مدفوع شل و آبکى که بيش از ۳ بار در روز دفع شود، مشکل رايجى است که معمولا يک يا ۲ روز طول مى‌کشد، اغلب خود به خود و بدون هيچ درمانی از بين مى‌رود. اما با اين وجود اسهال مى‌تواند علامت بيمارى‌هاى ديگرى نيز باشد. اسهال مى‌تواند باعث کمبود آب بدن شود به اين معنا که مايع کافى براى عملکرد درست بدن در اختيار نباشد.

کم‌آب شدن بدن می‌تواند بسیار خطرناک باشد، پس بسیار ضروری است که اطمینان حاصل کنید در صورت وجود اسهال، کودک‌‌ شما مقدار زیادی مایعات دریافت می‌کند. همچنین هیچ داروی ضداسهالی به کودک‌ خود ندهید، مگر اینکه پزشک آن را تجویز کرده باشد، زیرا این داروها می‌تواند برای کودکان خطرناک باشد. "گیتی لایف" در این مقاله سعی دارد شما را با نشانه‌ها، علت اسهال در کودکان و راه‌های پیشگیری و درمان آن آشنا کند.

آیا اسهال در کودکان نشانۀ بيمارى‌هاى خطرناک است؟

اسهال کودکان

کودکان معمولا مدفوع شل را تجربه می‌کنند که این اسهال نیست. در صورتی که اگر کودک بیش از معمول همیشه دفع مدفوع داشته باشد و موفوع آن آبکی باشد احتمال ابتلا به اسهال شدید است.

اگر کودک شما دفع مدفوع شل داشته باشد او دارای اسهال ملایم است، درحالی که این مدفوع در چندبار در روز باشد اسهال شدید می‌شود. اسهال چه شدید باشد و چه ملایم، در کودکان هشداری است برای مراقبت بیشتر مادر. اسهال به تنهایی نگران کننده نیست مگر اینکه باعث دهیدراته شدن بدن کودک شود، در حقیقت هیدراسیون عارضه اصلی اسهال است.

اگر کودک شما فعال است و مدام دور خانه می‌چرخد و آب می‌خورد کمتر نگران خواهید بود. اسهال معمولا در چند روز اولیه بهبود یافته و همه چیز مانند سابق می‌شود.

  • علل‌ اسهال در کودکان

اسهال می‌تواند به دلیل مشکلات گذرا مانند: عفونت‌ها یا مشکل حاد هم چون بیماری روده‌ای باشد اما موارد زیر از علت‌های عادی اسهال هستند:

  1. عفونت‌ها: باکتری‌های آلوده کننده آب و غذا، انگل‌ها و ویروس‌ها می‌توانند باعث اسهال شوند.
  2. ناتوانی در تحمل مواد غذایی: برخی‌ها نمی‌توانند دسته‌ای از ترکیبات غذایی مانند لاکتوز (قند موجود درشیر) را هضم کنند.
  3. واکنش به داروها: مانند آنتی بیوتیک‌ها.
  4. بيماری‌های روده: مانند بیماری‌های التهابی روده و سلیاک.
  5. بی‌نظمی در عملكرد روده: مانند نشانگان (سندرم) رودۀ تحریک پذیر.

برخی افراد پس از جراحی معده یا برداشتن کیسه صفرا مستعد اسهال می‌شوند. تغییر در حرکات سریع غذا از سیستم گوارش بعد از جراحی معده یا افزایش میزان صفرا در روده بزرگ که بعد از جراحی کیسه صفرا ممکن است بروز کند می‌تواند از دلیل‌های آن باشد. بسیاری از موارد دلیل‌های اسهال قابل شناسایی نیست. کسانی که به دیگر کشورهای سفر می‌کنند در خطر اسهال‌های مسافرتی قرار می‌گیرند و علت آن نیز خوردن غذا یا نوشیدن آب‌های آلوده به باکتری‌ها، ویروس‌ها یا گاه انگل‌ها هستند.

آیا اسهال در کودکان نشانۀ بيمارى‌هاى خطرناک است؟

نشانه‌های اسهال

اسهال می‌تواند با دردشکم، نفخ، تهوع یا نیاز فوری به استفاده از دستشویی همراه باشد، ممکن است تب یا مدفوع خونی دیده شود و نیز می‌تواند مزمن یا حاد باشد. اسهال حاد کمتر از 4 هفته به درازا می‌انجامد و معمولا با باکتری‌ها، ویروس‌ها یا عفونت‌های انگلی مرتبط است. اسهال مزمن بیش از 4 هفته دوام دارد و اغلب با اختلال‌های دستگاه گوارش مانند بیماری التهابی روده یا سلیاک مربوط است.

