بارداری از حساس‌ترین دوران‌ زندگی هر زن می‌باشد. صدمات وارده بر جنین در دوران بارداری می‌تواند زمینه ساز بسیاری از اختلال‌های جسمی و روانی در سال‌های بعدی زندگی فرد باشد،به طوری که زمینه بسیاری از اختلال‌های روان پزشکی دوران بزرگ‌سالی را باید در دوران جنینی جستجو کرد. 

بهداشت روانی دوران بارداری از مسائلی است که امروزه بسیار مورد توجه قرار دارد. ثابت شده که از ابتدای بارداری، اضطراب و هیجانات زن باردار تاثیر مستقیمی بر روی جنین خواهد داشت.

عدم اطلاع یا اطلاعات نادرست و ناقص در خصوص بارداری و تغییرات آن می‌تواند موجب بروز هیجانات و آشفتگی‌های روانی شود.

در ادامه "گیتی لایف" سعی دارد شما را با جنبه‌های مثبت سلامت روان و همچنین اختلال‌های روانی شایع دوران بارداری آشنا کند.

بررسی تاثیرات بارداری بر سلامت روان مادران

سلامت روان؛

سلامت روان پديده‌ای است که از دير باز مورد توجه مشاوران، روان شناسان و روان پزشکان است که متاثر از مجموعه عوامل جسمی، اجتماعی و شناختی می‌باشد.

بر اساس معيارهای جهانی، سلامتی تنها جنبه‌های جسمانی را در بر نمی‌گيرد به گونه‌ای که سازمان جهانی بهداشت، سلامتی را این گونه تعریف کرده است:

"حالتی که در آن فرد از نظر روانی، عاطفی و اجتماعی کاملا سالم است و نشانه‌ای از بيماری و رنجوری مشاهده نمی‌شود".

سلامت روان به عنوان يک هيجان يا عاطفه‌ى مثبت مانند احساس شادى و نشاط همراه با صفات شخصيتى مثبتى چون منابع و توانمندى‌هاى روان شناختى عزت نفس، قدرت تسلط و چيرگى بر محيط و شرايط، تاب آورى (توانايى شکيبايى و سالم بيرون آمدن از سختى‌ها) تلقى شده است.

سلامت روان دارای ماهیت برون‌زا (محیط خانواده، مدرسه، همسالان و جامعه) و درون‌زا (جسمانی، عاطفی، انگیزشی، رفتاری و شناختی) است.

باید گفت عواملی هم چون برآورده نشدن نیارهای اولیه، ناکامی، استرس، یادگیری، مسائل اجتماعی و رسانه‌های جمعی و ... عمده‌ترین تاثیرگذاران بر سلامت روانی هستند.

جنبه‌های مثبت سلامت روان؛

روان شناسان 6 مقوله را به عنوان جنبه‌های مثبت سلامت روانی برشمرده‌اند:

  • نگرش نسبت به خود (شناخت خویشتن)
  • تلاش برای خودشکوفایی
  • خود جوشی و استقلال
  • درک صحیح واقعیت
  • یکپارچگی کارکردهای روان شناختی
  • تسلط بر محیط

بررسی تاثیرات بارداری بر سلامت روان مادران

معیار اصلی الگوی سلامت روان؛

ناگفته نماند این معیارها در یک شرایط محیطی فارغ از هرگونه فشارهای اجتماعی، اقتصادی کاربرد دارد.

شادی و نشاط:

  • عاطفه مثبت در 30 روز پیش از آن (روحیه خوب، بشاش بودن، آرامش و خونسردی).
  • احساس کلى رضایت از زندگی یا شادی کلی شامل برخورداری از احساس شادی کلی یا رضایت از زندگی در حیطه‌های مختلف زندگی.

کارکردهای مثبت:

این کارکردها شامل 2 مفهوم عمده بهزیستی روان شناختی و بهزیستی اجتماعی و شامل 11نشانه هستند و باید حداقل 6 مورد از آن‌ها در سطح بالا وجود داشته باشد:

1. خودپذیری:

برخورداری از نگرش‌های مثبت نسبت به خود و درباره خود.

