چاقی یکی از بزرگترین مشکلات سلامت در دنیا است که با مشکلاتی از قبیل فشار خون و قند خون بالا و مشخصات لیپید ضعیف خون، همراه است که به آن سندروم متابولیک (Metabolic syndrome) می‌گویند. 

افراد با سندروم متابولیک در مقایسه با کسانی که وزن طبیعی دارند، بیشتر در خطر ابتلا به بیماری‌هایی نظیر دیابت نوع 2 و بیماری‌های قلبی و عروقی هستند. 

در طول چند دهه گذشته، دانشمندان بسیاری روی کشف دلایل چاقی و چگونگی پیشگیری و درمان آن تحقیقاتی را انجام داده‌اند؛ چاقی همیشه به دلیل پرخوری نیست، بلکه چاقی می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. در ادامه علل بروز چاقی را بررسی می‌کنیم.

چاقی چیست؟

به افزايش بيش از حد بافت چربي در بدن چاقي گفته مي‌شود و به طور كلي زماني ايجاد مي‌شود كه ميزان انرژي دريافتي بيش از ميزان انرژي مصرفي باشد. 

اگر چه عوامل ديگري مانند ژنتيك، رژيم غذايي نادرست (استفاده از غذاهاي پركالري، چرب و قندی) كم‌تحركي و مشكلات روحي (پرخوري، پرخوابي و افسردگي) نيز مي‌تواند موجب بروز چاقي گردند.

علل بروز چاقی

اضافی وزن و چاقی نتیجه عدم تعادل انرژی در هر فرد می‌باشد که ممکن است به علت ترکیبی از عوامل مختلف باشد. رفتارهای فردی، عوامل محیطی و ژنتیک، همه در ایجاد چاقی موثر هستند.

اکنون چند نمونه از عواملی که منجر به چاقی در افراد می‌شود را برایتان بازگو می‌کنیم.

1. سن

همانطور که شما مسن‌تر می‌شوید، تمایل به از دست دادن عضلات (بخصوص اگر شما کمتر فعال هستید) بیشتر می‌شود.
از دست رفتن عضلات می‌تواند باعث کاهش سرعت متابولیسم شود، اگر شما مقدار کالری مصرفی خود را کاهش ندهید، ممکن است به اضافه وزن دچار شوید.

افزایش وزن در زنان میانسال بیشتر است و عمدتا به دلیل شیوه زندگی در پیری و تا حدودی یائسگی می‌باشد. بسیاری از زنان در طی یائسگی وزن اضافه می‌کنند و چربی بیشتری در اطراف کمرشان جمع می‌شود.

پیشنهاد مطالعه

با چند ترفند‌ ساده، بدون رژیم لاغر شوید.!!

2. ژن‌ها و وراثت

ژن تأثیر زیادی بر وزن فرد دارد. احتمال بروز اضافه وزن و چاقی در خانواده‌ای که خود دچار اضافه وزن هستند بیشتر از کسانی است که والدین چاق نداشته‌اند.

ژن‌های شما ممکن است بر مقدار انرژی‌ای که در بدن ذخیره می‌شود تاثیر بگذارند، و اگر شرایط محیطی و روش زندگی بدون تحرک نیز به این جریان افزوده شود فرد دچار چاقی می‌گردد.

کودکان عادات پدر و مادر خود را اتخاذ می‌کنند. کودکی که پدر و مادرش به خوردن غذاهای پر کالری و غیرفعال  بودن عادت دارند، احتمال چاقی‌اش زیاد خواهد بود. 

با این حال، اگر در خانواده مواد غذایی سالم و فعالیت بدنی تصویب شده باشد شانس کودک در اضافه وزن یا چاقی کاهش می‌یابد.

3. استرس

در زمان استرس میزان ترشح کورتیزول یا هورمون استرس در بدن افزایش می‌یابد و اشتها را زیاد می‌کند. علاوه بر این ممکن است برای تسکین خودتان، هنگام استرس به خوردن غذاهای پرکالری روی بیاورید. ترکیب این دو عامل زمینه را برای افزایش وزن فراهم می‌كند.

4. وضعیت سلامت بدن

برخی از مشکلات هورمونی می‌تواند باعث اضافه وزن و چاقی شود مانند کم‌کاری غده تیروئید «هیپوتیروئیدیسم» سندرم کوشینگ، سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)

5. کم‌‌خوابی

اگر تا دیر وقت بیدار بمانید، احتمال بیشتری وجود دارد كه آخر شب به غذا خوردن روی بیاورید و به این ترتیب میزان کالری دریافتی‌تان افزایش می‌یابد.
از طرفی تغییرات در میزان هورمون‌ها در این وضعیت باعث افزایش احساس گرسنگی و اشتها می‌شود و دیرتر احساس سیری خواهید كرد.

پیشنهاد مطالعه

6 راه تغذیه اصولی از زبان یک متخصص

6. زندگی بی تحرک

بسیاری از افراد در زندگی فعالیت چندانی از لحاظ جسمی ندارند و بطور مثال اکثر وقت خود را ساعت‌ها در مقابل تلویزیون و کامپیوتر برای انجام کارها، تکالیف مدرسه و اوقات فراغت صرف می‌کنند، در واقع اگر زمان مشاهده تلویزیون به طور مرتب بیش از 2 ساعت در روز باشد به اضافه وزن و چاقی منجر خواهد شد.

از دلایل دیگر چاقی در زندگی امروزه می‌توان به استفاده از اتومبیل به جای پیاده‌روی، کم‌شدن فعالیت جسمی به علت زندگی مدرن و پیشرفت تکنولوژی و فقدان ساعت‌های کافی و کلاس‌های ورزشی در مدارس نیز اشاره کرد.

