توجه به اهميت گسترش بيمارى ايدز در جهان و ايران با ويژگى‌هاى دينى مذهبى و ساختار سنتى همگام با ايجاد موج سوم بيمارى ايدز "گیتی لایف" را بر‌آن داشت تا از نگاهى ديگر اهميت اين بيمارى را در نظام سلامت مورد توجه قرار دهد.

همچنین با يادآورى روز جهانى ايدز از يکى از متخصصان مددکارى اجتماعى از پيامدهاى اجتماعى اين بيمارى اطلاعاتى را به دست آوريم.

مصاحبه‌ى پيش رو با سرکار خانم دکتر فرشته پناهى متخصص مددکاری اجتماعی، فوق تخصص مشاوره و عضو هيات علمی دانشگاه‌های ایران، کانادا و دبی به همين منظور تهيه و تنظيم شده است.

ایدز چیست؟

بیماری ایدز یا سندرم نقص ایمنی اکتسابی بیماری است که سبب اختلال سیستم ایمنی بدن می‌شود به صورتی که بدن قادر به مبارزه با برخی عفونت‌ها نمی‌باشد.

این عفونت‌ها عبارتند از: عفونت‌هایی که عفونت‌های فرصت طلب نام دارند و سایر بیماری‌هایی که در شرایط ضعف سیستم ایمنی عمل می‌کنند.

وقتی فردی با ویروس ایدز آلوده می‌شود و ویروس وارد بدن او می‌گردد، ابتدا ویروس در سلول‌های سفید خون او زندگی و تکثیر پیدا می‌کند.

این سلول‌های سفید سلول‌های ایمنی هستند که بطور طبیعی ما را در مقابل بیماری‌ها محافظت می‌کنند. علامت آلودگی با ویروس ایدز بصورت از بین رفتن پیشرونده گروه خاصی از سلول‌های ایمنی به نام سلول‌های T کمکی یا سلول‌های CD۴ می‌باشد. 

ویروس در حین رشد خود در بدن سبب از بین رفتن این سلول و سلول‌های دیگر می‌شود. انهدام این سلول‌ها سیستم ایمنی را تضعیف می‌کند در نتیجه باعث مستعد شدن شخص به عفونت‌ها و بیماری‌های فرصت طلب مختلف می‌شود از عفونت ریه گرفته تا سرطان.

آیا ایدز درمان پذیر است؟

در واقع پاسخ این پرسش هم "بله" است و هم "خیر". بله، چون پس از گزارش نخستین مورد از بیماری ایدز در 1981 تحقیقات و بررسی‌های گسترده‌ای برای شناخت ویروس (HIV» (Human Immunodeficiency virus» شروع شد.

درست 6سال بعد در سال 1987سازمان غذا و دارو (FDA‌» (Food & Drug Administration» نخستین داروی ضد‌ایدز (Antiretroviral agent) را تائید کرد. از آن زمان تاکنون پژوهش‌های بی‌وقفه در سراسر دنیا و همچنین ایران در حال انجام است.

داروهایی مانند (AZT»(zidovudine) ،«d4t»(Epivir) ،«cfavirenz»(sustiva» و ده‌ها داروی دیگر برای درمان این بیماری و پیامدهای ناشی از آلودگی به ویروسHIV وجود دارند. هر چند همه‌ی داروها پیامدهای جانبی ویژه خود را نیز دارند.

"خیر" از این جهت که تا این ویروس به طور فزآینده‌ای در حال پخش و آلوده کردن افراد جدید باشد قابل کنترل نخواهد بود.

بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت در سال 2011 حدود 7/1 تا 8 میلیون نفر در سراسر دنیا به علت ایدز یا عوارض ناشی از ضعف سیستم ایمنی از بین رفتند و این رقم قابل توجهی است.

در حال حاضر نیز بیش از 34 میلیون نفر در جهان با ایدز زندگی می کنند و هر سال ابتلای بیش از 2/5 میلیون فرد جدید به این بیماری تشخیص داده می‌شود.

بنابراین ایدز زمانی از بین می‌رود که "همگان" بدانند ویروس HIV چگونه منتقل و پخش می‌شود و یاد بگیرند چگونه می‌توان آن را متوقف کرد.