زمان مراجعه به پزشک

اسهال اگرچه زیان آور نیست اما می‌تواند خطرناک یا نشانه یک بیماری جدی باشد. در هر یک از موارد زیر باید به پزشک مراجعه کرد:

  1. اسهال شديد كه بيشتر از 3 روز طول كشيده باشد.
  2. احساس درد شديد در ناحيه شكم يا روده.
  3. درجه حرارت بالاى بدن.
  4. همراه بودن خون با مدفوع يا مدفوع سياه رنگ.

پیشنهاد مطالعه

والدین؛ مقصران اصلی بدغذایی کودکان

نشانه‌های خطرناک اسهال؛

اسهال در نوزادان و کودکان زیر 7 سال می‌تواند خطرناک باشد. زیرا کم آبی در هر کودک طی چند روز منجر به مرگ می‌شود. درمان اصلی اسهال در کودکان، جبران کم آبی است. اسهال کودکان دارای نشانه‌های زیر باید توسط پزشک بررسی شود:

  • مدفوع حاوى خون و چرک يا مدفوع سياه.
  • درجه حرارت بالا.
  • بهبودى نيافتن بعد از 24 ساعت.
  • بروز نشانه‌هاى كم آبى يا خشكى بدن.
  • تشنگى.
  • كاهش ادرار.
  • پوست خشک.
  • خستگى.
  • احساس سبكى سر.
  • رنگ تيره ادرار.

آیا اسهال در کودکان نشانۀ بيمارى‌هاى خطرناک است؟

بروز نشانه‌هاى كم آبى؛

  1. لب و زبان خشک
  2. نبود اشک هنگام گريه
  3. خيس نشدن كهنه‌ى بچه بمدت 3 يا 4 ساعت
  4. شكم، چشم و گونۀ فرورفته
  5. تب شديد
  6. بى‌قرارى يا تحريک پذيرى

وقتی پوست کودک با 2 انگشت کشیده شود برای برگشتن به حالت عادی مدت طولانی احتیاج باشد. کم آبی شدید ممکن است نیاز به بستری در بیمارستان داشته باشد. اگر كودكی كم آبی دارد نبايد درنگ كرد و هرچه سريع‌تر به پزشک مراجعه شود. اگر كودک آب زيادی از دست داده باشد و سريع جايگزين نشود اسهال می‌تواند خطرناک شود.

درمان اسهال در کودکان و روش‌های پيش‌گيری از آن

بيشتر، جايگزين كردن مايعات از دست رفته برای پيش‌گيری از كم آبی تنها درمان لازم است. گاه، داروهايی كه باعث توقف اسهال می‌شوند ممكن است مفيد باشند اما برای افرادی كه اسهال باكتريال يا انگلی دارند توصيه نمی‌شود. بدن هنگامی كه مايعات و الكتروليت‌های زياد از دست بدهد كم آبی اتفاق می‌افتد و بايد به سرعت جايگزين شوند چرا كه نمی‌تواند بدون آن‌ها عملكرد درستی داشته باشد.

كم آبی به ويژه برای کودکان خطرناک است تا حدی كه ممكن است جان خود را از دست دهند. آب اگرچه در پيش گيری از كم آبی بسيار مهم است اما حاوی الكتروليت‌ها (نمک و پتاسيم) نيست. برای نگهداری سطح الكتروليت‌ها می‌توان آبگوشت يا سوپ (محتوی سديم)، آب ميوه، ميوه‌های نرم يا سبزی‌ها (محتوی پتاسيم) مصرف نمود. معمولا پزشكان محلول‌های ويژه (او. آر. اس) را برای كودكان توصيه می‌كنند.

غذای مناسب برای رفع اسهال

تا زمان برطرف شدن اسهال تلاش شود از محصولات لبنی و غذاهای چرب، دارای مقدار فيبر زياد (سبزی‌ها، ميوه‌ها و غلات) يا خيلی شيرين پرهيز شود. اين غذاها موجب تشديد اسهال می‌شوند.

با بهبودی تدريجی می‌توان غذاهای نرم و ملايم مانند موز، برنج بی‌نمک، سيب زمينی پخته، نان برشته، كلوچه خشک، هويج پخته، مرغ پختۀ بدون پوست و چربی را به رژيم غذايی اضافه كرد. برای بچه‌ها ممكن است رژيم غذايی توصيه شده BRAT باشد كه شامل: موز، سيب و نان برشته است.

