عادت ماهانه یا قاعدگی زنان، فرو ریختن لایه درونی رحم است که به آن مِنس (Menses) هم ‌می‌گویند. عادت ماهانه نشان دهنده سلامت دستگاه تولید مثل خانم‌ها در دوران قبل از یائسگی و عملکرد طبیعی بدن است. 

مِنس با خونریزی واژینال رحم شروع می‌شود که این رخداد در بین انسان و حیواناتی مانند پستانداران مشابه است. این پروسه معمولا هر 28 روز یکبار اتفاق می‌افتد گرچه این بازه زمانی در سیکل ماهانه متغیر است و مابین 24 تا 35 روز است.

عادت ماهانه چیست

نکات مهم در رابطه با سیکل ماهانه زنان

بسیاری از خانم‌ها عادت ماهیانه نامنظم دارند، اما اگر این موضوع باعث ناراحتی آن‌ها شود بهتر است توسط پزشک معاینه شوند.

  • به طور نرمال، قاعدگی مابین سالهای 8 تا 16 سالگی شروع می‌شود.
  • میزان خونریزی به طور متوسط در حدود 5 تا 12 قاشق چایی‌خوری است.
  • علائم سندروم پیش از قاعدگی شامل : نفخ، تحریک‌پذیری «کج خلقی» و درد در سینه‌ها است.

قاعدگی زنان چیست؟

عادت ماهانه نشان دهنده مرحله بلوغ جنسی خانم‌ها و توانایی باردار شدن آن‌ها می‌باشد. پس از اولین دوره قاعدگی یا چند روز قبل از آن امکان باروری وجود دارد. معمولا قاعدگی بین سال‌های 45 تا 55 سالگی با آغاز یائسگی تمام می‌شود.

یک خانم جوان با بیرون آمدن خون از واژن رحم متوجه قاعدگی می‌شود. در دستگاه تولید مثل خانم‌ها دو تخمدان وجود دارد که هر کدام از آنها تعدادی تخمک دارند. در طی سال‌های باروری، ماهانه یک تخمک آزاد می‌شود. همچنین هر ماه، رحم با ایجاد یک پوششی در اطراف تخمک آن را برای لقاح «بارور شدن» حفظ می‌کند. 

اگر تخمک بارور نشود، رحم نیازی برای حفاظت از آن نمی‌بیند در نتیجه تخمک و دیواره اطراف آن فرو می‌ریزد. اما در صورت لقاح، رحم از تخمک نگهداری و پوشش اطراف آن را محکم‌تر می‌کند و در نتیجه خونریزی اتفاق نمی‌افتد به همین دلیل است که همزمان با باردار شدن، عادت ماهانه قطع می‌شود.

زمان شروع عادت ماهانه

زمان شروع قاعدگی

اولین قاعدگی نشانه شروع دوره‌‌های عادت ماهانه است و زمانی که تمام بخش‌های سیستم تولید مثل دختر کامل و به عنوان یک ارگان واحد هماهنگ عمل کنند، اتفاق می‌افتد.

به طور معمول عادت ماهانه بین سن 12 تا 14 سالگی شروع می‌شود، اما این بازه می‌تواند بین 8 تا 16 سالگی نیز متغیر باشد. مرحله اصلی بلوغ یک دختر قاعدگی است و نشان دهنده رشد جنسی آن نیز می‌باشد.

تقریبا شش ماه قبل از شروع اولین قاعدگی، دختر متوجه ترشحات شفاف و بودار واژینالی می‌شود که گاهی باعث خارش می‌شود. این حالت نرمال است و جای نگرانی ندارد. عادت ماهانه به طور منظم تا زمان یائسگی ادامه دارد.

پیشنهاد مطالعه

شناخت و درک سلامت جنسی، چقدر اهمیت دارد؟!

سیکل قاعدگی

هورمون‌های آزاد شده از غده‌ هیپوفیز مغز بر تخمدان‌ها اثر دارند. این هورمون‌ها باعث رشد و بالغ شدن تخمک‌هایی می‌شوند که در فولیکول‌ها ذخیره شده‌اند. 