2. پذیرش اجتماعی:

برخورداری از نگرش‌های مثبت نسبت به دیگران هم زمان با پذیرش تفاوت‌ها و پیچیدگی‌های آن‌ها.

3. رشد شخصی:

نشان‌دادن بینش و بصیرت در مورد پتانسیل‌های شخصی و باز بودن نسبت به تجربه‌های نو و چالش برانگیز.

4. خودشكوفایی اجتماعی:

باور به این که دیگران، گروه‌های اجتماعی و جامعه پتانسیل‌هایی دارند و می‌توانند به شکل مثبت رشد کرده و ارتقا یابند.

5. قصد و معنا در زندگی:

برخورداری از هدف در زندگی و باور به این که نوعی حس حرکت در مسیر مشخص و مورد تایید و زندگی هدفمند و با قصد و معناست.

پیشنهاد مطالعه

بررسی علائم حياتی در نوزادان، چگونه انجام می‌شود؟

6. مشارکت اجتماعی:

احساس این که زندگی فرد برای جامعه موثر است، بازده فعالیت‌های وی ارزشمند هستند و دیگران نیز برای آن‌ها ارزش قائل‌اند.

7. تسلط بر محيط:

داشتن و نشان‌دادن توانایی مدیریت و کنترل محیط پیچیده و توانایی انتخاب یا مدیریت و ساخت‌دهی به محیط به منظور متناسب شدن با نیازها.

8. انسجام اجتماعی:

علاقه‌مندی به جامعه و زندگی اجتماعی، احساس این که جامعه و فرهنگ هوشمندانه طراحی شده و تا حدی قابل پیش‌بینی، منطقی و معنادار هستند.

9. خودجوشی و استقالا:

نشان‌دادن خود جهت‌دهی و هدایت شدن از طریق استانداردهای شخصی مورد پذیرش عرف و اجتماع و مقاومت در برابر فشارهای تحمیلی خارجی.

10. داشتن رابطه مثبت با دیگران:

داشتن روابط گرم، رضایت بخش و اعتماد بخش و توانایی ارایه همدلی و صمیمیت.

11. یكپارچگی و ادغام اجتماعی:

دارا بودن احساس تعلق به جامعه و اجتماع و اخذ حمایت و راحتی و آسایش از اجتماع.

بررسی تاثیرات بارداری بر سلامت روان مادران

اختلال‌های روانی شایع دوران بارداری؛

در طول حیات هر زن مراحلی وجود دارد که تاثیرهای عمیقی بر زندگی وی بر جا می‌گذارد. دوران حاملگی از پر استرس‌ترین دوران است و سلامت مادر با سلامت جنین رابطه مستقیم دارد.

سلامت روان، شخصیت و چگونگی مقابله با استرس مادران به نحو چشم گیری بر جنین اثر می‌گذارد و شدت این استرس در 3 ماهه سوم بیشتر است.

حتی استرس ناشی از تولد اولین فرزند در جدول‌های استرس روانی اجتماعی، جزو استرس‌های شدید طبقه بندی می‌شود. بنابراین در این دوران امکان بروز حالت‌هایی زیر زیاد است، مانند:

  • نوروز
  • افسردگی
  • اضطراب
  • ترس مریضی
  • اختلال وسواس 

بیشتر بخوانید

چند تمرین ورزشی ساده برای درمان کمردرد دوران بارداری

برخی محققین معتقدند که حاملگی به تنهایی تجربه روحی مهمی است که سبب ایجاد تغییرات روانی زیادی در زن می‌شود.

اغلب زنان متوجه تغییرات خلق و الگوی خواب خود می‌شوند و نسبت به تولد و نگهداری فرزند احساس 2گانه دارند و از زایمان و به دنیا آوردن کودک نابهنجار و از این که نتوانند مادر خوبی باشند ترس دارند.

بدون حمایت کافی از سوی اعضای خانواده و فامیل یا کادر درمان این ترس‌ها افزایش می‌یابد یا اغراق آمیز شده و منجر به افسردگی و اضطراب می‌شود. افسردگی در دوران بارداری شایع‌تر بوده و برای مادر و جنین خطر بیشتری دارد.

