همیشه و هر جا شنیده‌ایم که آغوش مادر برای نوزاد آرامش بخش است و به سلامت جسم و روان او کمک می‌کند این بار می‌خواهیم به نقش درمانی آن اشاره کنیم.
مراقبت آغوشی نوعی مراقبت از نوزادان نارس است که در آن نوزاد در تماس پوستی طولانی با مادر قرار می‌گیرد. این روش قابل استفاده ، آسان و موثر برای ارتقای سلامتی و بهداشت نوزادان نارس می‌باشد.

همچنین کمک می‌کند تا نوزاد مورد نظر به سطح نوزادان رسیده برسد، سازمان بهداشت جهانی این روش را به عنوان یک روش مراقبت نوزاد نارس، در سراسر جهان تایید نموده و آن را قابل اجرا بیان کرده است و همچنین اعلام نموده است که از این روش می‌توان برای نوزادان رسیده هم سود جست.

"گیتی لایف" سعی دارد شما را بیشتر با فواید، ممنوعیت‌ها و روش انجام این روش مراقبتی آشنا سازد در ادامه با ما همراه باشید.

مراقبت آغوشی، نوعی مراقبت از نوزادان نارس

مراقبت آغوشی چیست؟

یک روش طبیعی است که نوزاد به طور برهنه و عمودی بر روی سینه مادر و در تماس با پوست مادر قرار می‌گیرد. مراقبت آغوشی دو نوع است:

  • مداوم:

در این روش نوزاد به صورت 20 ساعته بر روی سینه مادر قرار می‌گیرد.

  • متناوب:

نوزاد مدتی بر روی سینه مادر و مدتی داخل انکوباتور مراقبت می‌شود که به صورت چندبار در روز و هر بار حداقل یک ساعت طول می‌کشد.

مراقبت آغوشی چه مزایایی دارد؟

  • تغذیه انحصاری با شیر مادر و درنتیجه افزایش شیر مادر.
  • بهبود رشد و کنترل متابولیسم نوزاد.
  • بهبود وضعیت سلامت روان مادر و نوزاد.
  • افزایش طول و تعمیق خواب نوزاد.
  • تاثیر مثبت بر حواس 5 گانه کودک.
  • کاهش مرگ و میر نوزادان.
  • ایجاد کودکانی آرام‌تر با شخصیت متعادل‌تر.

چه زمانی مراقبت آغوشی را شروع کنیم؟

به طور کلی، مراقبت آغوشی را می‌توان بلافاصله بعد از تثبیت وضعیت نوزاد و در صورت تمایل مادر پس از آموزش‌ها و تشویق‌های لازم آغاز نمود.

نوزادان با بیماری‌های شدید (حاد) یا نیازمند درمان خاص باید تا زمان کسب بهبودی نسبی منتظر انجام مراقبت آغوشی بمانند. طی این مدت مطابق دستورالعمل‌های بالینی و مقررات بخش نوزادان رفتار می‌شود.

مراقبت آغوشی کوتاه مدت را می‌توان طی دوره بهبودی با ادامه درمان پزشکی همراه با سرم درون رگی IV Line و اکسیژن درمانی انجام داد.

این مراقبت را هم چنین در حالی که نوزاد از طریق لوله دهانی معده‌ای تغذیه می‌شود یا زیر تهویه مصنوعی باشد، می‌توان انجام داد.

پیشنهاد مطالعه

ارتباط سبک زندگی مادران باردار با سلامت نوزادان

بر اساس وزن نوزاد هنگام تولد به ترتیب زیر می‌توان این مراقبت را به انجام رساند:

  • 1800گرم یا بیشتر:

اگر وضعیت نوزاد تثبیت شده باشد مراقبت آغوشی را بلافاصله بعد از تولد می‌توان انجام داد.