افرادی که فعالیت کمی دارند بدون شک وزنشان به مرور زمان افزایش خواهد یافت، زیرا به اندازه‌ای که از غذاها و نوشیدنی‌ها کالری دریافت می‌کنند، به مصرف نمی‌رسانند در نتیجه انرژی اضافی در بدن به شکل چربی ذخیره شده و موجب افزایش وزن می‌گردد.

پس از آشنایی با عواملی که منجر به چاقی در افراد می‌شود اکنون نوبت به عوارض خطرناک و زیان‌بار این معضل می‌رسد. در ادامه عوارض ناشی از چاقی را بیان نموده‌ایم.

عوارض ناشی از چاقی

آمارها نشان می‌دهد تنها در آمریکا حدود دو سوم زنان دچار چاقی یا اضافه‌ وزن هستند که البته این آمار تنها مربوط به آمریکا نیست و تقریبا مردم تمام دنیا با این مشکل دست به گریبان هستند؛ جالب اینکه دو دلیل عمده بروز این وضعیت و عوارض پس از آن، عادات بدِ غذایی و زندگی بدون ‌تحرک هستند که هر دو قابل پیشگیری‌اند. 

تحقیقات متعدد در این زمینه نشان داده است که حتی کاهش میزان اندکی از وزن می‌تواند ما را از بروز بسیاری از خطرات محافظت کند. شاید آگاهی از برخی خطرات چاقی ما را در برطرف کردن این مشکل بیشتر کمک کند.

در ادامه به تعدادی از عوارض چاقی اشاره شده است :

  • دیابت

 چاقی عامل اصلی ایجاد دیابت نوع 2 می‌باشد، زیرا افزایش چربی باعث افزایش مقاومت بدن بر اثر هورمون انسولین می‌شود.
لذا این هورمون نمی‌تواند با مقادیر نرمال قبلی، وظیفه خود را که کنترل قند خون است، به درستی انجام دهد و قند خون بالا می‌رود که خود یکی از عوامل مهم خطر برای سلامتی فرد است.

دیابت

  • اختلال در چربی‌های خون

رژیم‌های غذایی که دارای مقدار زیادی چربی‌های اشباع شده مثل گوشت قرمز یا غذاهای سرخ شده هستند، می‌توانند علاوه بر ایجاد چاقی باعث بالا رفتن کلسترول بد خون (LDL) شوند. 

چاقی همچنین باعث پایین آمدن سطح کلسترول خوب خون (HDL) و بالا رفتن سطح تری‌گلیسیرید خون می‌شود.

  • فشار خون 

اضافه وزن و چاقی می‌تواند فشار خون شما را افزایش دهد. شکی نیست که افرادی که دچار مشکل چاقی هستند، فشار خون بالایی هم دارند. 

فشار خون نیروی خونی است که در زمان پمپاژ خون توسط قلب، خون را در دیواره‌های شريانی،‌ به پیش می‌راند. به طور معمول، بیماری فشار خون بالا علامتی ندارد.
اگرچه هیچ علامتی برای این بیماری وجود ندارد، اما این اختلال‌ها ممکن است نشانه‌ای باشند از این‌که در حال مبتلا شدن به فشار خون بالا هستید.

پیشنهاد مطالعه

چگونه صورت و اندامی زیبا داشته باشیم؟!

  • سکته مغزی

چاقی باعث تصلب شرائین و رسوب چربی در جدار سرخرگ‌ها می‌شود که می‌تواند، سرخرگ‌های مغزی را نیز درگیر کند و باعث تنگ شدن عروق مغزی شود. 

حال اگر لخته خونی در این عروق باریک ایجاد شود، می‌تواند به طور ناگهانی باعث انسداد جریان خون به منطقه‌ای از مغز شما شده و منجر به سکته مغزی گردد.

  • سرطان

چاقی یکی از عوامل بروز سرطان است و خطر بروز سرطان‌هایی مثل سرطان رحم، پستان، پروستات و روده بزرگ را افزایش می‌دهد. 

بدن افراد چاق، استروژن بیشتری تولید می‌کند، این هورمون در ابتلا به سرطان نقش مهمی دارد.

تحقیقات نشان می‌دهد، زنان چاق چهار برابر بیشتر در معرض خطر سرطان پستان هستند و افراد چاقی که مبتلا به سندرم متابولیک یعنی مجموعه چند بیماری فشار خون بالا، دیابت و کلسترول بالا هستند، 67 درصد بیشتر در معرض خطر سرطان روده بزرگ قرار دارند.

  • بیماری کبد چرب

در اثر چاقی، چربی بیشتری در ساختار کبد وارد می‌شود که این تجمع چربی در کبد، می‌تواند باعث ایجاد التهاب و حتی تخریب بافت کبد شود و نهایتاً به بیماری نارسایی کبدی (سیروز) منجر شود.

حتی اگر فرد هم زمان از مشروبات الکلی استفاده نکند، زیرا کبد چرب و سیروز کبدی بیشتر در افرادی که مقادیر زیادی الکل مصرف می‌کنند، بروز می‌کند.

  • بیماری کیسه صفرا

به علت تجمع چربی اضافی در بدن افراد چاق، کلسترول بیشتری نیز در بدن آنها وجود دارد که این کلسترول اضافی می‌تواند در کیسه صفرا رسوب کند و باعث سنگ کیسه صفرا شود.

نتیجه‌گیری

چاقی در اغلب موارد قابل پیشگیری است و واقعا بستگی به سبک زندگی شما دارد. بنابراین، باید از همین حالا به سبک زندگی‌‌تان توجه داشته باشید و شیوه زندگی سالم را در پیش بگیرید.

برای داشتن رژیم غذایی مناسب و رسیدن به وزن ایده‌آل، می‌توانید به سایر مقالات گیتی‌لایف، مراجعه کنید.