طبق گزارش کتابخانه ملی پزشکی ایالات متحده آمریکا، علائم ابتدایی ام‌.اس در بزرگسالان بین ۲۰ تا ۴۰ سالگی بیشتر دیده می‌شود. 

آمار ابتلا به ام‌.اس (MS) در زنان دو برابر مردان، می‌باشد.

تصور می‌شود MS یک بیماری خودایمنی و پیشرونده عصبی است. با این حال، علت دقیق آن ناشناخته است و در حال حاضر تنها درمان برای ام‌.اس توانبخشی و مدیریت علائم است. در ادامه هر آنچه در مورد این بیماری باید بدانیم، مورد بررسی قرار می‌دهیم.

مولتیپل اسکلروزیس (MS)

مولتیپل اسکلروزیس یک نوع بیماری التهابی مزمن سیستم عصبی مرکزی«CNS» است، این بیماری معمولاً پیشرونده و شامل آسیب به غلاف سلول‌های عصبی در مغز و نخاع و عصب بینایی است، که علائم آن ممکن است شامل بی‌حسی، اختلال در گفتار و هماهنگی عضلانی، تاری دید و خستگی شدید باشد.

ام‌اس چیست

چه افرادی تحت تأثیر بیماری «MS» قرار دارند؟

در افراد مبتلا به ام اس ، سیستم ایمنی بدن به میلین «ترکیبی از پروتئین ها و فسفولیپیدها که یک غلاف عایق سفید را در اطراف بسیاری از الیاف عصبی تشکیل می‌دهند و سرعت انجام حرکت را تقویت می‌کنند»، حمله کرده و آن را از بین می‌برد. میلین محافظ سلول عصبی است. این تخریب باعث علائم ام‌اس می‌شود.

میلین آسیب دیده، اسکار یا ضایعات ایجاد می‌کند. این امر باعث ایجاد فاصله ارتباطی بین مغز و بقیه بدن می‌شود. خود اعصاب نیز، ممکن است گاهی اوقات به طور دائمی آسیب ببیند.

انجمن ملی Multiple Sclerosis تخمین می‌زند که بیش از 2.3 میلیون نفر در سراسر جهان مبتلا به بیماری ام اس هستند. براساس یک مطالعه سال 2017 توسط انجمن ، این تعداد حدود 1 میلیون نفر در ایالات متحده را شامل می شود.

بیماری MS  ممکن است در هر سنی ایجاد شود. اما ام‌.اس در زنان بیشتر از مردان شایع است. همچنین در سفید پوستان در مقایسه با افراد تبار اسپانیایی یا آفریقایی شایع‌تر است. اما این بیماری در نژاد آسیایی و سایر اقوام نادر است.
علائم اولیه این بیماری بین سن 20 تا 50 سالگی بروز می‌کند. برای افراد جوان، بیماری ام.اس شایع‌ترین بیماری عصبی است.

آخرین معیارهای تشخیصی MS کدامند؟

برای تشخیص توسط پزشک، شواهد ابتلا به بیماری ام.اس باید حداقل در دو ناحیه مجزا از سیستم عصبی مرکزی «CNS» یافت شود، که این دو آسیب در زمان‌های مختلفی اتفاق می‌افتد.

مطالعه مک دونالد و همکارانش در انگلستان نشان داد، سکته مغزی شایع‌ترین اختلال عصبی است که به دنبال آن صرع، بیماری پارکینسون و در نهایت اسکلروز متعدد قرار می‌گیرند. 

از سوی دیگر، کوت و همکاران در سال 2011 در جامعه روستایی مکزیک، دریافتند که سردرد شایع‌ترین اختلال عصبی بود که به دنبال آن صرع، سکته مغزی، بیماری پارکینسون و اتاکسای مخچه قرار داشت. 

در ناحیه ال خارگا، فرکانس شیوع اختلالات عصبی مورد مطالعه قرار گرفته است که ترتیب آن زوال عقل، صرع، سکته مغزی، بیماری پارکینسون، فلج مغزی، آتاکسی مغزی، کوریا، دیستونی و آتتوز میباشد. 

این نتایج متغیر از مطالعات اپیدمیولوژیک مختلف، ممکن است به دلیل تاثیر عوامل محیطی مختلف در مناطق مختلف جغرافیایی و ترکیبات ژنتیکی مختلف جمعیت مورد مطالعه باشد.