  • بین 1200 تا 1800گرم:

در چنین مواردی زایمان باید در یک محیط مجهز و دارای امکانات مراقبت از نوزاد انجام گیرد. اگر زایمان در جای دیگری انجام شده باشد هرچه سریعتر باید، نوزاد را به همراه مادرش برای مراقبت پیشرفته و همچنین انجام مراقبت آغوشی به بخش مراقبت‌های ویژۀ نوزادان NI CU انتقال داد.

یکی از بهترین روش‌های انتقال نوزادان حمل به شیوۀ تماس پوست نوزاد با پوست مادر می‌باشد. گاه تا پایدار شدن وضعیت بالینی و شروع مراقبت آغوشی نوزاد یک تا 2 روز زمان نیاز است. نوزادان این گروه با مشکلاتی روبه رو هستند.

این موضوع به ویژه، علاوه بر نارس بودن نوزاد به کم بودن وزن برای سن حاملگی بستگی دارد و معمولا مرگ و عوارض در این موارد بیشتر از گروه قبلي است. اگر در بررسی، حال عمومی نوزادان به طور کامل مناسب بود می‌توان مراقبت آغوشی نوزاد را اجرا و ادامه داد.

مدرکی وجود ندارد که مراقبت آغوشی در صورت وجود مشکلات تنفسی و تغذیه‌ای به تنهایی بتواند کمک کننده باشد و چنان چه امکان داشته باشد نوزاد نارس را باید به سطح بالاتر که دارای کارکنان ماهرتر و تجهیزات بهتر است، اعزام کرد. اگر به دلایل هزینۀ مسافت، دوری راه، مخالفت والدین و عدم تضمین برای ارجاع به سطوح بالاتر، انتقال انجام نگرفت نوزاد مشکل دار می‌تواند در بیمارستان یا مرکز درمانی سطح اول مراقبت آغوشی شود.

  • 1200گرم یا کمتر:

این دسته نوزادان باید قبل از تولد به یک بیمارستان دارای امکانات پیشرفته مراقبت از نوزاد انتقال یابند و شاید روزها و هفته‌ها زمان ببرد تا شرایط نوزاد اجازه انجام مراقبت آغوشی را دهد. مرگ و میر و عوارض در این گروه بسیار بالاست. این نوزادان در صورت امکان باید به مرکز سطح 3 برای دریافت مراقبت‌های ویژه منتقل شوند.

هنگامی که نوزاد نیاز به ادامۀ مراقبت پزشکی (تغذیه وریدی، دریافت غلظت پایین اکسیژن) دارد جلسه‌های کوتاه مراقبت آغوشی می‌تواند شروع شود. به هر حال برای ادامه مراقبت آغوشی باید شرایط نوزاد تثبیت شده باشد.

نوزاد باید خود به خود و بدون نیاز به اکسیژن اضافی تنفس کند. توانایی خوردن (هماهنگی در مکیدن، بلعیدن و تنفس) لازمۀ انجام مراقبت آغوشی نیست. این مراقبت می‌تواند حتی هم زمان با تغذیه از طریق لوله نیز شروع شود.

نوزاد باید طی 24 ساعت پیش از آغاز مراقبت آغوشی دمای بدنی پایدار و در محدوده طبیعی داشته و حملات آپنه و برادیکاردی (وقفه‌‌‌های تنفسی یا کاهش ضربان قلب) را تجربه نکرده باشد.

مراقبت آغوشی، نوعی مراقبت از نوزادان نارس

چه اقداماتی باید قبل از مراقبت آغوشی انجام شود؟

  • مادر قبل از مراقبت آغوشی، آمادگی‌های شخصی مانند تخلیه مثانه را انجام دهد.
  • دمای بدن مادر اندازه‌گیری شود و چنان چه در محدوده معمولی و قابل قبول باشد مراقبت آغاز شود.
  • دمای مناسب محیط حدود 21 تا 24 درجه باشد.
  • دمای زیر بغل نوزاد اندازه‌گیری شود و چنان چه در محدوده معمولی و قابل قبول باشد مراقبت شروع شود.