ایدز در ایران چه جایگاه و اهميتی دارد؟

تا جایی که اطلاع دارم (اهمیت پرداختن به پیش‌گیری، تشخیص، درمان‌های جسمی و بازسازی روحی روانی) این بیماری از اهمیت کافی برخوردار است.

تحقیقات استاندارد هم گام با دیگر کشورهای جهان توسط پژوهش‌گران و متخصصان با تجربه کشورمان برای تشخیص و درمان این بیماری بی‌وقفه صورت می‌گیرد و خوشبختانه به پیشرفت‌های بسیاری هم دست یافته‌اند که مایه افتخار است.

تعداد بخش‌ها و درمانگاه‌های بیماری ایدز در ایران قابل توجه است و تا حد امکان استفاده ازمراقبت‌های بهداشتی لازم، دسترسی به دارو و متخصصان درمان‌گر این بیماری وجود دارد.

جای بسی شکر دارد که سبک زندگی و رعایت اعتقادات مذهبی و مسائل اخلاقی در ایران توانسته در اداره و انتقال ندادن ویروس ایدز نقش به سزایی ایفا نماید.

ویژگی‌های موج سوم بيماری ایدز 

نخستین موج همه گیرانه (اپیدمی) ایدز در سال 1981 میان هم جنس بازان شروع شد. موج دوم چند سال بعد در میان مصرف کنندگان تزریقی مواد مخدر و هم چنین مصرف کنندگان خون و فرآورده‌های آن به ویژه مبتلایان به هموفیلی نیازمند تزریق خون مشاهده شد.

مورد اخیر با بررسی‌های بسیار دقیق و انجام آزمون‌های تخصصی روی خون اهدا کنندگان تا حد قابل توجه‌ی کنترل شده است و در حال حاضر تنها درمان قربانیان دریافت کننده خون‌های آلوده ادامه دارد.

موج سوم ایدز شامل مادران و کودکان آلوده به ویروسHIV می‌شود و روند فزآینده آن در دنیا نظر متخصصان و پژوهش‌گران را به طور جدی به خود جلب کرده است.

نزدیک 70 درصد از مادران مبتلا به ویروس HIV مصرف کنندگان مواد مخدر تزریقی (به ویژه استفاده کنندگان از سوزن مشترک) هستند که متاسفانه این مادران ویروس را در مرحله جنینی (داخل رحم)، هنگام زایمان یا دوران شیردهی به نوزادان خود منتقل می‌کنند.

نزدیک 35 درصد نوزادان آلوده به ویروس HIV به دلیل ضعف یا کامل نبودن سیستم ایمنی در بدو تولد به ایدز مبتلا می‌شوند. تاثیر و تخریب جهانی هر یک از این 3 موج وحشتناک‌تر از تخریب موج‌های سونامی است.

پیشنهاد مطالعه

خطرناکترین عوارض HIV چیست؟

توصیه متخصصان درباره ایدز 

نخستین، مهم‌ترین و اساسی‌ترین مرحله در کنترل بیماری ایدز آموزش است. در مشاوره ها که با تعدادی از مبتلایان به این بیماری شاید به توان گفت در 90درصد موارد کمترین اطلاعی از ویروس HIV ،چگونگی انتقال، مراقبت و درمان این بیماری نداشتند؛ حتی این که تا چه حد جدی و کشنده است.

ایدز «Acquired Immunodeficiency Syndrome) «AIDS) یک بیماری عفونی است که می‌تواند در نهایت با تخریب و تضعیف سیستم ایمنی بدن کشنده باشد.

ضعف سیستم ایمنی به دیگر میکروب‌ها و ویروس‌های فرصت طلب «opportunistic infection) «oi) اجازه می‌دهد به تخریب دیگر سیستم‌های بدن بپردازند و ابتلا به بیماری ایدز در بیشتر موارد همراه با بیماری‌های دیگر دستگاه بدن است و به همین دلیل ایدز را یک نشانگان (سندرم) می‌دانند.

ویروس HIV در مایعات بدن مانند خون و فرآورده‌ها و پلاسمای خون، منی، ترشحات دستگاه تناسلی زنان، مایع آمنیون (که جنین در آن شناور است) و شیر مادر وجود دارد.