اگر خانمی در طی روزهایی که تخمک آزاد می‌شود، نزدیکی داشته باشد و اسپرم از طریق لوله فالوپ رحم به تخمک برسد امکان لقاح تخمک و باردار شدن خانم وجود دارد.

البته باید به این نکته اشاره شود که احتمال بارداری در روزهای دیگر سیکل قاعدگی هم امکان پذیر است.

اگر تخمک بارور نشود، سطح هورمونهای استروژن و پروژسترون کاهش می‌یابد و پوشش لایه داخلی رحم شروع به فرو ریختن می‌کند این فرآیند نشان دهنده آغاز قاعدگی است.

مِنس شامل مقدار کمی خون و ترشحات لایه داخلی رحم است. خونریزی به علت پاره شدن رگ‌های خونی لایه داخلی رحم که نقش حفاظتی از تخمک را بر عهده دارد، اتفاق می‌افتد.

قاعدگی معمولا پنج روز طول می‌کشد و خونریزی در دو روز ابتدایی زیاد است. خونریزی در شدیدترین حالت، معمولا در حد پنج تا دوازده قاشق چایی‌خوری است.

بعضی از خانم‌ها خونریزی شدیدتر از حالت نرمال را تجربه می‌کنند که به آن خونریزی رحمی «Menorrhagia» گفته می‌شود و باید توسط پزشک معاینه شوند، زیرا این حالت باعث مشکلاتی مانند کم‌خونی می‌شود.

سندروم پیش از قاعدگی (PMS)

سندروم پیش از قاعدگی «PMS» یا تنش پیش از قاعدگی «PMT»؛ مجموعه‌ایی از علائم احساسی، روانی و فیزیکی هستند که به سیکل قاعدگی خانم‌ها مرتبط می‌شوند. 

برخی از علائمی که خانم‌ها در روزهای قبل از قاعدگی دارند شامل موارد زیر است :

  • نفخ شکم
  • جوش
  • سردرد و حتی سردردهای میگرینی
  • تحریک پذیری «کج خلقی»
  • دردهای پراکنده بخصوص در کمر
  • کم حوصله بودن
  • حالت‌هایی مانند احساساتی و آشفته بودن
  • بیخوابی
  • عدم تمرکز
  • تورم و درد سینه‌ها
  • افزایش وزن
  • افزایش اشتها

پیشنهاد مطالعه

10 توصیه برای بارداری سریعتر

معمولا به محض شروع قاعدگی و خونریزی این علائم بهبود می‌یابند و اغلب با تمام شدن عادت ماهانه، به طور کلی از بین می‌روند. موارد زیر باعث تشدید علائم سندروم پیش از قاعدگی می شوند:

  • مصرف بالای کافئین
  • سابقه بیماری‌های روانی و افسردگی
  • استرس
  • مصرف الکل و کشیدن سیگار
  • سابقه فامیلی سندروم پیش از قاعدگی
  • سطوح پایین برخی از ویتامین‌ها، مواد معدنی، کلسیم و ویتامین‌های گروه B
  • قاعدگی‌های نامنظم

سیکل عادت ماهانه به طور متوسط 28 روز طول می‌کشد اما بین 21 تا 40 روز متغیر است. طول سیکل قاعدگی و خونریزی تقریبا در هر دوره مشابه است، گرچه برخی عادت ماهانه نامنظمی دارند. در موارد زیر تغییراتی وجود دارد:

  • فاصله بین عادت‌های ماهانه
  • میزان خونریزی
  • مدت خونریزی

قاعدگی‌های نامنظم علل متفاوتی دارند و براساس همین دلایل درمان می‌شوند. معمولا قاعدگی‌های نامنظم تا شش سال پس از اولین عادت ماهانه و در دوران پیش از یائسگی، طبیعی است.

بعضی از مواقع ممکن است خانمی یک دوره عادت ماهانه نشود، این امر شاید علت خاصی نداشته باشد و یا در اثر تنش و استرس باشد، اما از طرفی هم احتمال بارداری وجود دارد.