وسایل مورد نیاز قبل از مراقبت آغوشی:

  • ملافۀ گرم و نرم 4 لایه (هنگام افزایش گرما بتوان ضخامت آن را با کم کردن تعداد لایه‌ها کاهش داد).
  • صندلی راحتی یا تخت مناسب (با توجه به شرایط مادر و بخش بیمارستان).
  • پالس اکسی متر (با توجه به شرایط نوزاد)
  • زیرپایی.
  • بالش کوچک به تعداد نیاز برای راحتی مادر.
  • دماسنج.
  • لباس مناسب مراقبت آغوشی (متناسب با شرایط فرهنگی و بومی، راحتی مادر و ایمنی نوزاد).
  • کلاه برای نوزادان با وزن کمتر از 1500گرم الزامی است.
  • جوراب، پوشک و یا لباس جلو باز در صورت دمای محیط کمتر از 22 درجه.
  • آینه اختیاری است (برای دیدن نوزاد).

مراقبت آغوشی چگونه انجام می‌شود؟

  • مادر، لباس مراقبت آغوشی را زیر لباس یا بلوز راحتی بپوشد.
  • کنار تخت نوزاد بایستد.
  • همۀ لباس‌های نوزاد را خارج کند به جز کلاه و جوراب در نوزادان با وزن تولد کمتر از1500 گرم.
  • نوزاد را برداشته و روی سینه خود قرار دهد.
  • سیم‌ها و مسیرهای تغذیه وریدی دهانی نوزاد را با ایمنی جا به جا کند، با احتیاط روی صندلی راحتی بنشیند و نوزاد را به آرامی حرکت‌دهد تا کم‌ترین اضطراب به وی وارد شود.
  • نوزاد در صورت نیاز با ملافه گرم و نرم پوشانده شود و سپس مادر لباس خود را از رو ببندد.

بیشتر بخوانید

آیا اشتغال مادران، فرصت‌ شیردهی آنها را محدود می‌کند؟

در چه مدت زمانی باید انجام شود؟

تماس پوست به پوست را (در هر نوبت از مراقبت آغوشی و در نوع متناوب) باید به تدریج شروع کرد و با ملایمت از مراقبت متناوب به سوی مراقبت آغوشی مداوم به پیش رفت.

همچنین بهتر است نخستین مراقبت حداقل برای یک بار در روز باشد و مدت 30 تا60 دقیقه به درازا کشد. مادر می‌تواند به تدریج مدت آن را به 1تا 3 ساعت و دفعات آن را تا 3 بار در روز افزایش دهد. حضور ماما در جلسه‌های نخست برای نظارت بر مراقبت آغوشی الزامی است.

از آنجا که برداشتن و گذاشتن مکرر برای نوزاد اضطراب بسیار ایجاد می‌کند، بهتر است از انجام مراقبت آغوشی زیر 30 دقیقه تا یک ساعت خودداری شود.

مدت تماس پوست به پوست باید به تدریج اضافه و تا حد ممکن طولانی شود به ویژه اگر وسایل کنترل حرارت در دسترس نباشند.

زمانی که مادر می‌خواهد از نوزاد جدا شود سایر اعضای خانواده (پدر، مادربزرگ و غیره) هم می‌توانند با دریافت آموزش‌های لازم تماس پوست به پوست مراقبت آغوشی را انجام دهند.

شاید انجام مراقبت آغوشی طولانی مدت برای مادر مقدور نباشد اما با تمرین و تشویق، افزایش دفعات، زمان و تبدیل به مراقبت آغوشی مداوم امکان پذیر است. هدف باید انجام هر چه زودتر و طولانی‌تر مدت مراقبت آغوشی باشد.

