بدن زنان، پس از زایمان دچار چه تغییراتی می‌شود که برای بازگشت به حالت قبل از بارداری و بهبود کامل نیاز به گذشت زمان دارد.
اگر به عنوان زنی جوان می‌خواهید تمام اطلاعات مربوط به بازگشت بدن به حالت اولیه را پس از انجام زایمان به دست آورید، این مقاله به شما کمک خواهد کرد.

در دوره نفاس پس از زایمان چه اتفاقاتی برای بدن رخ می‌دهد؟

حدودا ۴ الی ۶ هفته بعد از زایمان، زمان نیاز است تا وضعیت بدن زنان به دوران قبل از بارداری برگردد و فرصت لازم است تا دستگاه تناسلی خود را ترمیم کند.
در طی این دوران نیز مراقبت‌های ویژه‌ای باید صورت گیرد تا سلامت جسمی و روحی مادر به خوبی تضمین شود. این مراقبت‌ها با نوع زایمان نیز تغییر می‌کند، در ادامه با ما همراه باشید تا با این مراقبت‌ها آشنا شوید.

زایمان طبیعی

به عنوان زنی که به تازگی زایمان کرده است، یادتان باشد که شش تا هشت هفته اول پس از زایمان طبیعی، زمانی ویژه و حیاتی برای بدن شما است.
در واقع، این دوره زمانی است که بدن پس از تحمل تغییرات دوران بارداری و زایمان، سعی در بهبود خود داشته و می‌خواهد به حالت عادی بازگردد. اما باید برای تسریع این روند چه کارهایی انجام داد؟!

1. استراحت کافی

مراقبت از نوزاد کار دشواری است و معمولا باعث می‌شود تا مادران نتوانند چندان به خواب و استراحت خود اهمیت دهند. بهتر است بدانید که بهبود یافتن بعد از زایمان زمان‌بر است و داشتن استراحت کافی به این فرآیند کمک می‌کند.

خواب مناسب می‌تواند تاثیر مثبتی بر وضعیت جسمی و روحی شما داشته و کمک کند تا راحت‌تر به مسئولیت‌های مادرانه‌ خود رسیدگی کنید.
فراموش نکنید بروز اضطراب و افسردگی در زوج‌هایی که به تازگی فرزنددار شده‌اند و به اندازه‌ی کافی استراحت نمی‌کنند، بالاتر است. سعی کنید هر چقدر که می‌توانید در طول روز چرت بزنید و استراحت کنید.

در دوره نفاس پس از زایمان چه اتفاقاتی برای بدن رخ می‌دهد؟

2. ورزش، بهبود و بازیابی جسمانی

برای رفع عوارض بعد از زایمان و برگشت بدن به حالت قبل از بارداری، تحرک کافی داشته باشید. پیاده‌روی روزانه می‌تواند به کاهش زمان دوران نقاهت کمک کرده و حتی سبب پیشگیری از یبوست که بیشتر به دلیل عدم تحرک ایجاد می‌شود، شود.

انجام حرکات ورزشی در ناحیۀ لگن، دراز و نشست، پیاده‌روی سبک، ورزش‌های کششی و دیگر تمرین‌های مناسب شکم، البته تحت نظر ماما یا پزشک، بسیار ایده‌آل است. همچنین فرآیند جمع‌شدگی ماهیچه ناحیۀ مهبل را می‌توان با انجام ورزش کیگل تسریع نمود. این ورزش‌ها را در همان 24 ساعت اول بعد از زایمان نیز می‌توان آغاز کرد.

3. رژیم غذایی

رژيم غذایی مادران شيرده بعد از زايمان در مقايسه با تغذیۀ زنان باردار، نياز به کالری و پروتئين بيشتری دارد زيرا بايد پروتئين، کلسيم و ساير موادی که مادر در شيردهی از دست می‌دهد، تأمين شود.
ضمناً برای جلوگيری از کم‌خونی و کمبود ويتامين‌ها، مصرف روزانه يک قرص آهن و يک قرص مولتی ويتامين تا سه ماه پس از زايمان برای مادر، الزامیست که توسط پزشک حتما تجویز می‌شود.