MS بر اساس این یافته‌ها قابل تشخیص است:

تشخیص ام اس معمولا توسط متخصص مغز و اعصاب انجام می‌شود که تاریخچه پزشکی شما را بررسی می‌کند. آزمایشات، ممکن است برای تشخیص ام.اس از سکته مغزی، بیماری تیروئید یا سایر بیماری‌های ناتوان کننده‌ای که باعث علائم مشابه به ام.اس  می‌شوند، انجام شود.

این آزمایشات ممکن است شامل:

  • آزمایش خون
  • آزمایش اندازه‌گیری فعالیت الکتریکی در مغز و دیگر مناطق
  • MRI «مغز و ستون فقرات»
  • تحلیل مایع مغزی نخاعی

پیشنهاد مطالعه

پارکینسون (Parkinson) چیست؟

علائم مشابه MS 

تشخیص ام.اس می‌تواند دشوار باشد. هیچ آزمایش واحدی وجود ندارد که بتواند آن را تشخیص دهد. در عوض، تشخیص به طور معمول نیاز به آزمایش‌های متعدد برای رد کردن بیماری‌های دیگر با علائم مشابه دارد. 

پس از انجام معاینه فیزیکی، اگر پزشک احتمال دهد که ممکن است ام.اس داشته باشید، احتمالا چند آزمایش مختلف را باید انجام دهید.
موارد دیگری که می‌توانند بر میلین تأثیر بگذارند عبارتند از:
• عفونت‌های ویروسی
• قرار گرفتن در معرض مواد سمی
• کمبود شدید ویتامین B-12
• بیماری عروقی کلاژن
• اختلالات نادر وراثت
• سندرم گیلین باره «Guillain-Barre»

سندروم گیلن باره: یک اختلال نادر اما جدی است، که در آن سیستم ایمنی بدن به سلول‌های عصبی سالم در سیستم عصبی محیطی «PNS» حمله می‌کند. این بیماری به ضعف، بی‌حسی و گزگز منجر می‌شود و در نهایت می‌تواند موجب فلجی شود.
• سایر اختلالات خود ایمنی

آزمایش خون نمی‌تواند ام.اس را تأیید کند، اما می‌تواند برخی از علائم مشابه را رد کند.

علائم ام اس

علائم اولیه بیماری ام.اس

ضایعات می‌توانند در هر جای CNS تشکیل شوند.
بسته به این که کدام الیاف عصبی تحت تأثیر قرار بگیرند، علائم اولیه بیماری متفاوت است. علائم اولیه احتمالاً خفیف و زودگذر است.
این علائم اولیه ممکن است شامل موارد زیر باشد:
• دید مضاعف یا تاری دید
• بی حسی ، مور مور ، یا احساس سوزش در اندام یا صورت
• ضعف عضلانی ، سفتی یا اسپاسم
•سرگیجه
• فوریت ادرار، تکرر ادرار
این علائم می‌تواند به دلیل شرایط مختلف ایجاد گردد، بنابراین پزشک شما ممکن است، با استفاده از MRI در تشخیص صحیح بیماری کمک کند. حتی در اوایل این آزمایش، ممکن است التهاب یا ضایعات فعال بروز کند.

علائم شایع بیماری ام.اس 

نکته مهمی که در اینجا وجود دارد، این است که علائم بیماری ام.اس اغلب غیرقابل پیش‌بینی هستند. هیچ دو نفر علائم MS را به همان روش تجربه نخواهند کرد.
با گذشت زمان، بیمار ممکن است یک یا چند مورد از علائم زیر را تجربه کند:
• کاهش دید
• چشم درد
• مشکلات تعادل و سرگیجه

سرگیجه و مشکلات هماهنگی و تعادل می‌تواند تحرک فرد دارای ام.اس را کاهش دهد. پزشک شما ممکن است این اختلال را تحت عنوان مشکلات راه رفتن بیان کند.

