یکی از توصیه‌ها و راهکارهای اساسی در روانشناسی که حتی جنبه درمانی نیز دارد، این است که خودتان را دوست بدارید. منظور از این دوست داشتن، آمیزه‎‌ایست از احترام عمیق به خود و همچنین دوست داشتن غیر خودخواهانه به جای تحقیر و سرکوب درونی که به صورت عادت درآمده است.

با وجود ساده بودن این راهکار در ظاهر، اجرای آن برای فرد، گاه بسیار بسیار مشکل می‌شود و عواملی مانند نداشتن الگوهای موثری که خود را دوست داشته و به خود احترام بگذارند، همراه با رفتارهای تحقیرآمیز و غیرمحترمانه‌ای که از کودکی با فرد همراه شده و چند عامل دیگر مانع می‌شود که او بتواند عمیقا خود را دوست داشته باشد.

انواع روابط

این راهکار، هنوز هم به عنوان یک راهکار مهم و اساسی، برای بخشی از درمان بسیاری از اختلالات، توصیه می‌شود و شامل پذیرش بی‌قید و شرط خود، به جای تحقیر و سرکوب کردن، احترام به خود، بجای گفتگوی درونی توهین‌آمیز و تهاجمی با خود، دوست داشتن خود لااقل در حد یک انسان دیگر، توجه به خواسته‌های عمیق و درونی و بخشش خود و مواردی از این دست می‌باشد. 

از آنجا که در ابتدا کسب مهارت و احساس عمیق دوست داشتن خود کار دشواری است این کار، با یک فرد بیرونی که مشاور یا روانشناس است انجام می‌شود.
فردی که آموزش دیده تا بتواند به فردی دیگر به رغم همه اشتباهات یا ناهنجاری‌ها وی توجه غیر شرطی، احترام، پذیرش بی‌قید و شرط و مانند اینها را آموزش دهد و به بلوغ عاطفی فرد کمک کند.
اما اگر همه دنیا هم به کمک بیایند، باز هم راهکار و فرمول همان است: 

خود را بپذیرید و بدون خودخواهی خود را دوست داشته باشید.

رابطه عمودی چیست؟

رابطه عمودی، رابطه‌ای است که در آن یک نفر، بر دیگری سلطه دارد.
چنین شخصی اغلب مانند یک دیکتاتور، زورگو است و با هر روشی سعی می‌کند اطرافیان را وادار به اطاعت از خود نماید.

روش‌های او عبارتند از اعمال زور، خشونت، طرد، تحقیر، تمسخر و حتی برخوردهای فیزیکی. اطرافیان این قبیل افراد هم اغلب از روی ترس، ناچاری، ناتوانی و ضعف، از او پیروی می‌کنند.

روانشناسان معتقدند اندوه سرکوب شده دوران کودکی، در بزرگسالی می‌تواند به شکل تندخویی و عصبانیت شدید ابراز شود و ریشه رفتارهای عمودی در این اندوه سرکوب شده است که گاه با قدرت طلبی و برخی ویژگی‌های دیگر توام شده و روابط عمودی را ایجاد می‌کند.

پیشنهاد مطالعه

عشق واقعی؛ هرگز صدمه نمی‌زند

کسانیکه حاضر به تحمل این افراد و قرار گرفتن در رابطه‌های نزدیک با اینها هستند نیز اکثرا افرادی هستند که خود را قبول نداشته و با احساس ضعف زیادی زندگی می‌کنند و این رفتارهای خشن را به حساب قدرتمندی طرف مقابل می‌گذارند و بدین ترتیب یک رابطه عمودی تمام عیار شکل می‌گیرد.

رابطه افقی چیست؟

برخلاف رابطه عمودی، رابطه افقی، رابطه‌ای است برابر و مساوی و از حیث مراعات ارزش‌های طرفین، متعادل و محترمانه در این رابطه، کسی به کسی زور نمی‌گوید، اثری از خشونت و پرخاش و تحقیر و تمسخر نیست و کسی، طرف مقابل را مجبور به انجام کاری نمی‌کند. 

بلکه در رابطه افقی، طرفین خواسته‌های معقول خود را به زبان آورده و درباره آن‌ها گفتگو می‌کنند و به توافق هم می‌رسند. اگر هم امکان توافق نبود سعی می‌کنند حداقل خود را با قسمتی از خواسته طرف مقابل که با آن موافقت بیشتری دارند، تطبیق دهند.

رابطه عمودی در خانواده

با آنکه در رابطه افقی، فشار ضربه‌های روانی بسیار کمتر است و احساس آزادی بیشتری وجود دارد، اما متاسفانه هنوز بسیاری از افراد خواهان باقی ماندن در روابط عمودی‌اند. 

بدین صورت به طرف به ظاهر قوی، در رابطه عمودی به خاطر احساس قدرت و فرماندهی و نداشتن مهارت کنترل خشم و پرخاشگری خود، در رابطه می‌ماند و طرف ضعیف بخاطر تکیه بر قدرت پوشالی طرف مقابل و روبرو شدن با ضعف و ناتوانی روانی خود، این رابطه را تحمل می‌کند.

پیشنهاد مطالعه

ویژگی‌های روابط سالم و اهمیت آن

متاسفانه بسیاری از زن و شوهرها، سالیان سال در قالب روابط زناشویی عمودی به زندگی ادامه می‌دهند، این رابطه عمودی در گذشته به وسیله یک مرد سلطه‌گر، خشن یا عصبانی اداره می‌شد و در سال‌های اخیر جای خود را به یک زن سلطه‌گر و عصبانی داده است. ولی به هر حال چه سلطه با مرد باشد چه با زن هنوز رابطه عمودی است.

یکی از علل برقراری رابطه عمودی با فرزندان زورگو، یا همان فرزند سالارها، این است که یکی از والدین یا هردو، نقش طرف ضعیف را حتی در مقابل فرزند خود ایفا می‌کنند و بدین ترتیب، فرزند خود را وارد بازی رابطه عمودی کرده و در دام یادگیری و اعمال سلطه‌گری و خشونت می‌اندازند.
بدین ترتیب فرزند آنها هم الگوی مناسب در روابط ندارد، در این نوع رابطه باقی مانده و این تسلسل منفی، همچنان نسل‌های بعدی هم ادامه پیدا می‌کند.

چگونه از روابط عمودی، خارج شویم؟

مهمترین شرط برای خروج از روابط پرفشار، جایگزین کردن احساس ارزشمندی درونی، به جای حس تثبیت شده بی‌ارزشی است.

تنها کسانی می‌توانند به طور کامل از روابط عمودی بیرون بیایند که خود را عمیقا دوست داشته و برای خود احترام قائل باشند. 

مادامی‌که این رابطه عمیق وجود نداشته باشد، فرد یا به صورت طرف قوی، یا در کسوت طرف ضعیف، وارد روابط عمودی می‌شود و همچنان باقی می‌ماند و تبعات منفی آن را تا آخر عمر با خود حمل می‌کند.

شما روابط خود را چگونه می‌بینید؟

آیا در یک رابطه عمودی قرار دارید یا یک رابطه افقی؟

برای مطالعه سایر مقالات مرتبط، به صفحه سلامت روان گیتی‌لایف مراجعه نمایید.