خلق افسرده، از دست‌دادن علاقه یا لذت، یاس، پوچی و احساس بی‌ارزشی از جمله این موارد هستند. گاهی افسردگی آن چنان عمیق می‌شود که بیمار خود را بی‌پناه و آینده را تاریک و ناامیدکننده می‌انگارد.

چنین بحرانی حتی ممکن است منجر به مرگ مادر یا کودک شود. اضطراب نیز به صورت احساس دل شوره، منتشر شده و ناخوشایند و مبهم جلوه کند و اغلب نشانه‌های تحریک سیستم عصبی خودکار را به همراه دارد.

مطالعات گوناگون در زمینه اختلات روانی دوران بارداری گستره وسیعی از افسردگی، اضطراب و دیگر اختلات روانی را گزارش کرده‌اند.

بررسی تاثیرات بارداری بر سلامت روان مادران

بایدها و نبایدها احساسات؛

مادران نباید از این که احساسات پیچیده‌ای در مورد مادر شدن خود دارند احساس گناه کنند. گاه تحمل هیجانات ناخوشایند برای فرد مشکل است.

مادر در صورت داشتن احساسات 2گانه‌ی ترس و اضطراب بهتر است احساسات خود را با همسر یا یک دوست که شنونده خوبی برای حرف‌های باشد در میان گذارد، گفت‌گو کردن با دیگر مادران امکان استفاده از هم فکری و تجربه آنان را فراهم می‌آورد.

در میان گذاشتن احساسات با افراد نزدیک و صمیمی یا روان شناس و مشاور، علاوه بر تخلیه‌ی این هیجانات به برداشت‌ها و دیدگاه‌های فرد شکل می‌دهد.

به ویژه هنگام نبود بستگان و نزدیکان استفاده از این شیوه می‌تواند در مواجهه با چنین رویدادهایی بسیار مؤثر باشد. اغلب مادرانی که در معرض تنش‌های زیاد هستند از خستگی مزمن و دردهای پراکنده در بدن شکایت دارند.

ورزش منظم و مداوم (زیر نظر پزشک) با کاهش تنش‌های عضلانی، احساس آرامش ایجاد می‌کند. هم چنین، با کمک تکنیک‌های آرامش‌یابی که یادگیری آن‌ها بسیار ساده است، می‌توان اضطراب و تنش را کاهش داد.

مادران به یاد داشته باشند که مطابق با توانایی‌های خود مسئولیت پذیرند. این کار از استرس‌های بعدی آنان به میزان زیادی می‌کاهد. تسلط بر تمام امور و رویدادهای زندگی از توان افراد خارج است.

انسان به حکم انسان بودن، محدودیت‌های محیطی و معنوی خاصی دارد. پذیرفتن بسیاری از واقعیت‌های زندگی عوامل استرس‌زای متعددی را حذف خواهد کرد.

سعی شود میزان کارها را به حداقل برسد و مادران در حد توان استراحت کنند و مطمئن باشند غذای مقوی و سالم میل می‌کنند.

بهداشت دهان و دندان در دوران بارداری اهمیت دارد علاوه بر حمام روزانه قدم‌زدن کوتاه یا حتی خواندن مجله برای نیم ساعت می‌تواند برای آرامش بخشی موثر باشد.

سخن پایانی...

بارداری ترکیبی از احساسات است و همه آن‌ها مثبت نیستند .اگر شما هم احساس نگرانی می‌کنید، بدانید که تنها نیستید.‌

بروز چنین نگرانی هایی خصوصا در اولین تجربه بارداری یا بارداری ناخواسته رایج‌تر هستند و اگر در معرض افسردگی و اضطراب قرار داشته باشید، می‌تواند شدت بیشتری داشته باشند..

برای سلامتی خود و فرزندتان، تا جایی که می توانید مراقب خودتان باشید. دقت کنید که خوب بخورید، ورزش کنید، خواب کافی داشته باشید و مصرف ویتامین‌های دوران بارداری را فراموش نکنید.

اگر شما نگران، غمگین، یا عصبی هستید، با فردی درباره آن صحبت کنید و بدانید چه زمانی باید کمک بخواهید.

منبع: مجله مشاوره جامعه - خانواده