انتقال ویروس از راه همه‌ی این مایعات شدنی هست. نه تنها نقش متخصصان بلکه نقش همگان در آموزش بسیار می‌تواند موثر باشد. آموزش و آگاهی باید همه سطوح جامعه را در بر گیرد.

بولتن‌های بهداشتی، مشاوران بهداشت خانواده، رسانه‌ها، سطوح مختلف پایه‌های درسی، مشاوره‌های قبل از ازدواج، مراکز بازپروری و ... از ابزارهای آگاهی دادن به جامعه هستند.

آموزش باید دربرگیرنده اطلاع رسانی کامل از بیماری ایدز و راه‌های ابتلا و پیش گیری، رعایت اصول اخلاقی و بهداشتی در ارتباط زناشویی، استفاده از پوشش‌های مردانه و زنانه در ارتباط زناشویی و استفاده نکردن چندباره ازپوشش‌های یک بار مصرف باشد.

همچنین، استفاده نکردن از سوزن‌های تزریق مشترک، تیغ، مسواک، تحریک جنسی و هر آن چه عامل انتقال مایعات آلوده بدن از فرد حامل یا مبتلا به فرد سالم باشد، اهدا نکردن خون، سرم و حتی اعضای بدن زنان حامل یا مبتلا به ایدز که باید از روش‌های جلوگیری از حاملگی استفاده نمایند و نیز مادران شیرده آلوده به ویروس در هر گونه آموزش پیش‌بینی شود.

نقش متخصصان در آموزش شاغلان بیمارستان‌ها، شست‌شوی همیشگی دست‌ها با پاک کننده‌های استاندارد، استفاده از دستکش، ماسک صورت، گان و محافظ‌های چشمی هنگام مراقبت از بیماران ایدزی، استفاده از لوازم بیمارستانی مانند ظرف‌های جمع آوری ادرار، خون و دیگر مایعات بدن، آزمون‌های آزمایشگاهی تشخیص حاملان ویروس HIV و روش‌های جلوگیری از انتقال ویروس از مبتلایان و ... دارای اهمیت بسیار است.

حمایت‌های اجتماعی و مشاوره‌های فردی خانوادگی نقش بسیار مهمی را ایفا می‌کند. گاه، افرادی که آلوده به ویروس HIV می‌شوند ممکن است نزدیک به 10 سال تنها حامل ویروس باشند.

چنین افرادی می‌توانند دیگران را مبتلا کنند اما ممکن است تا مدت‌ها نشانه‌های بیماری ایدز را نشان ندهند و در این صورت نیاز به حمایت و مشاوره دارند.

بیشتر این افراد دچار مشکلات روحی و ناملایمی‌های روانی می‌شوند که متاسفانه هر چه سن پایین‌تر باشد شدت فشارهای روحی نیز بیشتر خواهد بود به ویژه در نوجوانان که دچار احساس سر ماخوردگی و ناامیدی شدید می‌شوند.

اختلافات خانوادگی، مشکل‌های مربوط به کار مانند از دست‌دادن شغل، احساس ناامنی مالی و ... پذیرفته نشدن در اجتماع و قضاوت غیرمنصفانه افراد و جامعه دربارهی برخی از قربانیان ایدز نیاز به بررسی و پژوهش دارد چرا که می‌تواند موجب تحریک حس انتقام جویی، مبتلا کردن افراد سالم، سردرگمی روانی و خودکشی شود.

عدم اطلاع‌رسانی و پيامدهای آن

همان گونه که پیشتر گفتم، ناآگاهی برابر است با مبتلایان جدید. آگاهی زنان از ارتباط زناشویی سالم بسیار مهم است. زنانی که ارتباط زناشویی ناسالم با حامل داشته‌اند متاسفانه در خطر جدی آلوده شدن به ویروس HIV هستند.

رابطه و روش‌ها و راه‌های غیرمعمول نیز در همین باید در نظر گرفته شوند. بنابر پژوهش‌های انجام شده، استفاده از «intrauterine device) «iud) و دیافراگم به عنوان جلوگیری کننده انتخاب مناسبی نمی‌تواند باشد.

