بارداری یکی از رویدادهای دل پذیر و حساس زندگی یک زن به شمار می‌آید. تغییرات بیوشیمیایی هورمون‌های بدن مادر باعث تغییرات در خلق و خو و جسم مادر می‌شوند، اما تا چه حد این تغییرات مجاز و سالم هستند؟ آیا این احساسات زودگذر و سطحی است یا زنگ خطری برای دوران آتی مادر و کودک؟

متاسفانه در کشورمان اکثر آموزش‌هایی که در زمینه بهداشت دوران بارداری صورت می‌گیرد، معطوف به حفظ و ارتقای بهداشت جسمی مادر و جنین بوده و کمتر به اصل بسیار مهم بهداشت روان دوران بارداری توجه می‌شود.
اگر چه سلامت تغذیه مادر در سلامت او و جنین نقش بسیار مهمی دارد، اما نكات دیگری نیز در سلامت روحی مادر و به تبع جنین نقش دارد که در این مقاله از "گیتی‌لایف" به آن می‌پردازیم.

آیا سلامت روان مادر باردار بر جنین اثرگذار است؟

تغییر حالت روحی و خلق و خوی مادران در دوران بارداری اتفاقی عادی و کاملا طبیعی است، آن هم به این دلیل که از یک طرف تغییرات هورمونی بر مادران باردار تاثیر می‌گذراند و از سوی دیگر احساسات عمیق و متفاوتی که زنان ممکن است درباره مادر شدن داشته باشند، اما نکته قابل توجه اینجاست که هر فرد به شیوه خاص خود به این تغییرات را پاسخ می‌دهد. 

بعضی از زنان باردار احساسات شدیدی را چه خوب و چه بد، تجربه می‌کنند. اما باید بدانیم که این تغییرات و بدخلقی‌‌های ناشی از آن، در حدود هفته ششم تا دهم به اوج خود می‌رسد، در سه ماهه دوم بارداری افت می‌کند اما باز هم در اواخر حاملگی ظهور می‌کند.

ترس از دوران بارداری

سه ماهه اول بارداری دوران ترس، اضطراب و تپش قلب برای مادر است، خصوصا در زنانی که بارداری اول‌شان است این ترس و اضطراب به مراتب بیشتر می‌شود؛ زیرا آنان با دنیای مادری و حاملگی به کلی غریبه‌اند.

از طرفی مادر در این دوران هنوز وجود جنین را احساس نمی‌کند، تنها احساس او از بارداری خستگی، تهوع، سردرد و هیجان‌های یک مرتبه‌ای است. مادر در این دوران بیشترین میزان نگرانی را نسبت به سلامت خود و فرزند دارد.

از آنجایی که از روز 18ام بارداری قلب شروع به شكل‌گیری و از روز 21ام کاملا شروع به کار می‌کند، اضطراب ماه‌های اولیه می‌تواند بر روند شكل‌گیری قلب جنین و بیماری‌های قلبی کودک تاثیر مستقیم بگذارد.
همچنین کودکانی که مادر آن‌ها در دوران بارداری در معرض تشویش و استرس آنی یا عمیق قرار داشته‌اند، بسته به میزان استرس مادر در دوران بعدی زندگی خود بیرون از رحم به بیماری‌های روانی نظیر افسردگی، ترس از اشیا یا محیط‌های باز و تپش قلب مبتلا می‌شوند.

پذیرش حاملگی و فرزندآوری به عنوان یک قانون کلی طبیعت و دید مثبت نسبت به آینده و سلامت فرزند باعث کاهش اضطراب‌های ناشی از بارداری می‌شود. مصرف ویتامین‌های (گروه B به ویژه B6) و مصرف منبع‌های غذایی سرشار از آهن به کاهش اضطراب و تهوع‌های صبحگاهی کمک زیادی می‌کند.

پیشنهاد مطالعه

تاثیر دوران بارداری در تولد نوزاد سالم

تناقضات روحی در بارداری

سه ماهه دوم بارداری ماه‌های لذت‌ بخش‌تری نسبت به اوایل بارداری برای مادر است. زیرا حالت تهوع تا حدود زیادی برطرف شده و کماکان حرکات جنین شروع می‌شود.

حس کردن حرکات جنین تا حدود زیادی از ترس و اضطراب ناشی از حاملگی می‌کاهد و به نوعی درک واضحی از بارداری را برای مادر به ارمغان می‌آورد. با این حال این دوران هم از عوارض روانی خالی نبوده و دوران تناقضات روحی به شمار می‌رود. در این دوران، مادر گاهی بسیار خوشحال و سرشار از امید است و گاهی گوشه‌گیر، تنها و افسرده می‌باشد.

عمده این تغییرات طبیعی بوده و خطر جدی در بر ندارد. آنچه در این دوران حائز اهمیت می‌شود نوع رفتار همسر با مادر باردار است. نقش همسران در این دوران از بارداری پررنگ‌تر از دوران اولیه است.

وظایف همسر در دوران بارداری

وجود همسر و همراهی او در نوبت‌های پزشكی، درک حالات روحی زن باردار مانند خستگی و افسردگی، عدم پذیرش فامیل و آشنا در مواقعی که زن باردار تمایل به محیط‌های شلوغ ندارد و پرهیز از پرخاش و بلند صحبت کردن در سه ماه دوم به شدت احساس می‌شود.

در این دوران جنین نسبت به صداهای بلند حساس است و می‌تواند زیر و بم صداها را تشخیص دهد. سرمنشا خشونت بی‌دلیل در کودکان و جوانان و همچنین افزایش خطر ابتلا به بیش فعالی کودک در همین سه ماهه دوم بارداری خلاصه می‌شود.