افراد مبتلا به ام اس اغلب سرگیجه، سبکی سر، و چرخش محیط در سر را حس می‌کنند. این علائم اغلب هنگامی رخ می‌دهد که شما ایستاده‌اید.
• عدم هماهنگی، راه رفتن بدون تعادل
• بی‌حسی، مورمور شدن یا کاهش حس در اندام
• فلج جزئی
• سفتی عضلات
• عدم کنترل بر روی مثانه
• مشکلات ادراری و روده‌ای «یبوست»
• خستگی

خستگی یکی از شاخص‌ترین مشخصه‌های ام.اس است. در حدود ۸۰ درصد از افراد دارای ام.اس در مراحل اولیه ام.اس، خستگی ناگهانی و ضعف را تجربه می‌کنند.

خستگی مزمن زمانی اتفاق می‌افتد که اعصاب در ستون فقرات درگیر می‌شوند. معمولا خستگی به طور ناگهانی ظاهر می‌شود و قبل از بهبود به مدت چند هفته طول می‌کشد.
• تغییرات خلق و خو
افسردگی
• اختلالات جنسی

مشکلات جنسی در ام.اس می‌تواند تحت تاثیر آسیب سیستم عصبی ایجاد شود. این مشکلات می‌تواند شامل:

  • مشکلات نعوظ
  • خشکی واژن
  • عدم تحریک
  • درد عمومی «درد صورت، اندام و درد در نقاط بدن.»
  • علائم لرمیت «Lhermitte» گاهی اوقات توسط بیماران ام.اس تجربه می‌شود. این علامت یک نوع احساس «الکتریکی» تند است، که در پشت و یا اندام‌ها رخ می‌دهد و یا وقتی که سر به سمت جلو خم می‌شود، بالا و پایین می‌رود.
  •  اختلال عملکرد شناختی 

حدود نیمی از افرادی که مبتلا به ام.اس هستند، نوعی از اختلالات شناختی را نشان خواهند داد. این مشکلات می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • مشکلات حافظه
  • توجه کوتاه مدت و نقص توجه
  • مشکل در حل مسئله
  • آسیب به تفکر منطقی به جهت دلیل‌یابی
  • ضعف در قضاوت
  • حفظ افکار سازمان یافته
  • افسردگی و سایر مشکلات عاطفی 
  • ضعف
    ضعف در ابتدا در پاها قابل توجه‌ترین بخش است. این ضعف در پاها شروع شده و فرد نمی‌تواند به مدت زیادی روی پا بایستد. همینطور این موضوع ضعف بسیار زیاد با خستگی رخ می‌دهد.
  • مشکلات گفتاری و صحبت کردن

یکی دیگر از علایم ام.اس می‌تواند مشکلات گفتاری باشد. این مشکلات شامل:

  • گفتار تکه تکه
  • صدای ضعیف یا از دست دادن صدا
  • سختی در صحبت کردن
  • کاهش وضوح گفتار
  • مشکلات تنفسی

مشکلات تنفسی در صورتی که نواحی عضلات تنفسی درگیر شده باشد ممکن است ایجاد شود. این عضلات شامل عضلات سینه، عضلات پهلو و دیافراگم است. دیافراگم عضله‌ای نسبتا بزرگ است، که محتویات سینه را از شکم جدا می‌کند.

این عضلات اگر دچار اسپاسم یا ضعف شوند فرد به نفس نفس افتاده و تنفس سطحی پیدا می‌کند. در نتیجه همین تنفس سطحی نیز نمی‌تواند به خوبی صحبت کند. گفتار تکه‌تکه و ضعیف می‌گردد.

  • مشکلات حرکتی

به دلیل مشکل اسپاسم عضلات، حرکت نیز دچار مشکل می‌شود. عضلات سفت شده و نمی توانند به خوبی کنترل شوند. این سفتی عضلات در تمام بدن ممکن است ایجاد شود. در اندام ها (دست و پا) و مشکلات حرکتی ایجاد کند. مانند راه رفتن، کارکردن با دست و…

یا در عضلات صورت، حلق و حنجره مشکل ایجاد کند و اختلالات گفتاری، مشکلات بلع و صداسازی ایجاد کند. همچنین در صورت درگیری عضلات تنفسی، مشکلات تنفسی برای فرد ایجاد می کند. در نهایت، حرکت یکی از علائم ام اس است که به مرور تحت تاثیر قرار می گیرد.

انواع ام.اس

انواع ام.اس 

ام اس به براساس اینکه دوره های عود و بهبودی به چه صورت هستند به ۴ دسته تقسیم می شود. هر کدام از این دسته ها دوره های درمانی متفاوتی خواهند داشت.