بنابراین مشاوره با متخصصان ضروری است. درباره‌ی زنان باردار و مادران شیرده باید گفت که منتقل نشدن ویروس ناممکن است.

شیر مادر بهترین و اساسی ترین ماده مغذی برای نوزاد است اما درباره مادران حامل ویروس یا مبتلا به ایدز باید کنار گذاشته شود.

طبق آمار سازمان جهانی بهداشت «World Health Organization) «WHO) هر ساله حدود 150 هزار کودک از راه شیر مادر به ویروس HIV آلوده می‌شوند.

زن‌ها باید آگاه باشند مواردی از انتقال ویروس HIV بعد از خالکوبی «Tattoo» ،سوراخ‌کردن بدن «Body Piercing» و استفاده از وسایل دندانی دهانی devices oral piercing/dental هم گزارش شده است.

بیشتر بخوانید

درباره انسفالوپاتی HIV یا دمانس ایدز چه می‌دانید؟

وجود روز جهانی ایدز در تقویم و تاثیرات آن

روزجهانی ایدز (World Aids Day) برای نخستین بار سال 1988 اول دسامبر در لندن برگزار شد. سال 2012 شعار  کنگره جهانی ایدز "رسیدن به صفر " (Getting to Zero) است که بسیار زیبا و پر مفهوم بیان شده است. هدف کنگره تذکر درباره هدف نهایی همه متخصصان و دست اندرکاران مبارزه با ایدز است.

  • هيچکس با ویروس ایدز به دنيا نياید.
  • ميزان ابتلا به ایدز با افزایش سن کمتر شود.
  • اگر کسی به ایدز آلوده شد درمان و مراقبت کافی برای منتقل نكردن ویروس به وجود آید.

همه مناسبت‌های آمده در تقویم کشورمان اعم از مذهبی، ملی، حماسی و تاریخی، اجتماعی یا فرهنگی در راستای یادآوری است.

درگیری‌های زندگی قرن حاضر و حجم اطلاعات و تکنولوژی تولید شده فرصت تمرکز و یادآوری یا حتی دقت کردن به برخی مسائل را از بشر امروزی گرفته است.

بیشتر افراد برای جلوگیری از فراموش کردن تاریخ تولد عزیزانمان، سالگرد ازدواج و ... متوسل به تلفن‌ها و رایانه‌ها می‌شوند تا روز مورد نظر با پیام یا زنگ یادآوری شود.

وجود روز جهانی ایدز در تقویم می‌تواند یک یادآوری خوب باشد یا همانند بسیاری از کشورها از THE RED RIBBON روبان قرمز استفاده می‌کنند هدف زنده نگهداشتن توجه به این بیماری و عواقب سنگین آن است.

هرچند که نقش رسانه‌ها، مراکز بهداشتی و ... در آگاه کردن جامعه قابل اهمیت است. آرزوی همه متخصصان و پژوهشگران، تلاش برای تولید واکسن ضد‌ایدز است که هنوز به 5 تا10 سال زمان احتیاج دارد.

اما همگی بر این باور هستند که پس از تولید واکسن همه کودکان با آن واکسینه شوند تا روزی برسد که این بیماری هم مثل دیگر بیماری‌های عفونی که زمانی علت مرگ و میرهای جهانی بودند درمان شود.

سخن پایانی...

تولید واکسن برای در امان ماندن از ویروس ایدز به‌طور کامل به نتیجه نرسیده است؛ برای تولید واکسن باید مراحل بسیار طولانی طی شود، تا دنیا آن واکسن را قبول کند در این صورت واکسن می‌تواند وارد بازار شود، اما هنوز واکسن HIV که به طور کامل مؤثر باشد، وارد بازار نشده است.

با توجه به نتايج به دست آمده، می‌توان استنباط كرد كه سبک زندگی بيماران مبتلا به ايدز در بهبود آن‌ها مؤثر است، همچنين افزايش خودباوری و عزت نفس در نهايت می‌تواند موجب بهبود كيفيت زندگی بيماران شود.

به نظر شما ناآگاهی درباره بيماری ایدز، راه‌های انتقال آن و مراقبت از مبتلایان چه پيامدهایی برای جامعه دربردارد؟