بیشتر بخوانید

رفتار صحیح در مقابل کودکی که گریه می‌کند

دلایل ابتلا به اسهال در مسافرت

چنان چه غذا يا آب آلوده به باكتری، ويروس يا انگل در مسافرت مصرف شود فرد امكان ابتلا به اسهال مسافرتی دارد. می‌توان موارد زير را برای جلوگيری از اسهال مسافرتی رعايت كرد:

  • از هر شير آب حتى براى مسواک‌زدن آب نوشيده نشود.
  • شير يا توليدات روزانه پاستوريزه نشده را ننوشيد.
  • يخ تهيه شده از آب غيرلوله كشى استفاده نشود.
  • مصرف ميوه‌ها و سبزى‌هاى خام پرهيز شـود از جمله كاهو و سالاد ميوه.
  • مگر اينكه پوست آن‌ها را مصرف كننده جدا كرده باشد.
  • گوشت خام يا ماهى يا گوشت‌هاى كمياب مصرف نشود.
  • گوشت يا ماهى و صدفى سرد مصرف نشود.
  • از فروشندگان خيابانى (دست فروش‌ها) غذا خريده شود.

مى‌توان با خيال راحت از آب معدنى بسته‌بندى نوشيد و نوشيدنى‌هاى شبيه قهوه و چاى استفاده شود. بسـته به محل مسافرت و مدت زمان اقامت، پزشک ممكن است براى حفاظت در برابر عفونت‌هاى احتمالى آنتى بيوتيک تجويز كند.

آیا اسهال در کودکان نشانۀ بيمارى‌هاى خطرناک است؟

درمان كم آبى ناشى از اسهال؛

  1. خوراندن مايعات اضافى.
  2. ادامه تغذيه.
  3. مراجعه مجدد به پزشک.

درمان اسهال كودک شير خوار؛

  • مادر بايد كودک را مرتب با شير خود تغذيه كند.
  • اگر كودک شير مادر مى‌خورد او. آر. اس و آب جوشيده خنک شده به كودک داده شود.
  • اگر كودک شير مادر خور نيسـت علاوه بر شير هميشگى او.آر.اس و آب جوشيده خنک شده خورانده شود.
  • طرز تهيه محلول او.آر.اس را به دقت به مادر آموزش داده شود.
  • به مادر آموزش داده شـود علاوه بر شير مادر 30تـا 50 ميلى ليتر (برحسب تحمل بيشتر) او. آر. اس پس از هر بار دفع مدفوع آبكى به كودک خورانده شود. محلول او. آر. اس با استكان يا قاشق مرتب و جرعه جرعه داده شود. 
  • اگر کودک استفراغ کرد پس از ۱۰ دقيقه محلول آهسته آهسته خورانده شود.
  • تا زمان قطع اسهال دادن مايعات اضافه را ادامه دهد.

درمان اسهال با او. آر. اس

تا زمان رسيدن به محل ارجاع به تناوب آب جوشيده خنک شده و او. آر. اس هر يک ساعت تكرار شود. برای محاسبه مقدار تقريبی او. آر. اس مورد نياز می‌توان وزن كودک كيلوگرم را در 75 ضرب كرد.

  • اگر كودک بيشتر از جدول فوق او.آر.اس درخواست كرد هر چقدر ميل دارد به او بدهيد.
  • محلول او. آر. اس با استكان يا قاشق مرتب و جرعه جرعه داده شود.
  • اگر كودک استفراغ كرد پس از 10 دقيقه محلول آهسته آهسته خورانده شود.
  • هر مقدار كه كودک ميل داشت با شير مادر تغذيه شود.
  • بعد از 4 ساعت كودک ارزيابى مجدد و كم آبى طبقه بندى شود.

در پایان باید گفت...

راهنمایی‌های ساده‌ای که در بالا به آن‌ها اشاره شد، می‌تواند به شما کمک کند تا تقریباً از تمام اشکال عفونت‌های باکتریای و ویروسی در کودک‌تان جلوگیری کنید.

همچنین باید گفت علاوه بر رعایت اصول تغذیه سالم در کودکان از دادن نوشیدنی‌های شیرین به کودک باید پرهیز کنید، زیرا اسهال ممکن است بدتر شود. تنها کافی است، در طول سال‌های رشد کودک‌تان با دقت از او مراقبت کنید و در صورت لزوم به پزشک مراجعه کنید.

به ما بگویید...

بهترین روش برای درمان اسهال در کودکان چیست؟

تجارب خود را با مادران دیگر به اشتراک بگذارید.

منبع: مجله سلامت زنان و خانواده