علل قاعدگی‌های نامنظم

  • ضایعات خوش‌خیم مانند فیبروم‌های رحمی (Fibroids)
  • پولیپ‌های آندومتری و زخم‌ها.
  • عدم تعادل هورمونی
  • داروها
  • اختلال‌های خونریزی
  • روش‌های پیشگیری از بارداری
  • عفونت رحم
  • سرطان لایه‌های داخلی رحم و سرطان دهانه رحم

خانمی که عادت ماهانه نامنظم دارد، باید توسط پزشک ویزیت شود. 

برای کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با سرطان دهانه رحم به سایر مقالات مجله سلامت بانوان گیتی‌لایف، مراجعه نمایید.

فقدان قاعدگی یا Amenorrhea 

آمنوره (Amenorrhea) به حالتی گفته می‌شود که یک خانم سه دوره پشت سر هم پریود نشود و قبلا به دختری که تا 15 سالگی قاعدگی نداشت، آمنوره می‌گفتند.

علل آمنوره

  • ورزش‌های شدید و لاغری بیش از حد
  • استرس
  • بعضی از داروها مانند داروی پیشگیری از بارداری
  • مشکلات هورمونی
  • بارداری

درمان آمنوره

پزشکان، هورمون تراپی را برای درمان آمنوره تجویز می‌کنند.

قاعدگی دردناک یا Dysmenorrhea

بسیاری از خانم ها در طی قاعدگی دردهای شدیدی در رحم و شکم خود دارند. همین‌طور برخی دردهای خفیفی دارند، اما اگر درد خیلی شدید باشد که شخص حتی نتواند فعالیت‌های عادی خود را انجام دهد به این حالت؛ قاعدگی دردناک (Dysmenorrhea) می‌گویند که نیازمند تجویز دارو است.

بعضی از خانم‌ها در روزهای قبل از قاعدگی دردهایی را احساس می‌کنند در حالیکه برخی دیگر با دیس منوره (Dysmenorrhea) دست و پنجه نرم می‌کنند. معمولا با اتمام قاعدگی درد نیز از بین می‌رود.

خانم‌هایی هم هستند که همزمان قاعدگی دردناک، خونریزی شدید رحمی و از دست دادن حجم زیادی از خون را نیز تجربه می‌کنند.

پیشنهاد مطالعه

HPV یا ویروس پاپیلوم انسانی، چیست؟

علائم دیس‌منوره 

  • گرفتگی عضله و احساس درد در زیر شکم
  • اسهال
  • سردرد
  • درد در ناحیه کمر
  • حالت تهوع
  • درد پاها
  • خستگی و احساس کوفتگی در بدن
  • احساس ضعف
  • استفراغ

قاعدگی دردناک در گروه‌های زیر شایع‌تر است:

  • خانم های بالای 30 سال
  • افراد سیگاری
  • افراد بیش از حد چاق یا لاغر
  • افرادی که اولین قاعدگی آنها قبل از 12 سالگی شروع شده

علل دیس‌منوره

ممکن است دیس‌منوره به علت برخی مشکلات ثانویه مربوط به سیستم تولید مثل زنانه مانند آندومتریوز _رشد بافت داخلی رحم یا همان آندومتر در جایی بیرون از رحم_ و فیبروم‌ رحمی هم بوجود بیاید.

ارتباط بارداری و قاعدگی

در زیر به چند نکته مهم در رابطه با قاعدگی و بارداری اشاره می‌شود:

اگر هنگام عادت ماهانه نزدیکی اتفاق بیفتد امکان بارداری خیلی کم است، اما غیر ممکن نیست زیرا با توجه به طول سیکل ماهانه و زنده ماندن اسپرم بیش از پنج روز، احتمال بارداری وجود دارد.

هدف از عادت ماهانه، آماده‌سازی رحم برای دوران حاملگی است. با قاعدگی محیط رحم از تخمک استفاده نشده و پوشش‌های اطراف آن پاکسازی شده و رحم برای تخمک‌گذاری بعدی و بارداری احتمالی آماده می‌شود و هنگامی که بارداری اتفاق بیفتد، قاعدگی قطع می‌شود.

در طی دوران بارداری، قاعدگی اتفاق نمی‌افتد؛ اما ممکن است چند لکه شفاف یا خونریزی خیلی کمی در زمان همیشگی عادت ماهانه دیده شود.

