم شخصیت او را شکل دهیم.

پیشنهاد مطالعه

مدیتیشن؛ کمک به تنظیم ریتم ضربان قلب و مقابله با استرس

یادگیری از طریق بازی

بعضی از بازی‌ها به صورت گروهی انجام می‌گیرد و سبب می‌شود تا کودک با لغات جدیدی همانند "بُردن" و "باختن"، آشنا شود. 

چنانچه این اصطلاحات به‌درستی برای کودک تعریف نشود، ممکن است موجب شکل‌گیری رفتارهای پیچیده و همچنین کم‌رنگ شدن عشق و همدلی در کودک گردد. در اینجا با روش درست آموزش مفهوم "برد و باخت" به کودک، آشنا می‌شویم.

  • برای اینکه به کودک آموزش دهیم که از باختن ناراحت نشود و یا باخت موجب از بین رفتن اعتماد به نفس کودک و سرکوب او نشود، در هنگام بازی باید به کودک بگوییم که باخت جزئی از بازی است و هیچ اِشکالی ندارد و فقط کافیست تلاش خود را بیشتر نماید تا برنده شود. 
  • هر بازی را باید حداقل سه بار برای کودک تکرار کنیم:
    بار اول اجازه دهیم کودک برنده شود و زمانی‌که او برنده شد ما هم باید به همراه او، شادی کنیم تا او یاد بگیرد از بردن دیگران ناراحت نشود؛
    دفعه دوم طوری بازی کنیم که خودمان برنده شویم و این‌بار به کودک می‌گوییم بیشتر تلاش کن؛
    بار سوم دوباره اجازه می‌دهیم کودک برنده شود، ولی با شرایط سخت‌تر و زمانی‌که مشاهده نمودیم کودک تلاش بیشتری برای برنده شدن می‌نماید. 

بنابراین با این نوع بازی، کودک چند نکته می‌آموزد: 

  1. یاد می‌گیرد که نباید از شکست خود و یا بُرد دیگران، ناامید و ناراحت شود 
  2. با تلاش بیشتر می‌تواند همیشه برنده باشد. 

اما شما نیز به یاد داشته باشید که در هر سن باید بازیِ متناسب با سن کودک را انتخاب و انجام دهید.  در ادامه با برخی از بازی‌های مناسب کودکان در سنین بدو تولد تا پنج سالگی، آشنا می شویم. 

بازی؛ راهی برای تشخیص احساس کودکان

بازی‌های کودکانه برای سنین مختلف

همانطور که کودک برای هرسن، غذا و لباس متناسب با همان سن را نیاز دارد، به بازی‌های متناسب با سن خود نیز نیاز دارد. در ادامه به برخی از این بازی‌ها اشاره خواهیم نمود:

بازی مناسب کودکان یکساله

در این سن کودک بیشتر بر فعالیت‌های حسی_حرکتی، متمرکز است. زمانی‌که کودک سرحال است و حالت خواب آلودگی و گرسنگی ندارد، می‌توانیم با او بازی کنیم و حواس پنجگانه او را تقویت کنیم.

برای تقویت حس لامسه، می‌توانیم دست و پای او را نوازش کنیم و به آرامی شعر مربوط به هریک از اعضا را برای او بخوانیم.

در این سن چشمان کودک بسیار حساس هستند و نباید در مقابل نور شدید قرار بگیرد. برای تقویت حس بینایی کودک، می‌توانیم اشیای مختلف با رنگ‌های گوناگون را بالای تخت کودک آویخته تا کم کم اشکال و رنگها در ذهن کودک، دسته‌بندی شود.

آشنایی با انواع صداها، تقریبا از دوماهگی کودک آغاز می‌شود. برای آشنایی کودک با صداهای گوناگون، هربار چند صدا را برایش تکرار کنید مثلا صدای خنده، گریه یا صدای حیوانات مختلف و توضیح دهید که این صدای چیست؟

بازی با حس بویایی را از ماه سوم یا چهارم، می‌توان شروع کرد. هربار با یک گروه از بوها کودک آشنا می‌شود. بوی انواع گل، میوه و یا غذاهای مختلف.

بازی با حس چشایی را می‌توان از شش ماهگی برای کودک آغاز کرد به‌صورتی‌که کودک اذیت نشود، می‌توان طعم هر غذا را برایش توضیح داد مثل شور، شیرین، ترش و... .

تحریک حواس پنجگانه کودک؛ سبب افزایش رشد ذهنی او می‌شود.

حدود هشت و نه ماهگی، می‌توانید اشیا و اسباب بازی‌های مورد علاقه کودک را دورتر بگذارید تا برای برداشتن آنها مجبور شود، سینه خیز، برود یا بچرخد.

حرف زدن با کودک و شعر خواندن نیز در رشد ذهنی کودک تاثیر بسیار زیادی دارد، می‌توان با صداهای مختلف برای کودک شعر خواند و نمایش اجرا کرد.

بازی مناسب کودکان یک تا دو سال

در این سن بدلیل تحرک کودک، بازی‌های بیشتری می‌توان با او انجام داد. مثلا می‌توان اسباب بازی‌هایی که حرکت می‌کنند را در مقابل کودک حرکت داد تا به دنبال آنها برود و آنها را بگیرد، او در این سن از بازی‌های تکراری مانند دالی موشه و لی لی حوضک، لذت زیادی می‌برد.

باز و بسته کردن در،روشن و خاموش کردن برق و توجه به وسایل آشپزخانه از جمله بازی هایی است که کودک در این سن تمایل به انجام آنها را دارد.

دو تا سه سالگی

در سن دو و نیم سالگی، کودک می‌تواند مداد در دست بگیرد و خط خطی کند، با مکعب‌ها برج و پل بسازد. در این سن تقلید از والدین برای او بسیار جذاب است و دوست دارد بازی‌های خیالی انجام دهد؛ یکبار فروشنده شود، یکبار راننده و بار دیگر پزشک شود. 

دقت داشته باشید زمانی‌که کودک شما، بازی خیالی انجام می‌دهد، او را همراهی کنید، این‌کار باعث افزایش هوش و خلاقیت کودک می شود.

هنگام صحبت با کودک، تن صدای خود را بلند و آرام کنید، گاهی پچ پچ کنید و گاهی تغییر صدا دهید. کودک تمام سعی خود را می‌کند که از رفتار شما تقلید کند، پس مراقب رفتار و گفتار خود باشید.

سه تا پنج سال

در این سن کودک به راحتی می‌پرد، می‌دود و حرکات مختلف را انجام می‌دهد و از بازی در طبیعت، لذت می‌برد و نیاز به یک همبازی و ارتباط با سایر کودکان دارد. بازی با آب، شن، چوب و... به افزایش رشد ذهنی کودک، کمک می‌کند و حتی می‌تواند باعث کاهش خشونت در کودکان شود.

اشکال مختلف ماکارونی یا حبوبات را مخلوط کرده و از او بخواهید آنها را از هم جدا کند، یا با اشیای مختلف و مهره‌ها، گردنبند بسازد.

در هر صورت، دوران کودکی، دوران سرگرمی و بازی است و همین بازی‌های کودکانه، نقش تعیین‌کننده‌ای در روند رشد کودک دارند.