زنان در 2 هفتۀ اول بعد از زایمان، حداقل 10 کیلوگرم از وزن خود را از دست می‌دهند. رژیم غذایی پیش از بارداری همچنان باید دنبال شود تا مابقی اضافه وزن ایجاد شده نیز در 6 تا 8 هفتۀ بعد از زایمان از دست برود. همچنین باید از غذاهای پرادویه، نیکوتین و داروهای غیرمجاز در زمان شیردهی پرهیز شود چرا که این مواد از شیر عبور می‌کنند و برای فرزند شیرخوار به شدت زیان بار هستند.

4. مراقبت از پستان‌ها

در روزهای اول بعد از زايمان آغوز یا کلستروم که حاوی پروتئين بيشتر و مواد ايمن‌سازی مشابه واکسن است در پستان‌ها توليد و ترشح آن تا 10 روز ادامه يافته و سپس به شير تبديل می‌شود. مقدار شير در افراد مختلف، متفاوت بوده و بستگی به دفعات شيردهی، رژيم غذایی و حالات روحی مادر دارد.
همچنین در صورت احساس درد و ناراحتی، کمپرس روزانه کیسۀ یخ برای 4 تا 5 بار روی موضع درد آرام بخش است اما تشدید آن بررسی بیشتر نزد ماما یا پزشک را ضروری می‌کند.

پیشنهاد مطالعه

راهنمای کامل تغذیه پس از زایمان

5. منع شیردهی

پزشک ممکن است با توجه به سیستم هورمونی مادر، درمان دارویی را برای جلوگیری از تراوش شیر پیشنهاد کند که البته درباره اثرات جانبی دارو درمانی نیز حتما باید با پزشک صحبت کرد. اگر مادری شیردهی ندارد، نباید شیر را دوشید، زیرا منجر به تشدید تراوش می‌شود. 

همچنین بستن سینه‌ها و استفاده از یخ به کاهش درد در ناحیۀ پستان کمک می‌کند. در چنین مواردی می‌توان روزانه چندین بار پارچه‌ای را محکم به دور سینه پیچید. برای اینکار هر بار باید به حالت خوابیده قرار گرفت و به مدت 5 تا 7 روز این کار را تکرار کرد. زمان بستن پارچه نباید به جایی تکیه کرد یا خم و راست شد.

پوشیدن پستان‌بند مناسب نیز بعد از بستن سینه‌ها به جلوگیری از تراوش شیر کمک می‌کند. بستن سوتین شیردهی در چند هفتۀ اول بعد از زایمان در 24 ساعت شبانه‌روز، از افتادگی و شل‌شدگی سینه‌ها جلوگیری می‌نماید.

6. شیردهی

بهتر است برای شیردهی از پستان‌بند حمایتی مناسب استفاده شود. ناحیۀ نوک سینه‌ها باید پاکیزه و نرم نگه داشته شود. اگر سینه‌ها خشک یا ترک خورده شود، می‌توان برای نرم کردن آن‌ها تحت نظر ماما یا پزشک، از ویتامین A یا لوسیون‌های مناسب استفاده کرد.
مادران در صورت مصرف داروی موضعی، پماد یا لوسیون باید از تمیزی و خشکی پستان‌ها پیش از شیردهی مطمئن باشند. 

پستان‌ها شیر تراوش می‌کنند و این امر ممکن است ناراحتی ایجاد کند. استفاده از پدهای درون پستان‌بند از تراوش شیر روی لباس جلوگیری می‌کند. اگر پستان‌بند مناسبی برای شیردهی استفاده شود پستان‌ها به شکل و اندازۀ پیش از بارداری باز می‌گردند.

مادرانی که سینه‌های پروتزی در بدن دارند برای اطمینان از شیردهی باید به پزشک مراجعه کنند و یا اگر اقدام به کاشت سینۀ سیلیکونی کرده باشند نباید شیردهی کنند و البته برای شیردهی باید از پزشک مشاوره بگیرند.

هرگونه عفونت در ناحیۀ سینه؛ ماسیت، ورم یا آماس غده‌های پستانی نامیده می‌شود. نوعی باکتری از دهان نوزاد باعث این اختلال می‌شود. در این حالت؛ سینه‌ها دردناک، داغ و متورم شده، ممکن است تب به همراه داشته باشد و پزشک نیز آنتی بیوتیک تجویز کند.