ممکن است در هفته ششم بارداری یعنی زمانی که جفت مسئولیت تغذیه جنین را برعهده می‌گیرد، خونریزی اتفاق بیفتد. خونریزی می‌تواند نشانه بارداری خارج از رحمی و یا سقط جنین باشد. هرگونه خونریزی حتما باید به پزشک مربوطه اطلاع داده شود. 

درمان قاعدگی دردناک

خانم‌هایی که علائم دردناک قاعدگی را تجربه می‌کنند، مسلما به دنبال درمانی برای تسکین این وضعیت هستند.

  • مُسکن‌ها

استفاده از مسکن برای دردهای قاعدگی و ناراحتی‌های ناشی از آن می‌تواند مفید باشد. از جمله این مسکن‌ها می‌توان به استامینوفن، ایبوپروفن و آسپرین اشاره کرد. 

  • قرص‌های ضدبارداری 

این قرص‌ها اغلب می‌توانند دردهای قاعدگی را کاهش دهند. در اثر مصرف این قرص، لایه یا همان پوشش اطراف تخمک در رحم نازک‌تر شده در نتیجه خونریزی هم کمتر می‌شود.

  • ورزش

ورزش سبب کاهش درد و مشکلات قاعدگی می‌شود.

  • روش‌های آرامش‌بخش

شامل تمرین‌های تنفسی، ماساژ و استفاده از برخی داروها می‌باشد. برخی از خانم‌ها از یوگا و مدیتیشن برای کاهش درد و استرس استفاده می‌کنند.

پیشنهاد مطالعه

همه چیز درباره قاعدگی نامنظم در زنان و راه‌های درمان آن

  • حرارت درمانی

استفاده از کیسه آب گرم بر روی شکم در کاهش درد موثر است.

  • حمام آب گرم

در کنار استفاده از روش‌های آرامش‌بخش، حمام آب گرم هم می‌تواند در تسکین درد اثرگذار باشد.

محصولات بهداشت قاعدگی

وسایل مورد نیاز قاعدگی که برای جذب خونریزی بکار می‌روند، در هر دو شکل یکبار مصرف و قابل استفاده مجدد در بازار دیده می‌شوند.

محصولات بهداشتی قاعدگی

  • محصولات بهداشتی یکبار مصرف

نوار بهداشتی

نواربهداشتی یا دستمال کاغذی ضدعفونی مخصوص قاعدگی زنان در لباس زیر «شورت» قرار می‌گیرد و خون ترشح شده را جذب می‌کند.

پنبه قاعدگی (Tampons)

این محصول استوانه‌ایی شکل وارد واژن می‌شود و خون را جذب می‌کند. جنس آن از پارچه نخی و ریونی نرم و لطیف و یا 100% از نخ پنبه است . 

  • محصولاتی با قابلیت استفاده مجدد

پدهای پارچه‌ایی 

جنس این پدها معمولا از پنبه، نخ پنبه و فِلانُل _نوعی پارچه پشمی_ است. این پارچه‌ها در لباس زیر قرار می‌گیرند و قابل شستشو هستند. 

فنجان قاعدگی یا کاپ قاعدگی 

یک ظرف قابل انعطاف است که در طی قاعدگی در واژن جای‌گذاری می‌شود. این محصول بهداشتی قادر به جمع‌آوری ترشحات قاعدگی به جای جذب آن‌ها می‌باشد و هدف آن این است که از نشست خون قاعدگی بر روی لباس جلوگیری شود و نوع یکبار مصرف آن هم وجود دارد.

لباس زیر (شورت)

در داخل این لباس زیر، لایه‌های جاذب دوخته شده است که قابل شستشو و استفاده مجدد هستند. 

پارچه ضخیم 

تکه‌های بزرگ پارچه حوله‌ایی نرم که هنگام خواب مابین پاها قرار می‌گیرد با قابلیت شستشو و استفاده دوباره.

توصیه می‌شود...

اکنون که با تغییرات دوران قاعدگی در بانوان آشنا شدیم، بهتر است در این دوران کمی بیشتر آن‌ها را درک کنیم و اجازه دهیم تا زمان بهبود، قدری استراحت کنند.