نحوه جا بجایی نوزاد در آغوشی چگونه است؟

  • نوزاد را در حالی که یک دست در پشت گردن و شانه او قرار دارد باید نگه داشت.
  • فک تحتانی برای جلوگیری از سر خوردن سر نوزاد به پایین و بسته شدن راه هوایی در وضعیت عمودی باید با انگشت شست و انگشتان دیگر به آرامی محافظت شود.
  • دست دیگر زیر باسن نوزاد قرار گیرد.
  • اندام‌های نوزاد برای جا به جایی نباید کشیده شود.
  • همه‌ی حرکات به نرمی و آرامی انجام شود.

شیردهی در وضعیت مراقبت آغوشی چگونه است؟

مادر باید آموزش داده‌شود در صورت امکان در وضعیت مراقبت آغوشی به نوزاد شیر دهد. مراقبت آغوشی در واقع شیر‌دادن از پستان را آسان‌تر می‌کند. علاوه بر آن نگه داشتن نوزاد نزدیک پستان، تولید شیر را تحریک می‌کند.

مادر در صورت راحت نبودن برای شیردهی می‌تواند نوزاد را از وضعیت عمودی خارج کند در وضعیت‌های درست شیر بدهد و سپس نوزاد را مجدد به وضعیت عمودی بازگرداند.

شیردهی ممکن است ابتدا به سبب نارس بودن نوزاد و ناتوانی در هماهنگی مکیدن وی با روش‌های دیگر از جمله؛ فنجان، سرنگ، قاشق، قطره چکان و ... صورت گیرد.

اما هدف نهایی کسب توانایی مکیدن و شیر خوردن نوزاد از سینه مادر است. قرارگیری در وضعیت مراقبت آغوشی نوزاد نارس را با محیط سینه مادر و شیردهی آشنا و مانوس می‌کند.

مراقبت آغوشی، نوعی مراقبت از نوزادان نارس

در چه مواردی مراقبت آغوشی ممنوع می‌باشد؟

  • نوزادانی که از نظر بالینی و درصد اشباع اکسیژن خون شریانی ناپایدار هستند.
  • نوزادانی که کاتتر شریان یا چست تیوب دارند.
  • نوزادانی که مستعد خونریزی داخل بطنی IV H هستند.
  • نوزادانی که داروهای وازوپرسور و اینوتروپ می‌گیرند.
  • نوزادانی که کاتتر ورید مرکزی در ناحیه شانه دارند.
  • نوزادانی که ناپایداری تنفسی زیر تهویه دارند.
  • نوزادانی که در 24 ساعت پیش از آغاز مراقبت آغوشی به طور ناگهانی بدحال شده باشند.
  • نوزادانی که آپنه یا برادی‌کاردی پایدار نیازمند تحریک تنفسی دارند.
  • والدینی که دچار ضایعات پوستی یا زخم‌های پوستی یا بیماری‌های حاد هستند.
  • والدینی که شرایط جسمی و روحی غیرطبیعی دارند.
  • والدینی که آموزش و مهارت‌های لازم را در این زمینه کسب نکرده‌اند.

در پایان باید گفت...

مراقبت کانگورویی سبب کاهش تنش مادران نوزادان نارس می‌گردد. بنابراین تدوین برنامه مراقبت کانگورویی در مواجهه با تنش مادران، به ویژه مادران دارای نوزادان نارس توصیه می‌شود.

همچنین رشد کلی نوزاد و وزن‌گیری وی در طول مراقبت آغوشی بهبود می‌یابد و سبب خواب طولانی‌تر و عمیق‌تر و کاهش استفراغ، مشکلات تنفسی، عفونت و گریه در نوزاد می‌گردد.

لذا به‌منظور کاهش افسردگی و پیش برد سلامت روانی مادر، توصیه می‌شود این مراقبت، بعد از زایمان برای مادران انجام شود.

به نظر شما...

 مراقبت کانگورویی چه تاثیراتی بر نوزاد نارس دارد؟

منبع: مجله مامایی دوران بارداری