شرایط روانی جنین در دوران بارداری

در سه ماهه سوم جنین قادر به تفكیک انواع صدا، واکنش به نور، صدا، درد و... است. از شش ماهگی به بعد جنین یک انسان احساسی کامل است. جنین در این دوران حالات روحی مادر را از روی صدای تپش قلب و تنفس او احساس می‌کند و خیلی زود این حالات به او نیز منتقل می‌شود.

جنین در مقابل صداهای بلند دست خود را روی گوش‌ها قرار می‌دهد و اخم می‌کند. در مواقعی که مادر دچار اضطراب یا ترس باشد به وضوح تپش قلب جنین نیز بالا می‌رود. حتی جنین در این مواقع می‌تواند یک آهنگ خاص و تكرار شونده را به خاطر بسپارد. صداهای بلند، محیط‌های شلوغ و قرارگیری در مقابل آهنگ‌هایی باریتم‌های خشن همه باعث بروز ناراحتی در جنین ترس، اضطراب، خشونت و بیش فعالی می‌شود.

گریه‌های بی‌دلیل نوزادان در ماه‌های اولیه تولد، گوشه گیری، تاکی کاردی یا ریتم ناهماهنگ قلبی نوزاد همه از عوارض این نوع بارداری است. عواملی که می‌تواند باعث آرامش و سلامت روحی مادر و جنین و ورود فرزندان سالم و شاد به اجتماع شود. آیا سلامت روان مادر باردار بر جنین اثرگذار است؟

حرف زدن پدر و مادر با جنین، ارتباط لمسی پدر از روی شكم مادر، ارتباط لمسی مادر از روی شكم، پرهیز از محیط‌های شلوغ، قرار گیری در معرض آهنگ‌های آرام در این مدت توصیه می‌شود.

بیشتر بخوانید

شایع‌ترین تفاوت‌های بارداری اول و دوم

پذیرش تغییرات دوران بارداری

بدون شک خود مادر هم می‌تواند نقش موثری در کنترل حساسیت‌های ناشی از بارداری بازی کند. اولین و مهم‌ترین قدم در این زمینه هم اطلاع و آگاهی کافی از تغییرات جسمی و روحی است که در طول دوران بارداری در او ایجاد می‌شود.

قدم دوم، رسیدن به این اطمینان و باور است که این تغییر خلقیات کاملا گذرا هستند. مادر باید بداند اگر قبل از بارداری اتفاقات اطراف و حتی نوع رفتار با همسرش در شرایط خیلی خاص به مشاجره منجر می‌شد و همه چیز کاملا در کنترل او بود.

حالا شرایط تغییر کرده و ممکن است یک اتفاق یا نوع رفتار خیلی ساده مادر را به شدت تحت تاثیر قرار دهد و این ناشی از تغییر رفتار همسر یا اتفاق‌های جاری اطراف او نیست بلکه به درون خود او برمی‌گردد. بنابراین مدام باید این موضوع را با خودش دوره کند که هیچ چیز تغییر نکرده و همه چیز می‌تواند در فاصله کوتاهی به حالت اول برگردد.

مادر باید تلاش کند به خودش یادآوری کند تغییرات فاحش عاطفی و روحی او در این دوران کاملا طبیعی است و در عوض یک تلاش آگاهانه برای مراقبت از خودش می‌تواند به او کمک کند تا در این دوران پریشانی، استوار و مقاوم باقی بماند.

ارتقای سلامت روان در دوران بارداری

مادران باردار می‌توانند در ایجاد آرامش و دور کردن استرس و اضطراب‌های دوران بارداری به خودشان کمک کنند. این روش‌ها می‌تواند به سادگی خواب کافی و تغذیه خوب و حتی شناسایی و دور کردن منابع استرس‌آور از محیط زندگی‌شان باشد.

روی آوردن به ورزش یوگا ویژه خانم‌های باردار هم روش دیگری است که می‌تواند در ارتقا بهداشت روانی و کاهش استرس آن‌ها نقش موثری داشته باشد. این توصیه هر دو شکل یوگا یعنی یوگای جسمی و یوگای ذهنی را دربر می‌گیرد.

استفاده از تمرین‌های آرام‌بخشی، موزیک‌های ملایم، سرگرم شدن با فیلم‌ها و کتاب‌های آرام‌بخش و در حقیقت ایجاد فرصت‌های روحی انبساطی نه انقباضی همه از روش‌هایی هستند که می‌توانند در به آرامش رسیدن مادر باردار نقش بسیار موثری بازی کنند.

این روش‌های به ظاهر ساده به مادر کمک می‌کنند تا در برابر استرس و اضطراب‌های ناشی از بارداری از نظر روحی توان ایستادگی بیشتری داشته باشد.

بنابراین...

سعی کنید احساسات خود را در این مرحله مهم از زندگی خود نگه دارید. خودتان را مشغول کنید و مشغول آماده کردن چیزهایی برای کودک‌تان باشید و در عین حال مراقب سلامتی خود باشید. 

تلاش برای برخی درمان‌های خانگی مانند روشن کردن برخی شمع‌ها در هر زمان که احساس بی‌قراری می‌کنید و کشیدن نفس‌های عمیق ممکن است مفید باشد. با این که کارهای ساده‌ای هستند، اما این‌ها روش‌هایی بسیار موثر برای مقابله با استرس و افسردگی روزانه بدون نیاز به هر نوع دارو می‌باشند.

تمام این‌ها به این معنی است که سلامت عاطفی شما برای سلامت روانی کودک به دنیا نیامده و پیشرفت بعدی تا بزرگسالی اهمیت دارد.

شما برای سلامت روان مادر و جنین چه راهکارهایی پیشنهاد می‌کنید. تجارب خود را با ما در میان بگذارید.

منبع: مجله مشاور خانواده