در دوره نفاس پس از زایمان چه اتفاقاتی برای بدن رخ می‌دهد؟

سزارین

زایمان سزارین یک جراحی بزرگ در ناحیه شکم می‌باشد که طبیعتا مادر از چند روز تا چند هفته بعد از زایمان احساس درد و ضعف می‌کند.
ممکن است مادر نتواند به راحتی کارهای اولیه‌ مانند نشستن، ایستادن را براحتی انجام دهد و با هر جابه جایی یا فشار، درد و ناراحتی در محل بخیه‌ها احساس کند و مثل اکثر عمل‌های جراحی، بعد از زایمان سزارین دچار یبوست و نفخ شدید شود.
بنابراین با وجود این مشکلات، آگاهی راجع به مراقبت‌های بعد از زایمان سزارین اهمیت زیادی پیدا می‌کند که سعی داریم در ادامه چند راهکار برای کمک به بهبودی سریعتر به شما معرفی کنیم:

1. زایمان اِپی زیاتومی

اگر برای زایمان اِپی زیاتومی انجام شده یا در ناحیۀ زایمانی، پارگی رخ داده باشد نشستن نیز دشوار خواهد شد. به همین دلیل، همراه داشتن یک بالش کوچک نشستن را راحت‌تر می‌کند. به‌علاوه بعد از هر بار مراجعه به دستشویی، حتما ناحیۀ پرینه یا ناحیۀ بخیۀ اِپی زیاتومی باید با دستمال توالت خشک شود. 

همچنین از بلند کردن اجسام سنگین وزن و از بالا و پایین رفتن زیاد از پله‌ها باید پرهیز شود تا فعالیت‌های بدنی در طول هفته‌های بعدی کم کم به حد طبیعی باز گردد. زیرا بعد از سزارین استراحت بیش‌تری نیاز است.

2. مراقبت از محل برش جراحی

زنان می‌خواهند از ایجاد فشار بیش ‌از حد به زخم جلوگیری کنند بنابراین بهترین کار این است که لباس زیر با سایز بزرگ‌تر یا لباس‌های زیر مخصوص خریداری کنید.
اگر بر روی بخیه‌ها نوارچسب قرار دارد به مدت یک هفته یا تا هر زمان که جدا شود نباید به آن‌ها دست بزنید. همچنین بخیه‌ها را هرروز با آب گرم و صابون بشویید و خشک‌کنید.

در دوره نفاس پس از زایمان چه اتفاقاتی برای بدن رخ می‌دهد؟

3. پرهیز غذایی

تغذیه مادر بعد از عمل نقش حیاتی در بهبود حال او دارد، مادر پس از زایمان مسئول غذای خود و فرزندش می‌باشد و هر آنچه که می‌خورد بر شیردهی او تاثیر می‌گذارد. بنابراین باید در رژیم غذایی مادر ویتامین، پروتئین و مایعات کافی و مقوی وجود داشته باشد تا پروتئین و کلسیم و سایر موادی که از طریق شیر دادن یا در طی عمل از دست داده، جبران شود.

برای جلوگیری از کم خونی و کمبود ویتامین، مصرف روزانه قرص آهن و یک قرص مولتی ویتامین تا سه ماه بعد از زایمان توصیه می‌شود. همچنین در زمان شیردهی از مصرف غذاهای نفاخ و حساسیت‌زا مثل گوجه فرنگی، کلم، پیاز، شکلات و ادویه جات اجتناب شود.
در این دوران مادر احساس تشنگی بیشتری می‌کند و روزانه باید ۸تا۱۲ لیوان آب مصرف کند، نوشیدن آب به برطرف کردن یبوست نیز کمک می‌کند.

4. ورزش

پیاده‌روی بهترین ورزش برای بازیابی توان عضلات شکمی است. تمام مادرانی که به تازگی زایمان کرده‌اند باید برای بازگشت سریعتر لگن به تعادل طبیعی و اولیه خود به انجام این تمرینات بپردازند. این امر در مورد مادرانی که عمل سزارین داشته‌اند ضرورت بیشتری می‌یابد. 

زیرا عضلات اصلی شکم که در طول جراحی سزارین برای ایجاد فضای کافی و هموار کردن مسیر عبور نوزاد از هم جدا شده‌اند اکنون باید به محل سابق خود بازگردند. علاوه‌بر آن احتمالاً پزشک یا دکتر فیزیوتراپ به اتاق شما آمده و نحوه تمرینات تنفسی که هر روز باید انجام شوند را به شما آموزش خواهند داد. در انجام این تمرینات تنبلی نکنید!