اگرچه فرد بیمار هرگز نمی تواند بیش از یک نوع MS داشته باشد ، اما ممکن است تشخیص آن با گذشت زمان تغییر کند. این چهار نوع اصلی بیماری ام اس است:

  • سندرم بالینی جدا شده ( CIS )
  • عود کننده و فروکش یابنده
  • پیشرونده اولیه
  • پیشرونده ثانویه
  • سندرم بالینی جدا شده (CIS) ( بیماری شبه ام اس)

سندرم بالینی جدا شده (CIS) 

زمانی ایجاد می شود که سیستم ایمنی بدن به سیستم عصبی خود حمله کند این حالت در مورد افراد مبتلا به اسکلروزیس چندگانه نیز مشاهده می شود.

این دو بیماری علائم مشابه دارند. اما افراد مبتلا به ام اس (MS) دو یا چند قسمت (اپیزود) از علائم را دارند. اما مبتلایان به CIS  فقط یکی از علائم را دارند.

عود کننده و فروکش یابنده

ام اس نوع عود کننده و فروکش یابنده به انگلیسی (Relapsing Remitting MS ) شامل یک دوره عود کننده و یک دوره بهبود است. در دوره عود ( حمله شدیدتر به میلین ها ) شدت علائم بیشتر می شود و در دوره بهبود به مرور بدن بخشی از میلین های آسیب دیده در مرحله عود را ترمیم می کند و علائم و مشکلات کمتر می شوند.

دوره های عود کننده و بهبود قابل پیش بینی نیستند. به مرور زمان وضعیت بیمار بدتر می شود و کار بدن در ترمیم میلین های عصبی سخت تر می شود. حدود ۸۵ درصد کسانیکه MS در آنها تشخیص داده شده است با این نوع ام اس شروع کرده اند.

این نوع از MS اکثرا تا سن ۲۳ سالگی تشخیص داده می شود و حدود ۱۲ درمان اصلاح بیماری برای آنها وجود دارد. میزان شیوع این نوع از ام اس در زنان بیشتر از مردان است. 

پیشرونده اولیه

ام اس پیشرونده اولیه به انگلیسی ( Primary progressive) دوره های عود کننده و بهبود ندارد. این فرم MS به آرامی و به طور مداوم از زمان شروع آن پیشرفت می کند. 

علائم در همان میزان شدت بدون کاهش می ماند و دوره های بهبودی وجود ندارد. علائم و مشکلات بیمار نه یکباره بلکه به مروراتفاق می افتند. این علائم بسیار به آهستگی پیش می رود. 

تقریبا ۱۵ درصد از افراد مبتلا به MS با PPMS ( ام اس پیشرونده اولیه ) تشخیص داده می شوند. شیوع این نوع از ام اس در مردان و زنان یکسان است. 

پیشرونده ثانویه

فقط در صورتی فرد به ام اس پیشرونده ثانویه به انگلیسی ( Secondary progressive MS) دچار می شود که قبلا به ام اس نوع دوم ( عود کننده و فروکش کننده ) دچار شده باشد. 

معمولا انتهای نوع عود کننده فروکش کننده ، ام اس پیشرونده ثانویه است ( حدود ۲۰ سال طول می کشد). این فرم MS به آرامی و به طور مداوم از زمان شروع آن پیشرفت می کند. علائم در همان میزان شدت بدون کاهش می ماند و دوره های بهبودی وجود ندارد. در این نوع از MS ، معمولا حمله به خود عصب وارد می شود .

ام.اس لزوما ارثی نیست.

به این معنی که حتما شما در نتیجه ی ارث دچار ام اس شوید. اما اگر در نزدیکان خود فردی دارای این اختلال دارید، احتمال بروز ام.اس در شما بیشتر است. 

به صورت عمومی تنها ۰٫۱ درصد احتمال بروز ام اس وجود دارد. اما اگر شما یک خواهر، برادر یا والدین دارای ام اس داشته باشید، این مقدار به ۲٫۵ تا ۵ درصد می رسد!

وراثت تنها عامل تعیین کننده ام.اس نیست.

اگر یک دوقلو همسان دچار ام اس باشد، دیگری فقط ۲۵ درصد احتمال ابتلا به بیماری ام اس را دارد.! 

ژنتیک تنها یک عامل خطر ابتلا به بیماری MS است.

منبع: healthline