در دوره نفاس پس از زایمان چه اتفاقاتی برای بدن رخ می‌دهد؟

5. شیردهی به نوزاد

بعد از عمل، از یک مشاور درباره روش‌های شیردهی بدون اینکه نوزاد روی شکم قرار بگیرد، اطلاعات کسب کنید. ساعت‌های اولیه شیردهی به نوزاد دارای اهمیت است و با وجود اینکه که شما در اثر داروهای مسکن و بیهوشی خواب آلودگی دارید باید سعی کنید به فرزند خود شیر دهید و این فرصت را در اختیار او قرار دهید.

اگر درد دارید و وعده‌های کمی می‌توانید به فرزندتان شیر دهید، دریغ نکنید و حتی همان وعده‌های اندک را به نوزاد شیر بدهید.
چراکه وقفه در شیر دهی، شیرتان را خشک می‌کند و فرزندتان برای همیشه از فواید شیر مادر محروم می‌ماند. راحت‌ترین حالتی که می‌توانید به فرزند خود شیر دهید را انتخاب کنید و مراقب باشید که وزن نوزاد به شکم و محل بخیه فشار وارد نکند.

تغییرات بدنی

بعد از زایمان حدود شش هفته طول می‌کشد تا رحم به وضعیت اول قبل از بارداری برگردد. برخی خانم‌ها بعد از زایمان، انقباض‌های متناوبی در رحم احساس می‌کنند که ناشی از گرفتگی عضلانی بوده و دردناک هستند.
همچنین باید گفت این حالت در بین خانم‌هایی که دوقلو یا سه قلو به دنیا می‌آورند، رایج‌تر است و معمولا بین روزهای چهارم تا هفتم بعد از زایمان برطرف می‌شود.

جمع شدن رحم و دهانۀ رحم

در چند روز اول پس از زایمان، شما می‌توانید قسمت بالای رحم خود را زیر ناف یا چند انگشت پایین‌تر از ناف احساس کنید. یک هفته پس از زایمان، رحم شما حدود ۵۰۰ گرم وزن دارد و پس از دو هفته، وزن آن تنها حدود ۳۰۰ گرم است و به ‌طور کامل داخل لگن قرار گرفته است.

در حدود چهار هفته پس از زایمان، وزن رحم به وزن قبل از بارداری یعنی ۱۰۰ گرم یا کمتر می‌رسد و این فرایند به نام جمع شدن رحم شناخته می‌شود. حتی پس از برگشت رحم به داخل لگن، ممکن است برای چند هفته یا بیشتر، همچنان تا حدودی باردار به نظر برسید. 

دلیلش این است که عضلات شکم شما در طول بارداری کشیده می‌شود و مدتی زمان لازم است تا شکم شما به حالت اولیۀ خود بازگردد. همچنین زمانی که زهدان در حال جمع شدگی و بازگشت به اندازۀ پیش از بارداری است دهانۀ زهدان به هم نزدیک‌تر، سفت‌تر و محکم‌تر می‌شود.

بیشتر بخوانید

مراقبت آغوشی و فواید آن برای نوزادان نارس

تغییرات هورمونی

دلیل اصلی عدم تعادل هورمونی بعد از زایمان، میزان تغییر هورمون‌های تولید مثل مانند استروژن و پروژسترون در زنان است.
این هورمون‌ها در دوران بارداری و پس از زایمان حائز اهمیت هستند و عدم تعادل در سطح آن‌ها موجب تغییرات جسمی و روانی در بدن می‌شود. با این حال، این تغییرات موقت بوده و جای هیچ نگرانی نمی‌باشد.

خونریزی بعد از زایمان

زنان حین و بعد از زایمان حدود 500 تا 1000 میلی لیتر خون از دست می دهند. بدن برای تامین این میزان خون، در دوران بارداری خون بیشتری تولید می کند.
زنان در طول دو هفته ی اول بعد از زایمان خونریزی دارند که لوشیا نام دارد و مسئله ی نگران کننده ای نیست، مگر اینکه این خونریزی بوی نامطبوع و زننده ای داشته باشد که می‌تواند علامت عفونت باشد.
بهتر است در این دوره برای پیشگیری از بروز عفونت، از تامپون استفاده نشود. شنا کردن در استخر و یا دریاچه نیز به هیچ عنوان توصیه نمی شود.

بزرگ شدن شکم

بسیاری از زنان امیدوارند که شکم آن‌ها هرچه سریعتر، پس از زایمان به شکل و اندازه قبل از بارداری برگردد. اما حقیقت این است که شکم اکثر خانم‌ها پس از زایمان تغییر چندانی نکرده و همچنان به نظر می‌رسد که باردار هستند.

بهتر است صبور باشید. به خاطر داشته باشید که رحم شما به مدت شش ماه بطور کامل کشیده شده است. بنابراین عادلانه نیست که از آن انتظار داشته باشیم به سرعت به فرم اولیه خود برگردد. معمولا رحم 4 تا 6 هفته زمان لازم دارد تا جمع شده و به اندازه نرمال خود برگردد. شکم نیز احتمال دارد در طول 9 ماه تا یک سال زمان لازم باشد تا به اندازه موردنظر شما برگردد.

تغییرات پوستی

تغییرات هورمونی، استرس و احساس خستگی که با مادر شدن همراه است، می‌تواند در برخی از قسمت‌های بدن مثل پوست شما نیز تأثیر بگذارد.
برخی از زنانی که در دوران بارداری پوست کاملاً شفافی داشتند، در ماه‌های بعد از زایمان ممکن است دچار جوش‌های پوستی شوند و از سوی دیگر، اگر شما در دوران بارداری جوش می‌زدید، ممکن است پوستتان اکنون شروع به بهبود کند.

اگر کلوآسما یا لکه‌های تیرۀ روی پوست، لب، بینی، گونه‌ها یا پیشانی دارید، در ماه‌های بعد از زایمان، این لکه‌ها شروع به محو شدن خواهد کرد و احتمالاً به شکل کامل از بین می‌رود، به شرطی که از پوستتان در مقابل نور آفتاب محافظت کنید.

هر گونه تغییرات پوستی به تدریج به سمت وضعیت طبیعی پیش از بارداری بر می‌گردند. خطوط استریای شکمی در حدود 6 ماه بعد از بارداری به رنگ نقره‌ای در می‌آیند. خط تیرۀ زیر شکم که به لاین آنیگرا معروف است تا حدودی محو می‌شود اما همیشه تیره‌تر از زمان پیش از بارداری خواهد ماند.

در دوره نفاس پس از زایمان چه اتفاقاتی برای بدن رخ می‌دهد؟

تغییرات روحی و عاطفی

نوسانات خلقی ممکن است ناشی از عواملی شامل تغییرات هورمونی، دردی که از زایمان باقی مانده، محرومیت از خواب و دیگر ضرورت‌های مراقبت از یک نوزاد و همچنین سازگاری عاطفی با تجربۀ مادر شدن باشد.

علت هرچه باشد، طبیعی است که کمی خلقتان تنگ باشد؛ این حالت معمولاً چند روز پس از زایمان شروع می‌شود و به مدت چند هفته ادامه می‌یابد. اگر این احساس پس از چند هفتۀ اول خودبه‌خود از بین نرفت یا می‌بینید ناراحتی شما تشدید شده، لازم است با پزشک‌تان تماس بگیرید.

در برخی موارد ممکن است برخی مادران به افسردگی پس از زایمان مبتلا شوند که یک مشکل جدی‌تر است و نیازمند درمان است که پزشک می‌تواند آنها را به متخصص مربوط در این زمینه ارجاع دهد.

در پایان...

همان طور که گفته شد بعد از زایمان بدن دچار تغییراتی می‌شود که برای بازگشت به حالت قبل از بارداری و بهبود کامل نیاز به مراقبت‌هایی دارد.
در پایان باید گفت نگران نباشید، بدن شما انعطاف‌پذیری چشمگیری دارد و می‌تواند در عرض چند هفته از سیر تغییراتی که در عرض ۹ ماه طی کرده است به جای اول باز گردد.
درباره مراقبت‌های بعد از زایمان بی‌دقتی نکنید و برای آنکه مادر قوی و سالمی باشید حتما از خودتان مراقبت کنید.

به نظر شما...

چه راهکارهایی برای بازگشت سریع بدن به حالت عادی، پس از زایمان وجود دارد؟

منبع: مجله مامایی زنان و مادران